İçtiğin ilacın dozu, arabanın benzini, tişörtünün rengi, tarladaki gübre, musluktan akan temiz su... Hepsinin arkasında farklı bir kimya disiplini ve farklı bir meslek var. Bu ünitede kimyanın alt dallarını ve çalışma alanlarını tanıyacaksın.
Teknolojik imkânların ve üretilen ürün çeşitlerinin artması, kimya biliminin bazı alt dallara ayrılmasına neden olmuştur. Aşağıdaki listeden bir disipline tıkla; neyi incelediğini ve günlük hayatta nerede karşına çıktığını gör.
Küçük birimler (monomerler) uç uca eklenerek dev zincirler oluşturur. Polimerler doğal ve yapay olmak üzere ikiye ayrılır.
Günlük hayattan: Saçının keratini ve yediğin nişasta doğal polimerdir; tavanın teflonu, arabanın lastiği (kauçuk) ve pet şişe ise yapay polimerdir.
Analitik kimya; boya, ilaç, kozmetik, yakıt, gıda, kan, idrar, su, hava gibi maddelerde ve çevre, tıp, arkeoloji alanlarında bir madde örneğinin içerdiği kimyasal maddelerin cinsini ve miktarını belirler. Bu iki soru analitik kimyayı ikiye ayırır.
Bir maddenin hangi bileşenlerden oluştuğunu belirlemek için yapılan işlemlere nitel analiz denir. Cevap bir isimdir, sayı değil.
Maddeyi oluşturan bileşenlerin miktarlarını belirlemek için yapılan işlemlere nicel analiz denir. Cevap bir sayıdır.
Kimya bilimi; ilaç, gübre, petrokimya, arıtım, boya ve tekstil alanları ile yakından ilgilidir. Bunların her biri ayrı bir endüstri dalıdır.
Günlük hayattan: Ağrı kesicinin kutusunda yazan "500 mg" bir nicel analiz sonucudur; o kutunun rafa çıkması için sekiz ayrı aşamadan geçmesi gerekir.
Günlük hayattan: Yürüdüğün asfalt, arabanın motorini, mumun parafini ve deterjandaki çözücü — hepsi aynı ham petrolün farklı sıcaklıklarda damıtılmış parçalarıdır.
Günlük hayattan: Duvar boyasını gömleğine süremezsin, pasta boyasını da duvara. Yenilebilir gıda boyası ile araba boyası tamamen farklı kimyalardır.
Günlük hayattan: Çiftçi tarlaya rastgele gübre atmaz; önce toprak analizi yaptırır (nicel analiz), sonra eksik elementi verir.
Günlük hayattan: Musluktan içilebilir su akmasının sebebi arıtma tesisleridir. Evindeki su arıtma cihazı da aynı endüstrinin küçük bir örneğidir.
Günlük hayattan: Kot pantolonun yıkandıkça açılması, boyanın lifle kurduğu kimyasal bağın zamanla zayıflamasıdır.
MEBİ konu özetinde beş meslek sayılır: eczacı, kimyager, kimya öğretmeni, kimya mühendisi ve metalurji mühendisi. Aşağıdaki durumu oku ve doğru mesleği seç.
İlaçların hazırlanması, saklanması, doğru dozda ve doğru etkileşimle hastaya ulaştırılmasından sorumludur.
Laboratuvarda madde analizleri yapar; bir örneğin içinde ne olduğunu ve ne kadar olduğunu belirler.
Kimya bilgisini öğrencilere aktarır; deney tasarlar ve laboratuvar güvenliğini öğretir.
Laboratuvarda bulunan bir tepkimeyi fabrika ölçeğinde, sürekli ve ekonomik üretime dönüştürür.
Madenlerden metal elde edilmesi, alaşım üretimi ve metallerin işlenmesiyle ilgilenir.
12 sorudan oluşan bu test ile "Kimya Disiplinleri ve Kimyacıların Çalışma Alanları" ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Petrol, boya, ilaç, plastik, patlayıcı, kömür. C yanında H, O, N da bulunabilir.
Organik olmayan maddelerin tabiatta bulunuşlarını ve etkileşimlerini inceler.
Bir örnekteki maddelerin cinsini ve miktarını belirler. Nitel ve nicel analiz olarak ikiye ayrılır.
Hangi bileşenlerden oluştuğu → nitel. Bileşenlerin miktarı → nicel.
Fiziksel faktörlerin tepkimeye etkisi; tepkime hızı ve enerji değişimi (pil gibi).
Canlıların kimyasal yapısı, kan–idrar–doku örnekleri, ilaçların vücuttaki etkileşim mekanizmaları.
Doğal: protein, karbonhidrat. Yapay: naylon, orlon, plastik, teflon, kauçuk.
Sanayide kullanılan ham madde imalatı ve üretimi ile ilgilenir.
İlaç, petrokimya, boya, gübre, arıtım, tekstil · eczacı, kimyager, kimya öğretmeni, kimya mühendisi, metalurji mühendisi.