Saçına sürttüğün balonun kâğıtları çekmesinden evindeki prizlere, mıknatıslardan zil düğmesine... Elektrik ve manyetizmanın temellerini devre kurarak ve deney yaparak öğren.
Maddeler elektron alıp vererek elektriklenir. Elektron alan cisim eksi (negatif), elektron veren cisim artı (pozitif) yüklenir. Aynı işaretli yükler birbirini iter, zıt işaretli yükler birbirini çeker. Bu itme ya da çekme kuvvetinin büyüklüğünü Coulomb yasası verir.
k = 9·10⁹ N·m²/C² (Coulomb sabiti). Dikkat: uzaklık formülde karesi alınarak geçer. Yükleri 2 kat uzaklaştırırsan kuvvet 2 değil, 4 kat azalır.
Elektrik devresini bir su tesisatına benzetebilirsin: gerilim suyu iten basınç, akım borudan geçen su miktarı, direnç ise borunun darlığıdır. Ohm yasası bu üçünü tek bir bağıntıda birleştirir.
Telin bir noktasından her saniye geçen yük miktarıdır. Birimi amper (A). Borudan saniyede akan su miktarına benzer.
Yükleri devrede hareket ettiren itici güçtür; pilin görevi budur. Birimi volt (V). Suyu iten basınca benzer.
İletkenin akıma karşı gösterdiği zorluktur. Birimi ohm (Ω). Dar bir boru suyun akmasını nasıl zorlaştırıyorsa, direnç de akımı öyle zorlaştırır.
Devre elemanlarını arka arkaya dizersen seri, yan yana (aynı iki nokta arasına) bağlarsan paralel devre kurmuş olursun. Bu iki bağlantıda akım ve gerilim çok farklı davranır.
Mıknatısların kuzey ve güney kutupları vardır. Bir telden elektrik akımı geçtiğinde ise telin etrafında manyetik alan oluşur. Yani elektrik ile manyetizma aynı madalyonun iki yüzüdür. Bu sayede bir çivi, tel ve pille kendi mıknatısını yapabilirsin.
Bir demir çiviye tel sarıp uçlarını pile bağlarsan, akım geçtiği sürece çivi mıknatıs gibi davranır. Sıradan bir mıknatıstan farkı, istediğinde açıp kapatabilmendir. Vinçlerdeki dev mıknatıslar ve kapı zilleri bu prensiple çalışır.
6 sorudan oluşan bu test ile "Elektrik ve Manyetizma" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında geri bildirim alacaksın.
Yükler arası kuvvet. Aynı işaretliler iter, zıtlar çeker. Uzaklık 2 katına çıkarsa kuvvet 4 kat azalır.
Gerilim = akım × direnç. Birimleri sırasıyla volt (V), amper (A) ve ohm (Ω).
Akım her yerde aynı, gerilim paylaşılır. Bir ampul patlarsa hepsi söner.
Gerilim her dalda aynı, akım bölünür. Bir dal kopsa diğerleri çalışır.
Aynı kutup iter, zıt kutup çeker. Tek kutup yoktur; bölünse bile ikisi de N–S olur.
Telden akım geçince manyetik alan oluşur. Akım ya da sarım arttıkça güçlenir; akım kesilince kaybolur.