Suyu kaynatınca su molekülleri ayrılır ama su molekülü kalmaya devam eder. Yani bazı bağlar 100 °C'de kopar, bazıları kopmaz. Bu ünite işte o farkın nasıl sınıflandırıldığını anlatıyor — sonraki iki ünitenin haritası.
Türler arası etkileşimler çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. Önce "tür" ile neyi kastettiğimize bakalım: atom, molekül, iyon, radikal — kimyasal olayda rol alan her birim bir kimyasal türdür.
Bütün ünitenin can damarı bu bölüm. İki tanecik yaklaştığında tek bir kuvvet değil, birbirine zıt iki kuvvet aynı anda devreye girer.
Türler arası çekim kuvvetleri itme kuvvetinden büyüktür.
Türler arası çekim kuvvetleri itme kuvvetlerine yakındır.
Birinci ölçüt: etkileşen taraflar atom mu, molekül mü?
Aynı veya farklı tür atomlar arasındaki etkileşimler sonucunda atomlar arası bağlar oluşur.
Fe-Fe atomları arasındaki bağ güçlü, He-He atomları arasındaki bağ zayıftır.
Aynı veya farklı tür moleküller arasındaki etkileşimler sonucunda oluşur. Örnek: H₂O-NH₃, CO₂-CO₂
Moleküller arası bağların tamamında zayıf etkileşim olmasına rağmen etkileşim türlerinde ve çekim güçlerinde farklılıklar vardır.
Atomlar arası etkileşimlerde farklı durumlar olabileceğinden bağlanan türlere göre sınıflandırma yapılmaz. Bağın sağlamlığı temelinde yapılır.
Sebebini üstteki örnek zaten gösteriyor: ikisi de "atomlar arası bağ" olmasına rağmen Fe-Fe güçlü, He-He zayıf. Yani "atomlar arası" demek bağın gücü hakkında hiçbir şey söylemiyor — bu yüzden işe yarar sınıflandırma sağlamlığa göre olanıdır.
Türler arası çekim kuvvetleri itme kuvvetinden büyüktür.
Türler arası çekim kuvvetleri itme kuvvetlerine yakındır.
Bir tencere suyu kaynattığında su buhar olur, ama hidrojen ile oksijene ayrışmaz. Çünkü kaynatmak yalnızca su moleküllerini birbirinden ayırır — yani moleküller arası zayıf etkileşimleri koparır. Molekülün içindeki O–H bağları kovalent, yani güçlü etkileşimdir ve ocakta verilen enerjiyle kopmaz. Güçlü ile zayıf ayrımı tam olarak bu farktır.
Buz eridiğinde su molekülleri arasındaki zayıf etkileşimler gevşer; molekülün kendisi bozulmaz. Bu yüzden erimiş buz hâlâ sudur — kimyasal değil, fiziksel bir değişimdir.
Tencerede tuz erimez ama tereyağı hemen erir. Tuzda güçlü iyonik bağlar vardır, tereyağının molekülleri arasında ise zayıf etkileşimler. Mutfakta gördüğün bu fark, doğrudan bu ünitenin konusu.
Post-it'in defalarca yapışıp kalkabilmesi, yapıştırıcısının zayıf etkileşimlerle tutunmasından. Güçlü bağ kursaydı bir kere yapışır ve kâğıdı yırtardı.
DNA'nın iki ipliği hidrojen bağlarıyla, yani zayıf etkileşimle tutunur. Hücre bölünürken bu iplikler fermuar gibi açılır. Güçlü bağ olsaydı kopyalanamazdı — hayat bu zayıflığa muhtaç.
Su damlası cam ile kâğıt arasında zayıf etkileşimler kurar ve ikisini birbirine tutturur. Kuruyunca bırakır. Zayıf etkileşimlerin geri dönüşlü olması bu yüzden.
İkisi de sadece karbondan oluşur. Elmasta her yönde güçlü kovalent bağ vardır — dünyanın en sert maddesi. Grafitte ise katmanlar arasında zayıf etkileşim vardır, bu yüzden kâğıda sürtünce katmanlar kayar ve iz bırakır.
15 sorudan oluşan bu test ile "Kimyasal Türler Arası Etkileşimlerin Sınıflandırılması" ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Kimyasal türler birbirine yaklaştığında çekirdek ile elektronlar arasında çekim, elektron-elektron ve çekirdek-çekirdek arasında itme kuvvetleri görülür. Bu kuvvetlerin büyüklüğü etkileşim türünü belirler.
Türler arası etkileşimler iki şekilde sınıflandırılabilir: bağlanan türlere göre (atomlar arası / moleküller arası) ve bağın sağlamlığına göre (güçlü / zayıf).
Aynı veya farklı tür atomlar arasındaki etkileşimlerle oluşur. Fe-Fe atomları arasındaki bağ güçlü, He-He atomları arasındaki bağ zayıftır.
Aynı veya farklı tür moleküller arasında oluşur (H₂O-NH₃, CO₂-CO₂). Tamamında zayıf etkileşim olmasına rağmen etkileşim türlerinde ve çekim güçlerinde farklılıklar vardır.
Türler arası çekim kuvvetleri itme kuvvetinden büyüktür.
Türler arası çekim kuvvetleri itme kuvvetlerine yakındır. DİKKAT: atomlar arası etkileşimlerde farklı durumlar olabileceğinden sınıflandırma bağlanan türlere göre değil, bağın sağlamlığı temelinde yapılır.