Bir kısmı
geçer
bir kısmı döner
Farklı kalınlıkta sarmal yaylar birbirine bağlandığında, bağlantı noktasında, gelen atmanın bir kısmı geldiği ortama geri dönerken (yansıma), bir kısmı da diğer yaya geçerek ilerler (iletilme). Ardından iki atma karşılaşınca ne olduğunu göreceksin.
Farklı kalınlıkta sarmal yaylar birbirine bağlandığında, bağlantı noktasında, gelen atmanın bir kısmı geldiği ortama geri dönerken (yansıma), bir kısmı da diğer yaya geçerek ilerler (iletilme).
Hafif yaydan ağır yaya baş yukarı (tepe) olarak gönderilen bir atma, O bağlantı noktasında bir kısmı yine baş yukarı (tepe) olarak ağır yaya, genliği ve hızı küçülerek geçer. Bir kısmı da baş aşağı (çukur) olarak ters dönerek yansımaya uğrar.
Kalın yaydan ince yaya baş yukarı (tepe) gönderilen atmanın bir kısmı baş yukarı (tepe) iletilirken bir kısmı da yine baş yukarı (tepe) olacak şekilde yansır.
| Büyüklük | İnce → Kalın (hafiften ağıra) | Kalın → İnce (ağırdan hafife) |
|---|---|---|
| Yansıyan atmanın yönü | Ters döner (tepe → çukur) | Ters dönmez (tepe → tepe) |
| İletilen atmanın yönü | Ters dönmez (tepe → tepe) | Ters dönmez (tepe → tepe) |
| İletilen atmanın hızı | Azalır (viletilen < vgelen) | Artar (viletilen > vgelen) |
| İletilen atmanın genişliği | Küçülür (xiletilen < xgelen) | Büyür (xiletilen > xgelen) |
| Yansıyan atmanın hızı ve genişliği | Gelen atma ile aynı | Gelen atma ile aynı |
| Genlik sıralaması | Ag > Ai ve Ag > Ay — Ay ile Ai arasında ilişki belirlenemez | Ai > Ag > Ay |
| Frekans | Değişmez, kaynağa bağlıdır | Değişmez, kaynağa bağlıdır |
İki geçişin genlik satırları birbirine benzemez. Kalın → ince geçişinde üç genlik tam sıralanır: Ai > Ag > Ay. İnce → kalın geçişinde ise yalnızca gelenin en büyük olduğu bilinir:
Yansıyan atmanın genliği (Ay) ile iletilen atmanın genliği (Ai) arasında bir büyüklük ilişkisi belirlenemez. Sınavda "Ay > Ai'dir" ya da "Ai > Ay'dir" diyen şık varsa ikisi de yanlıştır.
Bir atma sabit uca geldiğinde ters dönerek yansır. İnce yaydan kalın yaya geçişte yansıyan atmanın ters dönmesi bununla aynı mantıktır: kalın yay, ince yaya göre daha "sabit" davranır.
Bir atma serbest uca geldiğinde ters dönmeden yansır. Kalın yaydan ince yaya geçişte yansıyan atmanın ters dönmemesi de bununla aynı mantıktır: ince yay, kalın yaya göre daha "serbest" davranır.
Atmalar karşılaştıklarında yeni bir atma oluşur. Üst üste binme sırasında atmaların hareketleri birbirlerinden bağımsızdır. Üst üste binmeden sonra birbirinden ayrılan atmalar, hız, genlik ve genişlik gibi özelliklerini koruyarak eski hareket doğrultusunda ilerlemeyi sürdürürler.
Üst üste binme sırasında atmalar aynı yönde (tepe + tepe ya da çukur + çukur) ise genlikleri toplanır.
Atmalar zıt yönlü iseler genliklerinin farkı alınır. Atmalar üst üste geldiğinde hangi atmanın genliği büyükse o yönde bir atma gözlenir.
Durgun yaya göre simetrik atmalar (genlik ve genişlikleri eşit) tam üst üste geldiklerinde bir an için birbirlerini söndürürler. O anda yayda bir atma gözlenmez. Atmalar daha sonra eski görünümlerini alarak devam ederler.
Yay o an düz göründüğü için "atmalar yok oldu, enerji kayboldu" demek yanlıştır. Kitabın cümlesi net: bir an için birbirlerini söndürürler ve atmalar daha sonra eski görünümlerini alarak devam ederler.
Bunun sebebi üst üste binme sırasında atmaların hareketlerinin birbirinden bağımsız olmasıdır. Söndürme anında yayın şekli düzdür ama noktaların hızları sıfır değildir — enerji hız olarak durmaktadır. Aynı gerekçeyle, üst üste binme bittikten sonra atmalar hız, genlik ve genişlik gibi özelliklerini koruyarak yollarına devam eder.
