Kendi ritmini kendi kuran organ
Kalp kası, iskelet kasından farklı olarak sinir sisteminden uyarı almadan aksiyon potansiyellerini başlatabilir. Bu ünitede kalbin üç tabakasını ve dört odacığını, kapakçıkların hangisinin nerede olduğunu, 0,85 saniyelik kalp döngüsünü, SA düğümden Purkinje liflerine uzanan iletim yolunu ve büyük ile küçük kan dolaşımını göreceksin.
Her organizma çevresiyle madde alışverişi yapmak zorundadır. İnsan vücudunda da her hücre yaşamını sürdürebilmesi için madde alışverişine ihtiyaç duyar. Bu durumda oluşacak aksaklıklar ciddi sorunlara yol açabilir: örneğin beyin, kalp gibi organlar birkaç dakika oksijensiz kaldığında bu organlardaki bazı hücreler ölür.
Hücrelere ihtiyaç duyduğu besin maddeleri ve oksijeni ulaştıran, hücre dışına atılan maddeleri boşaltım organlarına taşıyan, vücudun savunmasında görev alan sistem dolaşım sistemidir.
Doku ve organlara maddelerin taşınması kan dolaşım sistemi sayesinde gerçekleşir. Doku ve organlarda oluşan atıkların ve sindirim ürünlerinin bir kısmının kan dolaşımına aktarılması ise lenf dolaşım sistemi sayesinde olur.
Dolaşım sisteminin her görevinde neyin nereye taşındığı ayrı ayrı çiziliyor. Okun yönü taşımanın yönünü gösteriyor.
Kalp, yaklaşık olarak her insanın kendi yumruğu büyüklüğündedir. Göğüs kemiğinin (sternum) hemen arkasında ve iki akciğerin arasında yer alan, büyük çoğunluğu kas olan bir organdır. Dıştan içe doğru perikart, miyokart ve endokart olmak üzere üç tabakadan oluşur.
Tabakaları, odacıkları ve kapakçıkları tek tek gez. Seçilen yapı kalp şeması üzerinde vurgulanır; hangi odacıkta hangi kanın bulunduğu renkle ayrılır.
Kalbi ve kalbe bağlı damarların köklerini çevreleyen ve koni şeklinde bağ dokudan oluşmuş koruyucu bir kesedir. Çift katlı bu kesenin zarları arasında perikardiyal sıvı bulunur.
Kalbin kas olan tabakasıdır. Kalp kası istemsiz kasılarak kanı odacıklarda sıkıştıran pompa görevi görür.
İnce tabaka hâlinde kalp boşluğunu saran, kan damarı içermeyen kısımdır.
| Kapakçık | Nerede | Neyi engeller |
|---|---|---|
| Triküspit (üçlü) | Sağ karıncık ile sağ kulakçık arasında | Kanın kulakçığa geri dönmesini |
| Biküspit (ikili ya da mitral) | Sol karıncık ile sol kulakçık arasında | Kanın kulakçığa geri dönmesini |
| Aort kapakçığı (yarım ay) | Aortun sol karıncığa bağlandığı yer | Kanın karıncığa geri dönmesini |
| Pulmoner kapakçık (yarım ay) | Akciğer atardamarının sağ karıncığa bağlandığı yer | Kanın karıncığa geri dönmesini |
Kulakçık toplar, karıncık gönderir. Kulakçıklar, akciğerlerden ve diğer dokulardan kalbe geri dönen kanın toplandığı odacıklardır; karıncıklar ise kanı akciğerlere ve diğer dokulara gönderen odacıklardır. İkinci ayrım: sağ taraf (sağ kulakçık ve sağ karıncık) oksijen bakımından fakir, karbondioksit bakımından zengin; sol taraf (sol kulakçık ve sol karıncık) oksijen bakımından zengin, karbondioksit bakımından fakir kan taşır.
Kalp kası belirli bir ritimde kasılıp gevşer. Kalbin iki kulakçığının kasılmasını iki karıncığın kasılması izler; kasılmayı da gevşeme takip eder. Kalbin kasılması sistol, gevşemesi ise diyastol olarak isimlendirilir.
