Yumurta desteyle,
atom molle
sayılır.
Pazarda yumurtayı tane tane değil desteyle alırsın; kalemi düzineyle. Atomlar o kadar küçük ki onları da yığın hâlinde saymak gerekiyor. Kimyanın destesi 1 mol = 6,02·10²³ tane.
Mol, kimyada madde miktarının ölçüsüdür. Latince "mol" kelimesi "büyük yığın" anlamına gelir. Aşağıdaki düğmelerle desteden düzineye, oradan mole geç.
Uluslararası birim sistemine göre (SI) 12 gram C-12 izotopunun içerdiği atom sayısı kadar tanecik (atom, iyon, molekül…) 1 moldür.
12 g C-12 izotopundaki atom sayısı = 12 / 1,9926·10⁻²³ ≈ 6,02·10²³
Avogadro, gazların eşit hacimlerinde eşit sayıda tanecik olduğunu ilk fark eden bilim insanıdır. Yuvarlama işlemi yapılarak kullanılan 6,02·10²³ sayısına Avogadro'nun anısına Avogadro sayısı denir ve "NA" ile gösterilir.
1 mol maddenin gram cinsinden kütlesine mol kütlesi veya mol ağırlığı denir; birimi g/mol'dür. Bir bileşiğin mol kütlesini bulmak için bileşiği oluşturan elementlerin mol kütleleri ile formüldeki atom sayıları çarpılıp toplamları alınır. Aşağıdan bir madde seç.
Mol hesaplamaları orantı yoluyla yapılabileceği gibi aşağıdaki formüller kullanılarak da yapılabilir. Kaydırakla mol sayısını değiştir; kütle, tanecik sayısı ve hacim aynı anda güncellensin.
m: kütle · MA: molekül kütlesi
N: tanecik sayısı · NA: Avogadro sayısı
V: hacim · VA: molar hacim
NK'da 1 mol buz ≠ 22,4 L, 1 mol demir ≠ 22,4 L. Çünkü buz ve demir belirtilen şartta (0 °C, 1 atm) gaz hâlinde bulunmaz. Molar hacim yalnızca gazlar için geçerlidir — ve gazın cinsine bağlı değildir.
Şart (koşul), sıcaklık (T) ve basınç (P) bilgisidir. "Aynı şartlarda…" ifadesi "sıcaklık ve basınçları aynı iken…" demektir.
Bir miktar kütle enerjiye dönüştüğünden atom kütlesi, kütle numarasına eşit alınamaz. Atom kütleleri küsurlu olabilirken kütle numaraları tam sayıdır.
Bağıl atom kütlesi elementin (akb) cinsinden ortalama kütlesini belirler. Bu sayı element izotoplarının ortalama kütlesine bağlı olduğundan ondalıklı bir sayıdır.
1 tane C-12 izotopunun kütlesinin 1/12'sine 1 atomik kütle birimi (akb) denir. Atomik kütle birimi çok küçük kütleli maddelerin, özellikle atom ve moleküllerin kütlelerini hesaplamak için kullanılan bir ölçü birimidir.
Bir elementin bir tane atomunun gram cinsinden kütlesine gerçek atom kütlesi, bir bileşik ya da bir tane element molekülünün gram cinsinden kütlesine gerçek molekül kütlesi denir.
Ag atomunun kütle spektrometresi ile ölçülen bağıl atom kütlesi 106,90509'dur.
Doğadaki bakır tek tip değil: bir kısmı Cu-63, bir kısmı Cu-65. Kaydırakla yüzdeleri değiştir ve ortalamanın hangi izotopa yaklaştığını izle.
Ortalama atom kütlesi, izotopların atom kütleleri arasında bir değerdir ve bulunma yüzdesi büyük olan atoma daha yakındır. Bakırın ortalama atom kütlesi 63,4 akb olduğundan ⁶³₂₉Cu izotopunun tabiatta bulunma yüzdesinin ⁶⁵₂₉Cu izotopundan büyük olduğu sonucuna varılabilir.
30 sorudan oluşan bu test ile "Mol Kavramı" ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Mol, kimyada madde miktarının ölçüsüdür. Latince "mol" kelimesi "büyük yığın" anlamına gelir. 10 tane = 1 deste, 12 tane = 1 düzine, 6,02·10²³ tane = 1 mol. Uluslararası birim sistemine göre (SI) 12 gram C-12 izotopunun içerdiği atom sayısı kadar tanecik (atom, iyon, molekül…) 1 moldür.
