pH 2’den pH 8’e
Mide öz suyu pH 2 civarındadır; ince bağırsakta kimyasal sindirim için gereken pH 7,5-8,0. Bu ünitede midenin kendini nasıl koruduğunu, ince bağırsağın emilim yüzeyini 300 m²ye nasıl çıkardığını, kalın bağırsakta neden sindirim olmadığını ve pankreas, karaciğer ile safra kesesinin kanallarını göreceksin.
Diyafram kasının hemen altında ve karın boşluğunun sol üst tarafında yer alan mide, sindirim sisteminin torba şeklinde genişlediği, J harfine benzeyen kısmıdır. Yemek borusu ile ince bağırsak arasında bulunur. Midenin yemek borusuna bağlandığı dar bölüme mide ağzı (kardia), ince bağırsağa bağlandığı dar bölüme mide kapısı (pilor) adı verilir.
Ağzı bölgesindeki sfinkter mide içeriğinin yemek borusuna geri dönmesini engeller; pilor bölgesindeki sfinkter ise midedekilerin yavaş ve kontrollü olarak ince bağırsağa geçmesini sağlar. Sfinkter, kanal şeklindeki yapıları sararak kanalı açıp kapatan kas halkasıdır.
Mide, besinlerin geçici olarak depolandığı, mekanik ve kimyasal sindirimin yapıldığı organdır. Besinler mide salgılarıyla karışarak kısmen sindirilmiş kimus adı verilen bir karışım hâline gelir. Midedeki besinler ince bağırsağın sindirim ve emilim hızına göre kontrollü ve yavaş bir şekilde (2-6 saat) peristaltik hareketlerle ince bağırsağa iletilir.
Midenin bölümlerini ve duvar tabakalarını tek tek gez. Mukoza tabakasındaki katlanmalar ve mide bezleri, kas tabakasındaki üç yönlü dizilim ve en dıştaki periton ayrı ayrı çizilir.
Kaydırağı sindirim kanalı boyunca yürüt. Her bölümün pH değeri ve o pH’ta hangi enzimin optimum çalıştığı yazılır. Aynı enzim başka bölümde etkisiz kalabilir.
Mide bezlerini oluşturan farklı görevdeki hücreler mide öz suyunu salgılar. İçinde pepsinojen enzimi, yüksek yoğunlukta hidroklorik asit (HCl) ve mukus bulunur. HCl, öz suyunun pH değerinin yaklaşık 2 civarında olmasını sağlar. HCl etkisiyle besinlerle gelen çoğu mikroorganizma ölür ve pepsinojen aktifleşerek pepsin enzimine dönüşür. Aktifleşen pepsinler daha fazla pepsinojeni aktifleştirir.
Kuvvetli asit ortamda en iyi (optimum) çalışan pepsin enzimi proteinlerin kimyasal sindirimini başlatır. Mukus salgısı ise yoğun bir tabaka oluşturarak mukoza tabakasını kayganlaştırır ve buradaki hücreleri kendi salgıladığı asidik içerikten ve sindirim enzimlerinden korur.
Midenin çalışmasını vagus siniri ve gastrin hormonu düzenler. Besinin görüntüsü, kokusu, tadı hatta düşünülmesi ve mide duvarına teması ile oluşan sinirsel uyarılar; mide kas faaliyetlerinin artmasını ve mide öz suyu salgılanmasını sağlar. Besinin mideye ulaşması ve mide duvarında oluşan gerilim etkisiyle mide bezlerinden gastrin hormonu salgılanır ve kana verilir. Gastrin kan yoluyla tekrar mideye gelerek hem öz su salgılanmasını hem de mide hareketlerini uyarır.
Pepsinojen enzim değil, enzim öncüsüdür. Mide bezleri onu inaktif salgılar; HCl etkisiyle aktifleşip pepsine dönüşür. Sebep basit: aktif enzim salgılansaydı bezin kendi proteinlerini sindirirdi. İkinci tuzak: gastrin bir hormondur, sindirim enzimi değildir — kana verilir, kan yoluyla mideye döner ve salgıyı uyarır.
Sindirim kanalında mide ile kalın bağırsak arasında kalan, 6 metrenin üstünde uzunluğu olan bir organdır. İçten dışa doğru mukoza, düz kas ve bağ doku tabakalarından oluşur; en dışında periton adı verilen zar tabakası bulunur.