Kaydırağı çevir: kanın kalpteki hareketi dört aşamada gerçekleşir. Her aşamada hangi odacığın dolduğu, hangi kapakçığın kapandığı çizilir.
Kalp kapakçıklarının kapanması stetoskop yardımıyla duyulabilir. Bu sesler lup-dup şeklindedir: AV kapakçıklarının kapanması sırasında lup, aort ve pulmoner kapakçıkların kapanması sırasında dup sesi duyulur.
Kalbin birbirini izleyen kasılma ve gevşeme olayına kalp döngüsü denir. Kalp döngüsü yaklaşık 0,85 saniye sürer ve üç aşamada tamamlanır: kulakçıkların kasılması 0,15 s, karıncıkların kasılması 0,30 s, kalbin dinlenmesi 0,40 s.
İki kaydırak: atış sayısı ve atış hacmi. Kalp debisi, birim zamanda kalpten geçen kan miktarıdır — ikisinin çarpımı. Dinlenme değerlerini (70 atış, 70 mL) seçtiğinde sonucun neden yaklaşık 5 litre/dakika çıktığını gör.
Kalp kası, iskelet kasından farklı olarak sinir sisteminden uyarı almadan aksiyon potansiyellerini başlatabilir ve ritmik ve devamlı olarak kasılıp gevşeyebilir. Kalp kasında bunu sağlayan yapı, üst ana toplardamarın kalbe girdiği yerin yakınında bulunan sinoatriyal düğüm (SA) olarak adlandırılan hücre grubudur. Sinoatriyal düğüm kalp kasının kasılma hız ve zamanını belirler; bu hücrelerin oluşturduğu aksiyon potansiyelleri komşu hücreleri kasılması için uyarır.
Basamakları sırayla gez. Üçüncü basamakta AV düğümündeki 0,1 saniyelik gecikmeyi ve bu gecikmenin neden gerekli olduğunu göreceksin.
Etkeni seç: ok HIZLANDIRIR ya da YAVAŞLATIR kutusuna gitsin, kalp atış göstergesi de ona göre değişsin.
Kişi aşırı kan kaybettiğinde kalp otonom sinirlerle uyarılır. Bu uyarı sayesinde kalp atım hızı dakikada 150-180 atıma kadar artabilir.
Kanın vücuttaki dolaşımı küçük kan dolaşımı (pulmoner dolaşım) ve büyük kan dolaşımı (sistemik dolaşım) olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
Dolaşımı seç: kan, kalpten çıkıp geri dönene kadar izlediği yol boyunca akar. Küçük dolaşım sağ karıncıktan, büyük dolaşım sol karıncıktan başlar; ikisi de kalbin karşı tarafındaki kulakçıkta biter.
Pulmoner dolaşım kalp ile akciğerler arasındaki kan dolaşımıdır. Sağ karıncığın kasılmasıyla başlar. Karbondioksidi çok olan kan, sağ karıncıktan akciğer atardamarı aracılığıyla akciğerlere gönderilir. Akciğerlerde bulunan alveoller ile alveolleri çevreleyen kılcal damarlardaki kan arasında madde alışverişi gerçekleşir: alveollerdeki oksijen kana geçerken kandaki karbondioksit alveollere geçer. Oksijen bakımından zenginleşen kan, akciğer toplardamarları aracılığıyla kalbin sol kulakçığına gelir.
Sistemik dolaşım, oksijen bakımından zengin kanın kalp ve atardamarlar aracılığıyla vücut hücrelerine ulaştırılması, vücut hücrelerinin ürettiği karbondioksidin toplardamarlar aracılığıyla kalbe getirilmesi sürecidir. Sol karıncığın kasılmasıyla başlar. Kan, sol karıncıktan aorta geçerek aorttan ayrılan kollarla doku ve organlara madde taşır. Doku kılcallarında madde alışverişinden sonra kan toplardamarlara geçer; alt bölgeden alt ana toplardamar, üst bölgeden üst ana toplardamar ile kalbin sağ kulakçığına getirilir.