Rastgele gelen durumu oku, doğru sonucu seç. Yanıtın ardından açıklama gelir.
Ortam değişince dalganın bölünmesi ve iki dalganın toplanması, günün içinde fark etmediğin yerlerde iş başında.
Kulaklık, dışarıdaki sese zıt yönlü bir dalga üretir. Atmalar zıt yönlü iseler genliklerinin farkı alınır; genlikler eşitse ses neredeyse duyulmaz olur. Yukarıdaki "birbirini yok eden atmalar" durumunun ta kendisi.
Enstrümanda ince bir telden kalın bir bölüme geçen titreşimin bir kısmı geri döner, bir kısmı iletilir. Hafif yaydan ağır yaya geçen atmanın genliği ve hızı küçülür.
Sen bir uçtan yukarı, arkadaşın diğer uçtan aşağı sallarsa atmalar ortada birbirini söndürür; ikiniz de yukarı sallarsanız orta noktada çok daha yüksek bir tepe oluşur: A = AK + AL.
İki atma çarpışan bilye gibi davranmaz. Üst üste binme sırasında atmaların hareketleri birbirlerinden bağımsızdır; ayrıldıktan sonra hız, genlik ve genişlik gibi özelliklerini koruyarak eski doğrultularında devam ederler.
Şarj kablosunun ince ucunu silkelediğinde titreşim kalın gövdeye ulaştığında bir kısmı geri döner. Bağlantı noktası, atmanın bir kısmını her zaman geri gönderir.
İki dalganın tepesi aynı anda aynı yere gelirse su bir anlığına çok daha yükseğe çıkar, sonra dalgalar birbirinden ayrılıp yollarına devam eder. Toplanma o ana özgüdür.
Kalın halata bağlı ince ipe geçen dalganın hızı ve genişliği artar, genliği büyür: Ai > Ag > Ay. İnce uç gözle görülür biçimde daha çok sallanır.
Sahnedeki gitarın notası, salonda hangi ortamdan geçerse geçsin aynı nota olarak duyulur: gelen, yansıyan ve iletilen atmaların frekansları kaynağa bağlıdır, değişmez.
Yansıyan mı iletilen mi? Yansıyan aynı yayda kaldığı için hızı ve genişliği gelenle aynıdır. İletilen ortam değiştirdiği için hızı ve genişliği değişir. Frekans hiçbir durumda değişmez.
30 sorudan oluşan bu test ile "Yay Dalgalarının Farklı Ortamlara Geçişi ve Yay Dalgalarının Girişimi" ünitesini ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında geri bildirim alacaksın.
Farklı kalınlıkta yaylar bağlandığında gelen atmanın bir kısmı geri döner (yansıma), bir kısmı diğer yaya geçer (iletilme).
Hafif yaydan ağır yaya gönderilen tepe atmasının bir kısmı baş aşağı (çukur) olarak ters dönerek yansır.
Atmanın bir kısmı yine baş yukarı (tepe) olarak ağır yaya, genliği ve hızı küçülerek geçer.
Kalın yaydan ince yaya gönderilen tepe atmasının bir kısmı tepe iletilir, bir kısmı yine tepe olarak yansır.
Yansıyan atma gelen atma ile aynı yayda olduğu için hem hız büyüklüğü hem de genişliği gelen atma ile aynıdır.
İletilen atma kalın yaydaysa hız büyüklüğü azalır, ince yaydaysa artar; genişlik de aynı yönde değişir.
Yansıyan atmanın genliği (A_y) ile iletilen atmanın genliği (A_i) arasında bir büyüklük ilişkisi belirlenemez.
Kalın yaydan ince yaya geçişte üç genlik arasında bu sıralama vardır.
Gelen, yansıyan ve iletilen atmaların frekansları kaynağa bağlıdır, geçişte değişmez.
Atmalar karşılaştıklarında yeni bir atma oluşur; üst üste binme sırasında atmaların hareketleri birbirlerinden bağımsızdır.
Atmalar aynı yönde (tepe + tepe ya da çukur + çukur) ise genlikleri toplanır.
Atmalar zıt yönlü iseler genliklerinin farkı alınır; hangi atmanın genliği büyükse o yönde bir atma gözlenir.
Durgun yaya göre simetrik atmalar tam üst üste geldiklerinde bir an için birbirlerini söndürürler.
Atmalar daha sonra eski görünümlerini alarak, hız, genlik ve genişlik özelliklerini koruyarak devam ederler.