Avogadro, gazların eşit hacimlerinde eşit sayıda tanecik olduğunu ilk fark eden bilim insanıdır. Yuvarlama işlemi yapılarak kullanılan 6,02·10²³ sayısına Avogadro'nun anısına Avogadro sayısı denir ve "NA" ile gösterilir. 1 tane C-12 = 1,9926·10⁻²³ g.
1 mol maddenin gram cinsinden kütlesine mol kütlesi veya mol ağırlığı denir; birimi g/mol'dür. 1 mol oksijen atomu = 6,02·10²³ tane O atomu, mol kütlesi 16 g/mol. 1 mol oksijen molekülü = 6,02·10²³ tane O₂ = 2·6,02·10²³ tane O atomu, mol kütlesi 32 g/mol. Bileşiğin mol kütlesi için elementlerin mol kütleleri ile formüldeki atom sayıları çarpılıp toplanır (CO₂: 1·12 + 2·16 = 44 g).
Atom - gram (elementlerde), Molekül - gram (kovalent bağlı bileşiklerde), Formül - gram (iyonik bileşiklerde), İyon - gram (iyonlarda) ifadeleri "mol" yerine kullanılır.
n = m / MA · n = N / NA · n = V / VA. Semboller: n mol sayısı, m kütle, V hacim, N tanecik sayısı, MA molekül kütlesi, VA molar hacim, NA Avogadro sayısı. Mol hesaplamaları orantı yoluyla da yapılabilir.
Şart (koşul), sıcaklık (T) ve basınç (P) bilgisidir. 0 °C – 1 atm = Normal şartlar; 25 °C – 1 atm = Standart şartlar. Gazın cinsine bağlı olmaksızın normal koşullarda 1 mol gaz 22,4 L, standart (oda) koşullarında 1 mol gaz 24,5 L hacim kaplar. NK'da 1 mol buz ≠ 22,4 L, 1 mol demir ≠ 22,4 L; çünkü bu şartta gaz hâlinde bulunmazlar.
Atomların kütleleri çok küçük olduğundan doğrudan ölçülemez. Bağıl atom kütlesi, bir atomun kütlesinin C-12 atomunun kütlesinin 1/12'sine kıyaslanmasıyla bulunan sayıdır; bir oran olduğu için birimsizdir (sayısal değeri akb cinsinden kütleyle aynıdır) ve kütle spektrometresi kullanılarak bulunur. Fe: 55,93 yuvarlanarak Fe: 56 kullanılır. Bağıl molekül veya formül kütleleri de bağıl atom kütlelerinden hesaplanır (CO₂: 44).
1 tane C-12 izotopunun kütlesinin 1/12'sine 1 atomik kütle birimi (akb) denir. Çok küçük kütleli maddelerin, özellikle atom ve moleküllerin kütlelerini hesaplamak için kullanılır. 1 akb = 1 Dalton (Da) = 1/NA gram.
Bir elementin bir tane atomunun gram cinsinden kütlesine gerçek atom kütlesi, bir bileşik ya da bir tane element molekülünün gram cinsinden kütlesine gerçek molekül kütlesi denir. Ag'ün bağıl atom kütlesi 106,90509'dur; 1 tane Ag atomunun kütlesi 107/NA gramdır.
Atom numarası (proton sayısı yani çekirdek yükü) aynı, kütle numarası farklı olan atomlar birbirinin izotopudur. Dalton Atom Modeli'nin "bir elementin tüm atomlarının özdeş olduğu" öngörüsü izotop atomların varlığı sebebiyle geçerliliğini kaybetmiştir. İzotopların bağıl atom kütleleri ve doğada bulunma yüzdeleri kütle spektrometreleri ile bulunur.
Ortalama atom kütlesi = (Kütle₁·%₁ + Kütle₂·%₂ + …)/100 ve birimi akb'dir. Cu için: (63·80 + 65·20)/100 = 63,4 akb. Ortalama atom kütlesi izotopların atom kütleleri arasında bir değerdir ve bulunma yüzdesi büyük olan atoma daha yakındır.
Kütle Numarası = Proton + Nötron. Bir miktar kütle enerjiye dönüştüğünden atom kütlesi, kütle numarasına eşit alınamaz. Atom kütleleri küsurlu olabilirken kütle numaraları tam sayıdır.