1-3. soruları aşağıdaki bilgilere göre cevaplayınız.
İzmir'deki Gediz Deltası, Türkiye'nin en önemli sulak alanlarından biridir. Deltada bugüne kadar 303 kuş türü kaydedilmiştir; alan hem yerli hem göçmen su kuşları için kritik bir yaşam ortamıdır.
Delta özellikle flamingo (Phoenicopterus roseus) popülasyonuyla öne çıkar. Buradaki yapay flamingo adası dünyanın en büyük flamingo adalarından biri sayılıyor ve Türkiye'de flamingoların ürediği başlıca iki alandan biri. Kış ortası su kuşu sayımlarında bazı yıllarda 17.000 flamingonun kışı deltada geçirdiği raporlanmıştır.
Doğa Derneği'nin 2021 yılı için hazırladığı Gediz Deltası Kuş Araştırma ve İzleme Çalışmaları raporunda, yalnızca su kuşları için yapılan sayımlarda şunlar belirtilmiştir:
- 54 su kuşu türüne ait,
- toplam 60.123 birey kaydedilmiştir;
- bu bireyler arasında 34.381 flamingo, tek tür olarak en yüksek sayıya sahiptir.
Aynı rapor dünyadaki toplam flamingo nüfusunu 2.220.000 – 3.240.000 birey aralığında tahmin etmektedir.
1. Metindeki veriler biyoçeşitlilik unsurlarıyla eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? FBAB8.SB1
60.123, sayılan birey sayısıdır. Birey saymak sana kaç canlı olduğunu söyler; onların gen bakımından ne kadar farklı olduğunu söylemez. Genetik çeşitlilik ancak tür içindeki farklılıklara (tüy rengi, gaga yapısı, DNA analizi) bakılarak ölçülür.
Ayrıca bu sayı “tüm kuş türlerinin” değil, yalnızca su kuşlarının sayımıdır — metin bunu açıkça söylüyor. Yani seçenek iki ayrı yerden hatalı.
Öteki dördü neden doğru: 303 tür = tür zenginliği · 34.381 flamingo = tek türün popülasyon büyüklüğü · 54 su kuşu türü = belirli bir grubun çeşitliliği · yapay ada = habitat. Dördü de metnin verisiyle birebir örtüşüyor.
2. Aşağıdaki tabloda flamingoların Gediz Deltası'ndaki varlığıyla ilişkili üç biyoçeşitlilik unsuru için ikişer olası açıklama verilmiştir.
| Biyoçeşitlilik unsuru | Olası açıklama a | Olası açıklama b |
|---|---|---|
| 1. Tür çeşitliliği | 1a — Flamingo birey sayısının yüksek olması, deltadaki kuş çeşitliliğinin birkaç baskın türe dayandığını düşündürebilir. | 1b — 303 türün kaydedilmesi, deltada çok farklı yaşam biçiminin bir arada bulunduğunu gösterebilir. |
| 2. Genetik çeşitlilik | 2a — Deltadaki 34.381 flamingonun gaga yapısı ya da tüy rengi gibi özellikler bakımından kendi içinde farklılıklar barındırması. | 2b — Su kuşu sayısının 60.123 olarak belirlenmesi, popülasyonların büyüklük bakımından birbirine yakın olduğu izlenimini verebilir. |
| 3. Ekosistem çeşitliliği | 3a — Dünya flamingo nüfusunun milyonlarla ifade edilmesi, türün birçok sulak alana yayılmış küresel bir tür olduğunu düşündürebilir. | 3b — Deltanın hem üreme hem kışlama alanı olması, sulak alan ekosisteminin işlev çeşitliliğini gösterebilir. |
Üç satırı ayrı ayrı çöz; biri bile tutmazsa o seçenek elenir.
Tür çeşitliliği → 1b. Tür çeşitliliği kaç farklı tür olduğudur: 303 tür. 1a ise tam tersini anlatıyor — birkaç türün baskın olması çeşitliliğin düşüklüğüne işarettir.
Genetik çeşitlilik → 2a. Genetik çeşitlilik tür içindeki farklılıktır: aynı türden flamingoların gagası ya da tüyü birbirinden farklıysa. 2b bir popülasyon büyüklüğü yorumudur, genle ilgisi yok.
Ekosistem çeşitliliği → 3b. Bir alanın hem üreme hem kışlama işlevi görmesi, o ekosistemin farklı işlevleri barındırdığını gösterir. 3a ise türün dünyadaki yayılışıdır; deltanın ekosistemi hakkında bir şey söylemez.
Kritik ayrım: bu üç kavram karıştırılmaya çok müsait. Kısaca — kaç tür var (tür), bir tür kendi içinde ne kadar farklı (genetik), kaç farklı yaşam ortamı/işlev var (ekosistem).
3. Bu veriler ve biyoçeşitlilik kavramları birlikte düşünüldüğünde aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi metindeki bulgularla doğrudan örtüşür? FBAB8.SB3
Metin iki sayı veriyor: 303 (kaydedilen tüm kuş türleri) ve 54 (sayımı yapılan su kuşu türleri). 303 > 54 olduğuna göre deltada su kuşu olmayan yüzlerce tür daha var. Bu, veriden doğrudan okunan bir sonuçtur — fazladan varsayım gerektirmez.
Ötekilerin ortak kusuru: hepsi veriden çıkanı aşıp “kanıtlar”, “doğrular”, “anlamına gelir” diyor.
“17.000 → 34.381” diyeni seçtiysen: bu iki sayı farklı sayımlara ait ve ikisi de Gediz'e ait. Bir sulak alandaki yerel artış, dünyadaki toplam nüfusun arttığını göstermez; kuşlar başka bir alandan buraya gelmiş de olabilir.
“Yarısından fazlası flamingo” diyeni seçtiysen: hesap doğru (34.381 / 60.123 ≈ %57) ama çıkarım yanlış. Bir türün kalabalık olması, çeşitliliğin o türle sürdürüldüğü anlamına gelmez — geri kalan 53 tür hâlâ oradadır.