Büyüklük tek,
şiddet
her yerde farklı
Bir depremin büyüklüğü tek bir sayıdır ve açığa çıkan enerjiyi anlatır; şiddeti ise bölgeden bölgeye değişir. Bu ünitede odak noktası, merkez üssü, Richter ölçeği ve alınabilecek önlemler var.
Deprem, yer kabuğunun sarsılmasına denir. Yer kabuğundaki levhaların birbiri ile yaptıkları sürtünme, sıkıştırma, üst üstüne çıkma gibi hareketler sonucunda yer kabuğu çatlakları oluşur. Depremler genellikle bu çatlakların kırılması ile gerçekleşir.
Yer kabuğunda oluşan kırıklıklar fay, bu kırıklıkların başlama ve bitme noktası arasındaki mesafe fay hattı olarak adlandırılır.
Depremler genelde fay hatlarının üzerinde meydana gelir. Fay hatlarının yanı sıra volkanik patlamalar ya da çöküntüler depremlere yol açabilir. Fayların çok olduğu veya volkanların bulunduğu yerler deprem bölgesi olarak adlandırılır.
Bir depremin yer altında meydana geldiği noktaya odak noktası, deprem dalgalarının yeryüzüne en kısa yoldan ulaştığı yere ise merkez üssü denir.
NOT: Depremde enerjinin açığa çıktığı noktanın yeryüzüne olan uzaklığı depremin odak derinliği olarak adlandırılır.
Deprem sırasında dalgalar hâlinde yayılan enerji yeryüzünde ana sarsıntıdan önce ve sonra küçük sarsıntılara yol açabilir. Bu sarsıntılar sırasıyla öncü deprem ve artçı deprem olarak adlandırılır.
Tsunami, okyanus ya da denizlerin dibinde oluşan deprem, volkan patlaması ve bunlara bağlı deniz zemininin çökmesi veya kayması gibi tektonik olaylar sonucu denize aktarılan enerji nedeniyle oluşan uzun salınımlı dev deniz dalgalarıdır.
Deprem ile ilgili çalışmalar yapan bilim dalına sismoloji (deprembilimi), bu alanda çalışan bilim insanlarına ise sismolog (deprembilimci) denir. Depremi ölçen alete sismograf denir.
Mekanik dalgalardan olan deprem dalgaları; enine, boyuna veya hem enine hem boyuna dalgalar olabilir.
Bu, önceki üniteyle bağlantılıdır: deprem dalgaları mekanik olduğu için yayılmak için maddesel ortam gerektirir.
| Depremin BÜYÜKLÜĞÜ | Depremin ŞİDDETİ | |
|---|---|---|
| Tanım | Kırılan yüzeyin büyüklüğünü ve ortaya çıkan enerjinin düzeyini belirten bir ölçüdür | Herhangi bir derinlikte meydana gelen depremin doğa, bina ve insanlar üzerindeki etkilerinin ölçüsüdür |
| Neyle ölçülür | Sismograf adı verilen aletle ölçülür | Hasarın az ya da çok oluşuna göre değerlendirilir |
| Ölçek | Richter ölçeği, 1 ile 9 arasındaki rakamlarla ifade edilir | Depremin büyüklüğü, uzaklığı ve yapıların dayanıklılığına bağlıdır |
| Bölgeye göre | Depreme yakın bütün bölgelerde aynı değerdedir | Hasarın az ya da çok oluşuna göre farklı değerde olabilir |
Depremin büyüklüğü sismograf adı verilen aletle ölçülür. Yapılan ölçüm Richter (Rihter) ölçeği denilen bir ölçümle tanımlanır. Bu ölçekte deprem dalgalarının büyüklüğü 1 ile 9 arasındaki rakamlarla ifade edilir.
Richter ölçeğinde her birim artış, yer sarsıntılarında 10 katlık artışa karşılık gelir. Yani 7 büyüklüğündeki bir deprem, 5 büyüklüğündekinin 100 katı sarsıntı demektir.
Depremin şiddeti, depremin büyüklüğü hakkında doğru bilgi vermez. Depreme yakın bütün bölgelerde depremin büyüklüğü aynı değerde iken depremin şiddeti hasarın az ya da çok oluşuna göre farklı değerde olabilir.
Bu yüzden "şiddetli deprem" ile "büyük deprem" aynı şey değildir. Sorularda iki farklı bölgede aynı büyüklükte gerçekleşen iki depremin şiddetleri farklı olabilir ifadesi doğrudur; tersini söyleyen şık yanlıştır.
Depremler, gerekli önlemler alınmadığı takdirde büyük felaketlere neden olabilen doğa olaylarıdır. Önceden alacağımız önlemlerle depremin yol açacağı zararları azaltabiliriz.
Depreme dayanıklı binalar yapılmalı ve mevcut binaların dayanıklı olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Bir deprem planı oluşturularak bu planda deprem anında güvenli yerler, deprem sonrası binadan çıkış yolları belirlenmelidir.
Evde devrilebilecek eşyalar duvarlara sabitlenmelidir.
Yatakların çevresinde ve üzerinde düşebilecek nesneler bulundurulmamalıdır.
Her odada emniyetli yerler, deprem sırasında sığınmak üzere belirlenmelidir.
Elektrik ve gaz tesisatı sağlam hâle getirilmelidir.