Atardamar "temiz kan taşır" diye ezberleme. Küçük dolaşımda akciğer atardamarı karbondioksidi çok olan kanı taşır; akciğer toplardamarları ise oksijen bakımından zengin kanı getirir. Damarın adı kandan değil, yönden gelir: atardamar kalpten çıkar, toplardamar kalbe gelir.
Merdiven çıkarken, sınav başlarken, gece yatarken: hepsinde bu bölümün kuralları çalışıyor.
Kâğıtlar dağıtılırken kalbinin hızlanması: adrenalin ve noradrenalin kalbin çalışmasını hızlandırır. Sen bir şey yapmıyorsun, kalp istemsiz çalışıyor.
Kaslar çok CO2 üretince kanda CO2 oranı artar, kan pH’si düşer ve kalp atışı hızlanır. SA düğüm bu değişimden etkilenir.
Kafein, tein, nikotin gibi kimyasallar kalp atış hızını artırır. Gece geç saatte içilen çayın uykuya etkisi tesadüf değil.
Hasta olup ateşin çıkınca nabzın da yükselir: vücut sıcaklığındaki artış kalbin çalışmasını hızlandıran etkenlerden biridir.
Derin nefes alıp sakinleşince kalbin yavaşlar: vagus sinirinden salgılanan asetilkolin kalp atım hızını azaltır.
Sağlık kontrolünde duyulan lup-dup sesi kapakçıkların kapanma sesi: lup AV kapakçıkları, dup aort ve pulmoner kapakçıklar.
Dinlenirken dakikada ortalama 60-70 atış sayarsın; her atışta vücuda 70 mL kan gönderilir. Yani dakikada yaklaşık 5 litre — vücudundaki kanın tamamı.
Kalbin büyüklüğünü merak ediyorsan kendi yumruğuna bak: kalp yaklaşık olarak her insanın kendi yumruğu büyüklüğündedir ve iki akciğerin arasında durur.
Havuzda nefesini tutunca beynin uyarması boşuna değil: beyin, kalp gibi organlar birkaç dakika oksijensiz kaldığında bu organlardaki bazı hücreler ölür.
58 soruluk test · kalbin tabakaları, odacıkları ve kapakçıkları, kalp döngüsü ve kalp debisi, SA-AV iletim yolu, kalp hızını etkileyen faktörler, küçük ve büyük kan dolaşımı
Hücrelere besin maddeleri ve oksijeni ulaştıran, hücre dışına atılan maddeleri boşaltım organlarına taşıyan, vücudun savunmasında görev alan sistemdir. Madde taşıma kan dolaşım sistemiyle; atıkların ve sindirim ürünlerinin bir kısmının kan dolaşımına aktarılması lenf dolaşım sistemiyle olur. Beyin ve kalp birkaç dakika oksijensiz kalırsa bazı hücreler ölür.
Yaklaşık kendi yumruğu büyüklüğünde; göğüs kemiğinin (sternum) hemen arkasında ve iki akciğerin arasında; büyük çoğunluğu kas.
Dıştan içe: perikart (kalbi ve damar köklerini çevreleyen, koni şeklinde bağ dokudan koruyucu kese; çift katlı, zarları arasında perikardiyal sıvı) → miyokart (kalbin kas tabakası; istemsiz kasılıp pompa görevi görür) → endokart (ince tabaka hâlinde kalp boşluğunu saran, kan damarı içermeyen kısım).
İki kulakçık (atrium) ve iki karıncık (ventrikül). Kulakçıklar: akciğerlerden ve diğer dokulardan dönen kanın toplandığı odacıklar. Karıncıklar: kanı akciğerlere ve diğer dokulara gönderen odacıklar. Sağ taraf: oksijenden fakir, CO2’ce zengin kan. Sol taraf: oksijence zengin, CO2’ce fakir kan.