Kaydırağı çevir: önce mukoza katlanmaları, sonra villuslar, en sonda mikrovilluslar eklensin. Emilim yüzeyinin nasıl yaklaşık 300 m²ye çıktığı adım adım görünür.
Mukoza tabakası hem salgılamanın hem de emilimin yapıldığı yerdir. Epitel doku hücreleri bağırsak boşluğuna doğru çok sayıda parmak şeklinde villus adı verilen kıvrımlar oluşturur. Villuslarda kan kılcal damarları ve lenf kılcal damarları bulunur. Villusu oluşturan epitel hücrelerin bağırsak boşluğuna bakan yüzeylerinde mikrovillus adı verilen sitoplazmik uzantılar vardır. Villuslardaki epitel hücrelerin ömürleri yaklaşık 5 gündür.
Mukoza tabakasındaki bezlerin bir kısmı mukus, bir kısmı sindirim enzimlerini salgılar. İnce bağırsakta karbonhidratların, yağların, proteinlerin ve nükleik asitlerin kimyasal sindirimi gerçekleşir. Salgılanan enzimler: disakkaridazlar (maltaz, laktaz, sukraz), aminopeptidaz, karboksipeptidaz, dipeptidazlar, nükleotidazlar, nükleozidazlar, fosfatazlar.
İnce bağırsağın üç bölümünü gez: hangisinde sindirim yoğun, hangisinde emilim yoğun?
Onikiparmak bağırsağının mukoza bezlerinden salgılanan sıvılardaki mukus, bağırsak duvarındaki hücreleri asidik kimustan korur. Salgı içindeki bikarbonat iyonları pH değerinin nötr ya da hafif bazik olmasında rol oynar. İnce bağırsaktaki kimyasal sindirim için ortam pH değerinin 7,5-8,0 olması gerekir. pH’ı nötralize eden diğer kaynaklar pankreas, karaciğer ve safra kesesi salgıları içindeki bikarbonat iyonudur.
İnce bağırsak, hem sindirim kanalına gönderdiği ekzokrin salgılarla hem de ürettiği hormonlarla karma bez özelliği gösteren bir organdır. Asidik kimus etkisiyle ince bağırsak duvarından sekretin ve kolesistokinin hormonları salgılanıp kana verilir; bu hormonlar kan yoluyla hedef organlarına taşınır. Karaciğer, safra kesesi ve pankreastan gelen salgılar, onikiparmak bağırsağı üzerindeki Vater kabarcığı olarak bilinen kısımdan sindirim kanalına boşaltılır.
Kalın bağırsak; sindirim kanalının ince bağırsaktan sonra başlayan ve anüs ile sonlanan, kör bağırsak (çekum), kolon ve düz bağırsak (rektum) bölümlerinden oluşan 1-1,5 m uzunluğundaki kısmıdır.
Bölümleri sırayla gez: kalın bağırsak çıkan, yatay ve inen kolon bölümleriyle ince bağırsağı sarar. Apandisin yeri ve iki sfinkterin farkı ayrı ayrı işaretlenir.
Kalın bağırsak mukozasında villuslar ve sindirim enzimi üreten bezler bulunmaz. Kalın bağırsakta kimyasal sindirim olmaz. Duvarında sindirim kanalı boşluğuna bakan mukoza, ortada peristaltik hareketlerde etkili halkasal ve uzunlamasına düz kaslar, en dışta periton bulunur.
Mukus salgısı bağırsak duvarını yıpranmalara karşı korur, dışkıyı bir arada tutan yapışkan bir ortam oluşturur ve iç yüzeyi kayganlaştırır. Su ve iyon emilimi yapılır; ayrıca bazı bakterilerin ürettiği folik asit, biotin, B12 gibi B grubu vitaminleri ve K vitamini de emilerek kan dolaşımına katılır.
Kalın bağırsak içindeki sindirilmemiş ve emilmemiş organik maddeler üzerinde yüzlerce bakteri türü yaşar. Çoğu zararsız olan bu bakterilerin metabolik aktiviteleri sonucu metan, hidrojen sülfür gibi gazlar açığa çıkar ve anüs yoluyla atılır. Dışkıda çoğunluğu su olmak üzere selüloz lifleri, yağ, protein gibi sindirilmemiş besinler, inorganik maddeler, epitel hücre döküntüleri ve ölü bakteriler bulunur. Rektum ve anüs arasında iki sfinkter vardır: içteki istemsiz, dıştaki istemli kasılır. Kolondaki güçlü kasılmalar günde birkaç kez dışkılama isteği oluşturur.
