Bu ünite önceki yedi ünitenin toplandığı yer: karbonhidrat, lipit, protein, vitamin, su ve mineraller tabakta bir araya geliyor. Herhangi biri ihtiyaçtan az ya da çok alındığında ne olduğunu, obezite ile diyabetin nasıl bağlandığını burada kuruyoruz.
Beslenme, sağlıklı olmak ve yaşam kalitesini yükseltmek için vücudun gereksinimi olan besinleri yeterli miktarda ve uygun zamanlarda almaktır.
Sağlıklı beslenme yeterli, düzenli ve dengeli beslenmedir. Sağlıklı kalabilmek için bazı temel besinlere ihtiyaç vardır. Bunlardan herhangi biri ihtiyaçtan az ya da çok alındığında çeşitli sağlık problemleri ortaya çıkar.
Yeterli ve dengeli beslenme için su ve minerallerle birlikte 4 temel besin grubu; yaşa, kiloya, sağlık durumuna ve uzmanların önerdiği ölçüye göre günlük olarak tüketilmelidir. Özellikle yetersiz ve dengesiz beslenen çocukların bedensel ve zihinsel gelişimleri geri kalır.
"Tahıl proteininin kalitesi düşüktür, baklagille birlikte tüketilerek artırılabilir" cümlesi aslında Türk mutfağının binlerce yıllık alışkanlığını anlatıyor: kuru fasulye + pilav, mercimek çorbası + ekmek, nohut + bulgur pilavı. Tahılda eksik olan amino asitleri baklagil, baklagilde eksik olanı tahıl tamamlıyor. Bu eşleştirmeyi kimse biyoloji bilerek yapmadı — deneyerek buldu.
Dünya nüfusunun önemli bir bölümü, yetersiz ve dengesiz beslenme sonucu oluşan hastalıklarla mücadele etmektedir. Özellikle çocukluk döneminde hatalı beslenme alışkanlıkları; yüksek tansiyon, kalp-damar hastalıkları ve obezite için risk oluşturur.
Yetersiz ve dengesiz beslenme sonucu oluşan obezite birçok insan için önemli bir sağlık sorunudur. Tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon, felç, karaciğer yağlanması, kas ve iskelet rahatsızlıkları, ruhsal bozukluklar gibi bazı sağlık sorunlarına neden olmaktadır.
Şeker, tuz, yağ içeriği yüksek yiyecek ve içeceklerin aşırı tüketiminin, birçok hastalığa sebep olduğu unutulmamalıdır.
İnsülin direnci, insülin hormonuna karşı vücutta duyarsızlık gelişmesidir ve tip 2 diyabetin gelişmesine zemin hazırlar. İnsülin direncinin gelişmesinde obezite en önemli etkenlerden biridir.
İnsülin, pankreastan salgılanan ve kandaki fazla şekerin hücrelere girmesini sağlayarak yükselen kan şekerini düşüren bir hormondur. İnsülin, bu düzenlemeyi yaparken insülin reseptörü denilen bir yapıya bağlanarak aktive olur.
Bu reseptörlere çeşitli nedenlerle insülin bağlanamaz ise kanda yeterli miktarda olduğu hâlde görev yapamaz. İnsülin eksik veya etkisiz olduğu için şeker hücre içine alınamadığından kanda yükselerek diyabet denilen şeker hastalığı ortaya çıkar.
Böbrek sorunları, kalp-damar hastalıkları, görme sorunları, körlük, felç, duyu kayıpları, ayak yaraları, yara iyileşmesinde gecikme gibi sağlık sorunlarına neden olur.
Bu ünitedeki bilgiler doğrudan seni ilgilendiriyor. Sınav sabahı sadece tahıl (simit, çay) alırsan kan şekerin hızla yükselip hızla düşer. Yanına süt grubu veya yumurta eklersen — yani dengeli olursa — enerjin sınav boyunca daha kararlı kalır. "Yeterli, düzenli ve dengeli" cümlesinin pratik karşılığı tam olarak bu.
23 sorudan oluşan bu test ile "Sağlıklı Beslenme" ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Beslenme, vücudun gereksinimi olan besinleri yeterli miktarda ve uygun zamanlarda almaktır. Sağlıklı beslenme yeterli, düzenli ve dengeli beslenmedir. Temel besinlerden herhangi biri ihtiyaçtan az ya da çok alındığında sağlık problemleri ortaya çıkar; yetersiz beslenen çocukların bedensel ve zihinsel gelişimleri geri kalır.
Süt, yoğurt, peynir ve kefir. Protein, kalsiyum, fosfor ve B vitamini kaynağıdır; her gün tüketilmelidir. Kemiklerin ve dişlerin sağlıklı gelişmesinde ve hücresel faaliyetlerde rol oynar.
Fındık, fıstık, ceviz, et, tavuk, balık, yumurta, nohut, kuru fasulye, mercimek. Protein yanında çinko, fosfor, demir, magnezyum ile A ve B vitamini içerir. Vücudun hastalıklara karşı direnç kazanmasında en önemli gruptur; kan yapımı, hücre yenilenmesi, doku onarımı ve cilt sağlığında görev alır.
Beta-karoten, folik asit (B9), B, C, E vitamini ile kalsiyum, potasyum, magnezyum ve demir bakımından zengindir. Doygunluk hissi verir, bağırsakların düzenli çalışmasını sağlar; şişmanlık, kalp-damar hastalıkları ve hipertansiyon riskini azaltır.
Mısır, buğday, çavdar, pirinç, yulaf ve bunlardan yapılan un, bulgur, yarma. Karbonhidrat (nişasta, lif), vitamin ve mineral içerir. İçerdiği proteinin kalitesi düşüktür; kuru baklagiller ya da et, süt, yumurta ile birlikte tüketilerek protein kalitesi artırılabilir.
İnsülin pankreastan salgılanır, insülin reseptörüne bağlanarak aktive olur ve kandaki fazla şekerin hücrelere girmesini sağlar. Reseptöre bağlanamazsa kanda yeterli olsa bile görev yapamaz; şeker hücreye alınamayıp kanda yükselir ve diyabet ortaya çıkar. İnsülin direncinin gelişmesinde obezite en önemli etkenlerden biridir.