İhtiyaç malzemelerinin bulunduğu bir deprem çantası hazırlanmalı ve çanta kolayca ulaşabilecek yere konulmalıdır.
İlk yardım hakkında bilgi edinilmelidir.
Depremde aynı bölgedeki bazı evler ağır hasar alırken bazılarının çok az hasar alması binaların farklı dayanıklıkta olduğunu göstermektedir.
Yapıda uygun olan kata veya zeminde yer alan kolonlara yerleştirilen yatay hareket eden sismik izolatörler, depremin şiddetinin azalmasına yardımcı olur.
Deprem sırasında en yakın yerdeki sağlam bir kanepe, dolap, masa kenarında hayat üçgeni oluşturacak şekilde "ÇÖK-KAPAN-TUTUN" pozisyonu alınmalıdır.
Deprem sırasında bir deniz kıyısında suların çekildiğini görürsek tsunami tehlikesi ihtimaline karşı çevremizdekileri de uyararak hızla yüksek bir yere doğru hareket etmeliyiz.
Rastgele gelen ifadeyi oku, doğru kavramı seç. Yanıtın ardından açıklama gelir.
Deprem haberlerindeki kavramların hepsi bu ünitede tanımlı — hangisi ne demek?
Bu sayı Richter ölçeğindeki büyüklüktür: kırılan yüzeyin büyüklüğünü ve ortaya çıkan enerjinin düzeyini belirten bir ölçüdür ve sismograf ile ölçülür. Tek bir sayıdır, bölgeye göre değişmez.
Çünkü değişen şey şiddettir. Depreme yakın bütün bölgelerde depremin büyüklüğü aynı değerde iken depremin şiddeti hasarın az ya da çok oluşuna göre farklı değerde olabilir.
Bildirimdeki yer adı merkez üssüdür: deprem dalgalarının yeryüzüne en kısa yoldan ulaştığı yer. Depremin asıl başladığı yer ise yer altındaki odak noktasıdır.
Evde devrilebilecek eşyalar duvarlara sabitlenmelidir. Aynı mantıkla yatakların çevresinde ve üzerinde düşebilecek nesneler bulundurulmamalıdır — uyurken tepende raf olmamalı.
İhtiyaç malzemelerinin bulunduğu bir deprem çantası hazırlanmalı ve çanta kolayca ulaşabilecek yere konulmalıdır. Dolabın en dibi değil, kapıya yakın bir yer.
Deprem sırasında en yakın yerdeki sağlam bir kanepe, dolap, masa kenarında hayat üçgeni oluşturacak şekilde "ÇÖK-KAPAN-TUTUN" pozisyonu alınmalıdır.
Deprem sırasında bir deniz kıyısında suların çekildiğini görürsek tsunami tehlikesi ihtimaline karşı çevremizdekileri de uyararak hızla yüksek bir yere doğru hareket etmeliyiz.
Yeni hastane ve okullarda kolonların altına yerleştirilen yatay hareket eden sismik izolatörler, depremin şiddetinin azalmasına yardımcı olur.
Büyüklük = enerji, tek sayı, sismografla ölçülür. Şiddet = etki, bölgeye göre değişir. Ve unutma: depremin şiddeti, depremin büyüklüğü hakkında doğru bilgi vermez.
30 sorudan oluşan bu test ile "Deprem Dalgaları" ünitesini ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında geri bildirim alacaksın.
Levhaların sürtünme, sıkıştırma, üst üste çıkma hareketleri sonucu oluşan çatlakların kırılmasıyla gerçekleşir.
Bir depremin yer altında meydana geldiği noktaya odak noktası denir.
Deprem dalgalarının yeryüzüne en kısa yoldan ulaştığı yere merkez üssü denir.
Enerjinin açığa çıktığı noktanın yeryüzüne olan uzaklığı depremin odak derinliğidir.
Yer kabuğunda oluşan kırıklıklar fay, bu kırıklıkların başlama ve bitme noktası arasındaki mesafe fay hattıdır.
Ana sarsıntıdan önce ve sonra oluşan küçük sarsıntılar sırasıyla öncü deprem ve artçı depremdir.
Deniz dibindeki tektonik olaylar sonucu denize aktarılan enerjiyle oluşan uzun salınımlı dev deniz dalgalarıdır.
Deprem ile ilgili çalışmalar yapan bilim dalı sismoloji, bu alanda çalışanlar sismologdur.
Depremi ölçen alete sismograf denir; depremin büyüklüğü bu aletle ölçülür.
Mekanik dalgalardan olan deprem dalgaları enine, boyuna veya hem enine hem boyuna dalgalar olabilir.
Kırılan yüzeyin büyüklüğünü ve ortaya çıkan enerjinin düzeyini belirten ölçüdür; sismografla ölçülür.
Richter ölçeğinde her birim artış, yer sarsıntılarında 10 katlık artışa karşılık gelir.
Şiddet; depremin büyüklüğü, uzaklığı ve yapıların dayanıklılığına bağlıdır.
Yakın bölgelerde büyüklük aynı iken şiddet hasarın az ya da çok oluşuna göre farklı değerde olabilir.
Uygun kata veya zemindeki kolonlara yerleştirilen sismik izolatörler depremin şiddetinin azalmasına yardımcı olur.
Sağlam bir kanepe, dolap, masa kenarında hayat üçgeni oluşturacak şekilde bu pozisyon alınmalıdır.