İnce bağırsağın kalın bağırsakla birleştiği yerde kör bağırsak bulunur. Kör bağırsağın parmak şeklindeki çıkıntısına apandis adı verilir. Apandis, görevi tam olarak bilinmemekle birlikte yapısında bulunan lenf düğümleri nedeniyle bağışıklıkta rol oynar. Apandisteki iltihaplanma sonucu apandisit rahatsızlığı oluşur.
Sindirime yardımcı olan tükürük bezleri; kulak altı, dil altı ve çene altı bezleri olmak üzere üç çifttir. Ekzokrin bez özelliği gösterir ve tükürüğü bir kanalla ağız boşluğuna salgılar.
Günlük ortalama 1 litre tükürük salgılanır. İçinde amilaz enzimi, mukus, su, bikarbonat, potasyum, sodyum, klor, kalsiyum gibi iyonlar ve antimikrobiyal maddeler bulunur. Besinlerle gelen ve ağız içi bakterilerin faaliyetleri sonucu oluşan asidik maddeler tükürükteki iyonlarla nötralize edilir; ortam pH’ı 6,0-7,0 arasında tutularak amilazın optimum etkiyi göstermesi sağlanır.
Besinin ağza alınmasıyla oluşan sinirsel uyarılar, beyin sapındaki merkezin uyarılmasına ve tükürük salgısına neden olur. Tükürük salgılanmasında kazanılmış refleks olarak besini görmek, kokusunu almak gibi uyarılar da etkilidir. Ağızda amilaz enzimi ile nişasta ve glikojenin kimyasal sindirimi başlar; mukus ağız iç yüzeyini korur, lizozim enzimleri ve antikorlar bakterileri yok eder.
Asidik kimus ince bağırsağa geçtiğinde salgılanan sekretin ve kolesistokinin hormonlarının yolunu izle: hangisi hangi organı, ne yapmak için uyarıyor? Ok kan yolunu gösteriyor.
Pankreas; midenin arka ve alt tarafında, mide ile onikiparmak bağırsağı arasında yatay uzanan yaprak şeklinde büyük bir bezdir. Endokrin ve ekzokrin salgıları nedeniyle karma bez özelliğindedir. Endokrin yönü: insülin ve glukagon hormonlarını üretmesi — bu hormonlar kandaki glikoz miktarını düzenler. Ekzokrin yönü: sindirim enzimlerini ve bikarbonat iyonu yönünden zengin sıvıyı taşıyan pankreas öz suyunu onikiparmak bağırsağına salgılaması. Kanalın adı Wirsung kanalıdır.
Pankreas öz suyu içindeki sindirim enzimleri: amilaz, lipaz, nükleazlar (deoksiribonükleaz ve ribonükleaz), tripsinojen, kimotripsinojen, prokarboksipeptidaz. Protein sindiriminde görevli enzimler inaktif olarak salgılanır, onikiparmak bağırsağında aktifleştirilir: tripsinojen, ince bağırsak hücrelerinin ürettiği enterokinaz ile tripsine dönüştürülür; tripsin de kimotripsinojeni kimotripsin, prokarboksipeptidazı karboksipeptidaz şeklinde aktifleştirir.
Sekretin ve kolesistokinin farklı işler yaptırır. Sekretin pankreastan bikarbonat yönünden zengin, bazik sıvının üretilmesini sağlar (asidi nötrleştirmek için) ve karaciğerin safra üretmesinde de etkilidir. Kolesistokinin pankreasın enzim üretmesini ve salgılamasını uyarır, ayrıca safra kesesindeki safranın koledok kanalına salgılanmasını uyarır. Kısaca: sekretin → bikarbonat, kolesistokinin → enzim ve safra.
Karaciğer; deriden sonra vücudun en büyük organıdır. Ağırlığı yaklaşık 1,5 kgdır; diyafram kasının altında karın boşluğunun sağ üst kısmında yer alır. Karaciğerde sindirim enzimi üretilmez. Sindirim sistemindeki görevi safrayı üretmesi ve salgılamasıdır.
Safranın izlediği yolu adım adım izle: karaciğer kanalı → safra kanalı → safra kesesi → koledok kanalı → Wirsung kanalıyla birleşme → Vater kabarcığı → onikiparmak bağırsağı.