Kulakçıklarla karıncıklar arasında, bağ dokudan yapılmış, tek yönlü açılıp kapanan atrioventriküler (AV) kapakçıklar vardır; karıncıklar kasılınca oluşan basınç bunları kapatır. Sağda triküspit (üçlü), solda biküspit (ikili ya da mitral). Karıncıklarla büyük arterler arasında yarım ay (semilunar) kapakçıkları: aort kapakçığı (aort–sol karıncık) ve pulmoner kapakçık (akciğer atardamarı–sağ karıncık).
1) Sağ kulakçık, üst ana toplardamar, alt ana toplardamar ve kalbin kendi toplardamarlarından gelen oksijence fakir kanla dolar. 2) Akciğerlerde gaz alışverişinden sonra zenginleşen kan akciğer toplardamarlarıyla sol kulakçığa gelir. 3) Kulakçıklara gelen kanın büyük bölümü tüm odacıklar gevşemişken pasif olarak karıncıklara dolar; kalanı kulakçıkların kasılmasıyla geçer. 4) Karıncıkların kasılmasıyla AV kapakçıkları kapanır; oksijence fakir kan akciğer atardamarına, zengin kan aorta geçer.
Sistol = kasılma, diyastol = gevşeme. Lup: AV kapakçıklarının kapanması; dup: aort ve pulmoner kapakçıkların kapanması. Kalp döngüsü ≈ 0,85 saniye: kulakçıkların kasılması 0,15 s, karıncıkların kasılması 0,30 s, kalbin dinlenmesi 0,40 s.
Kasılma sayısı (atış sayısı) ve her kasılmada bir karıncığın pompaladığı kan miktarı (atış hacmi) kalp debisini belirler. Dinlenmede kalp dakikada ortalama 60-70 kez atar, her atışta 70 mL kan gönderir; kalp debisi yaklaşık 5 litre/dakikadır — yani vücuttaki toplam kan yaklaşık bir dakikada kalpten geçer.
Kalp kası sinir sisteminden uyarı almadan aksiyon potansiyeli başlatabilir; bunu sağlayan sinoatriyal düğüm (SA), üst ana toplardamarın kalbe girdiği yerin yakınındadır ve kasılma hız ve zamanını belirler. 1) SA’dan çıkan uyarılar önce kulakçık duvarlarına yayılır, ikisi aynı anda kasılır. 2) Uyarılar kulakçıklar arasındaki duvarda yer alan atrioventriküler düğüme (AV) ulaşır. 3) AV’de impulslar 0,1 saniye geciktirilir; bu gecikme karıncıklar kasılmadan önce kulakçıklardaki kanın aktarılmasını sağlar. Sonra his demetlerine ve Purkinje liflerine iletilir.
Hızlandıran: kafein ve tein gibi kimyasallar, nikotin, adrenalin, noradrenalin ve tiroksin hormonları, kandaki CO2 yoğunluğu (pH düşer), vücut sıcaklığındaki artış, aşırı kan kaybında otonom sinir uyarısı (150-180 atım/dk). Yavaşlatan: vagus sinirinden salgılanan asetilkolin, vücut sıcaklığının düşmesi, hücreler arasında aşırı potasyum bulunması, kalsiyum eksikliği.
Pulmoner dolaşım = kalp ile akciğerler arası. Sağ karıncığın kasılmasıyla başlar. CO2’si çok olan kan akciğer atardamarıyla akciğerlere gider; alveoller ile onları çevreleyen kılcallardaki kan arasında madde alışverişi olur (O2 kana, CO2 alveollere geçer); zenginleşen kan akciğer toplardamarlarıyla sol kulakçığa döner.
Sistemik dolaşım, sol karıncığın kasılmasıyla başlar. Kan aorta geçer, aorttan ayrılan kollarla doku ve organlara madde taşınır. Doku kılcallarındaki alışverişten sonra kan toplardamarlara geçer: alt bölgeden alt ana toplardamar, üst bölgeden üst ana toplardamar ile kalbin sağ kulakçığına getirilir.