Maddeyi, enerjiyi ve doğanın işleyişini anlamak fiziğin işidir. Ölçme, birim, hata ve önemli sayılar... Fiziğin dilini bu interaktif derste adım adım öğren.
Fizik; maddeyi, enerjiyi ve aralarındaki etkileşimi inceleyen temel bir doğa bilimidir. Evrenin en küçük parçacıklarından en büyük galaksilere kadar her şeyi anlamaya çalışır.
Doğadaki olayları gözlemler, ölçer, deneylerle test eder ve matematiksel modellerle açıklar. Fizik "nasıl" ve "neden" sorularını sorar.
Fizikte her şey ölçmeyle başlar. Her büyüklüğün bir birimi, her birimin bir sembolü vardır. Doğru ölçmek, doğru anlamak demektir.
Kimya, biyoloji, astronomi ve mühendislik hep fiziğin temellerine dayanır. Fizik, doğa bilimlerinin "alfabesi" gibidir.
Hareket, kuvvet, denge. Fiziğin en eski dalı.
Yük, akım, devreler, mıknatıslar.
Işığın yayılması, kırılması, aynalar ve lensler.
Isı, sıcaklık, iç enerji ve gazlar.
Ses, su dalgaları, deprem dalgaları.
Atom, kuantum, görelilik, nükleer fizik.
Bir sayı ve birim söylemek yeterlidir; yön belirtmeye gerek yoktur. "Hava 25 °C" dediğinde sıcaklığın yönü sorulmaz.
Sayı ve birim tek başına yetmez, yönü de söylemek gerekir. "Saatte 60 km" eksik bir bilgidir; "kuzeye doğru saatte 60 km" tamdır. Ok ile gösterilir.
Ölçmek, bir büyüklüğü aynı cinsten seçilmiş bir birimle karşılaştırmaktır. Bir masanın boyu için "2 metre" derken aslında şunu söylersin: bu masaya 2 tane metre sığıyor. Herkesin aynı birimleri kullanması için SI (Uluslararası Birim Sistemi) kabul edilmiştir.
Kendi başına tanımlanan, başka büyüklüklere bağlı olmayan nicelikler. Yukarıdaki 7 büyüklük temeldir.
Temel büyüklüklerden türetilen, formüllerle ifade edilen nicelikler.
Ölçmek istediğimiz büyüklüğe göre farklı araçlar kullanırız. Her aracın bir duyarlılığı vardır: aracın okuyabildiği en küçük bölme. Örneğin cetvelin duyarlılığı 1 mm'dir; bu yüzden cetvelle "3 mm" diyebilirsin ama "3,4 mm" diyemezsin.
Her ölçümde bir miktar hata vardır. Önemli olan hatanın türünü anlamak ve onu azaltmaktır. İki kavramı birbirinden ayır: doğruluk, sonucun gerçek değere ne kadar yakın olduğudur. Hassasiyet ise aynı ölçümü tekrarladığında sonuçların birbirine ne kadar yakın çıktığıdır.
Ölçümleri hep aynı yönde saptıran hatadır. Kaynağı bulunup düzeltilebilir.
Ölçümlerin bazen fazla bazen eksik çıkmasına neden olan, yönü belli olmayan hata.
Ölçüm sonucunun gerçek değere ne kadar yakın olduğudur. Sistematik hata doğruluğu azaltır.
Aynı büyüklüğün tekrarlanan ölçümlerinin birbirine ne kadar yakın olduğudur. Rastgele hata hassasiyeti azaltır.
Bir ölçümde yazdığın her rakam aynı derecede güvenilir değildir. Önemli sayılar, sonucun gerçekten ölçtüğün kısmını gösterir. Bu yüzden "2,5 cm" ile "2,50 cm" aynı şey değildir: ikincisi daha duyarlı bir aletle ölçüldüğünü anlatır.
Ondalık basamağı en az olan sayıya bak. Sonucu o kadar ondalık basamakla yaz.
Önemli sayısı en az olan sayıya bak. Sonucu o kadar önemli sayıyla yaz.
Ölçmeden, sayarak bulduğun değerler bu kurallara girmez; onlarda hata payı yoktur.
6 sorudan oluşan bu test ile "Fizik Bilimine Giriş" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında geri bildirim alacaksın.
Maddeyi, enerjiyi ve etkileşimlerini inceleyen doğa bilimi.
Uzunluk, kütle, zaman, akım, sıcaklık, madde miktarı, ışık şiddeti.
Birimlerin önüne gelerek katlarını/alt katlarını ifade eder.
Ayarsız alet, sıfır hatası, yanlış bakış açısı. Ölçümü hep aynı yöne kaydırır; sebebi bulunursa düzeltilebilir.
Ortam koşulları, dikkat dalgalanması. Ölçümü bazen artırır bazen azaltır. Çok kez ölçüp ortalama alarak küçültülür.
Baştaki sıfırlar değil, sondaki sıfırlar (ondalık varsa) önemlidir.