Safra içinde safra tuzları, yağ asitleri, bilirubin, kolesterol, bikarbonat, sodyum, klor gibi iyonlar ve su bulunur. Safra tuzları, yağların mekanik sindiriminde ve yağların kimyasal sindirimi sonucu oluşan yapı taşları ile yağda çözünen vitaminlerin emiliminde görevlidir. Görev sonunda safra tuzlarının büyük bir kısmı ince bağırsaktan emilerek tekrar karaciğere gelir. Safra içindeki bikarbonat iyonu ince bağırsak pH değerinin nötr olmasına katkı sağlar.
Karaciğer hücreleri sürekli safra üretir; safra safra kesesinde depolanır ve yoğunlaştırılır. Safra içindeki bileşenlerin oranlarındaki değişim safra taşı oluşumuna, kanallarda meydana gelen tıkanıklık durumunda ise bilirubinin kana karışarak sarılığa neden olur. Safrayı üretmesi ve kanallarla ince bağırsağa göndermesi karaciğerin ekzokrin bez özelliğidir.
Karaciğer yalnız safra üreten bir organ değil. Görevleri tek tek gez; her birinde hangi molekülün nereye gittiği çizilir.
Karaciğere iki koldan kan gelir: biri mide, ince bağırsak, kalın bağırsak, pankreas ve dalaktan toplanan kanı getiren kapı toplardamarı, diğeri kalpten çıkan aort atardamarının kollarından biri olan karaciğer atardamarı. Karaciğerden çıkan damar ise karaciğer toplardamarıdır.
Kantin kuyruğundan gece atıştırmalığına: bu organların ne yaptığını hissetmezsin ama etkisini görürsün.
Kantindeki tostu düşününce ağzının sulanması ve midenin guruldaması tesadüf değil: besinin görüntüsü, kokusu, tadı hatta düşünülmesi sinirsel uyarı oluşturur, vagus siniri mide öz suyu salgısını uyarır.
Yemekten saatler sonra bile doygunluk sürüyorsa sebebi mide: besinler 2-6 saat boyunca kontrollü ve yavaş biçimde ince bağırsağa geçer.
pH 2 ortamda mide neden kendini sindirmiyor? Mukus, yoğun bir tabaka oluşturarak mukoza hücrelerini kendi asidinden ve enzimlerinden korur.
Süt şekeri laktozu parçalayan laktaz ince bağırsak bezlerinden salgılanır. Yeterince yoksa laktoz kalın bağırsağa kadar gider ve bakteriler onunla iş görür: gaz.
Apandisit, kör bağırsağın parmak şeklindeki çıkıntısı olan apandisin iltihaplanmasıdır. Apandisin yapısındaki lenf düğümleri bağışıklıkta rol oynar.
Kalın bağırsakta su ve iyon emilimi yapılır. Az su içilince dışkı sertleşir — çünkü kalın bağırsağın işi zaten suyu geri almaktır.
Rektum ile anüs arasında iki sfinkter var: içteki istemsiz, dıştaki istemli kasılır. Erteleyebilmenin sebebi dıştaki sfinkter.
Kimustaki yağ, ince bağırsaktan kolesistokinin salgılatır; hormon kanla safra kesesine gider ve depolanan safranın koledok kanalına boşalmasını uyarır.
Safra kanallarında tıkanıklık olursa bilirubin kana karışır ve sarılık ortaya çıkar. Safra bileşenlerinin oranı değişirse safra taşı oluşabilir.
61 soruluk test · midenin yapısı ve mide öz suyu, ince bağırsakta emilim yüzeyi, kalın bağırsak, tükürük bezleri, pankreas ile karaciğer ve safra kesesinin kanalları
Diyaframın altında, karın boşluğunun sol üst tarafında, J harfine benzeyen torba. Yemek borusuna bağlandığı dar bölüm mide ağzı (kardia), ince bağırsağa bağlandığı dar bölüm mide kapısı (pilor). Duvarı içten dışa mukoza, düz kas, bağ doku; en dışta periton.
Mide bezlerinin farklı görevdeki hücreleri salgılar. İçinde pepsinojen, yüksek yoğunlukta HCl ve mukus var. HCl pH’ı yaklaşık 2 yapar, çoğu mikroorganizmayı öldürür ve pepsinojeni pepsine çevirir; aktifleşen pepsinler daha fazla pepsinojeni aktifleştirir. Pepsin kuvvetli asit ortamda optimum çalışır ve protein sindirimini başlatır.
Kaslı tabakada enine, boyuna ve çapraz dizilmiş düz kaslar besinlerle öz suyunun tamamen karışmasını sağlar; kas faaliyetleriyle mekanik sindirim yapılır ve kimus oluşur. Çalışmayı vagus siniri ve gastrin hormonu düzenler; gastrin mide duvarındaki gerilim etkisiyle salgılanıp kana verilir, kanla mideye dönüp salgı ve hareketi uyarır.
6 metrenin üstünde; içten dışa mukoza, düz kas, bağ doku, dışta periton. Mukozada villus, villus epitelinde mikrovillus; katlanmalarla emilim yüzeyi yaklaşık 300 m². Villuslarda kan ve lenf kılcal damarları vardır; epitel hücrelerinin ömrü yaklaşık 5 gün.
Burada karbonhidrat, yağ, protein ve nükleik asitlerin kimyasal sindirimi gerçekleşir. Enzimler: disakkaridazlar (maltaz, laktaz, sukraz), aminopeptidaz, karboksipeptidaz, dipeptidazlar, nükleotidazlar, nükleozidazlar, fosfatazlar. Kimyasal sindirim için pH 7,5-8,0 olmalı; bikarbonat iyonu bunu sağlar (bağırsak, pankreas, karaciğer ve safra kesesi salgılarından).
25 cm’lik ilk bölüm onikiparmak bağırsağı (duodenum) — sindirimin yoğun olduğu yer; orta bölüm boş bağırsak (jejunum), son bölüm kıvrımlı bağırsak (ileum). Jejunum ve ileumda kimyasal sindirimin yanında besinlerin, su ve iyonların emiliminin yaklaşık %90ı gerçekleşir. İleumdaki sfinkter kimusun kalın bağırsağa kontrollü geçişini sağlar.
İnce bağırsak, ekzokrin salgıları ve ürettiği hormonlarla karma bezdir. Asidik kimus etkisiyle sekretin ve kolesistokinin salgılanıp kana verilir. Karaciğer, safra kesesi ve pankreas salgıları Vater kabarcığından onikiparmak bağırsağına boşalır.
1-1,5 m; çekum, kolon, rektum. Villus ve sindirim enzimi üreten bez yoktur, kimyasal sindirim olmaz. Mukus duvarı korur ve dışkıyı bir arada tutar. Su ve iyon emilimi ile bakterilerin ürettiği folik asit, biotin, B12 ve K vitamini emilir. Bakteriler metan, hidrojen sülfür gibi gazlar açığa çıkarır.
Kör bağırsağın parmak şeklindeki çıkıntısı apandistir; görevi tam bilinmemekle birlikte lenf düğümleri nedeniyle bağışıklıkta rol oynar, iltihaplanınca apandisit olur. Rektum ile anüs arasında iki sfinkter: içteki istemsiz, dıştaki istemli.
Kulak altı, dil altı, çene altı — üç çift, ekzokrin. Günde ortalama 1 litre. İçinde amilaz, mukus, su, bikarbonat ve iyonlar, antimikrobiyal maddeler. pH 6,0-7,0 tutulur (amilazın optimumu). Lizozim ve antikorlar bakterileri yok eder. Salgı merkezi beyin sapındadır; görmek ve koklamak kazanılmış refleks olarak etkilidir.
Karma bez. Endokrin: insülin ve glukagon (kan glikozunu düzenler). Ekzokrin: pankreas öz suyu → Wirsung kanalı → onikiparmak bağırsağı. Enzimler: amilaz, lipaz, nükleazlar, tripsinojen, kimotripsinojen, prokarboksipeptidaz. Protein enzimleri inaktif salgılanır: enterokinaz → tripsin, tripsin de kimotripsin ve karboksipeptidazı aktifleştirir.
Deriden sonra en büyük organ, yaklaşık 1,5 kg, karın boşluğunun sağ üst kısmında. Sindirim enzimi üretmez; görevi safrayı üretmek ve salgılamaktır. Safrada safra tuzları, yağ asitleri, bilirubin, kolesterol, bikarbonat ve iyonlar var. Kanal: karaciğer kanalı → safra kanalı/safra kesesi → koledok → Wirsung ile birleşip Vater kabarcığı. Ayrıca glikojen depolar, amonyağı üreye çevirir, albümin, fibrinojen, protrombin üretir, katalazla hidrojen peroksiti parçalar, eritropoietin salgılar ve embriyonik dönemde alyuvar üretir.