Peroksizom hücrede biriken zehri parçalar. Sentrozom hücre bölünürken kromozomları kutuplara çeker. Hücre iskeleti ise organelleri yerinde tutar ve hücreye şeklini verir. Üçü de küçük ama üçü de vazgeçilmez.
Ökaryot hücrelerin tamamına yakınında bulunan organeldir. Adı zaten görevini söylüyor: hücrede oluşan hidrojen peroksiti (H₂O₂) parçalar.
Hayvansal organizmalarda peroksizomlar; özellikle metabolik aktivitesi daha yüksek olan karaciğer, kalp, kas ve böbrek hücrelerinde daha fazla bulunur. Bitkilerde ise tohumlar ve yapraklar, peroksizom organeli bakımından daha zengindir.
Sentrozom, hayvan hücrelerinin çoğunda ve ilkel yapılı bitki hücrelerinde çekirdeğe yakın bir yerde bulunan organeldir.
Sinir hücrelerinde, çizgili kas hücrelerinde, olgun alyuvarlarda, yumurtada, gelişmiş bitkilerin hücrelerinde, prokaryotlarda ve mantarlarda sentrozom yoktur.
Bu listeye dikkat: hepsinin ortak yanı bölünmemesi ya da bölünmeyi başka yolla yapmasıdır. Bu yüzden bir sinir hücresi zedelenince kolay kolay yenilenmez.
Kanser hastalığının tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, kanser hücrelerinde iğ ipliklerinin oluşumunu engelleyerek kanser hücrelerinin bölünmesini ve tümör dokusunun büyümesini önler.
Sitoplazmada bulunan özel proteinlerin aralarında bağlar kurup, birleşerek oluşturduğu tüpsü ve ipliksi yapılara hücre iskeleti denir. Mikrofilament, ara filament ve mikrotübül adı verilen üç farklı yapıdan oluşur.
Kesilen yere oksijenli su (hidrojen peroksit) dökünce köpürür. O köpük katalaz enziminin H₂O₂'yi su ve oksijene ayırmasıyla çıkan oksijen gazıdır. Sağlam deriye dökünce köpürmez, çünkü enzim hücrelerin içindedir.
Peroksizomlar alkol, ilaç gibi zararlı maddelerin toksik etkilerini peroksidaz ve katalaz enzimleri ile yok eder ve özellikle karaciğer, kalp, kas ve böbrek hücrelerinde daha fazla bulunur. Karaciğerin "detoks organı" sayılmasının sebeplerinden biri budur.
Kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, kanser hücrelerinde iğ ipliklerinin oluşumunu engelleyerek bölünmeyi ve tümörün büyümesini durdurur. İlaç kanseri "öldürmez", çoğalmasını keser.
Tırnağını kestiğinde acımaz ama tırnak kolay kolay kopmaz. Çünkü ara filamentler gerilmeye dayanıklıdır ve tırnak, tüy, balık pulu, boynuz gibi yapıların oluşumunda görev yapar.
Kolunu bükmeni sağlayan protein aktindir. Mikrofilament aktin proteinlerinin üst üste dizilmesinden oluşur ve hayvanlarda kas hareketlerini sağlar. Amipteki yalancı ayak da aynı proteinin işidir.
İnce bağırsağın içi havlu gibi tüylüdür; bu tüyler emilim yüzeyini artırır. Mikrofilament ince bağırsakta bulunan mikrovillus yapılarının oluşumunda görevlidir.
Sperm kamçısıyla yüzer, soluk borumuzdaki siller tozu dışarı süpürür. Sentrozom kamçı, sil gibi hücre hareketini sağlayan yapıların oluşumunda rol alır ve bu yapıların dip kısımlarında bulunur.
Omurilik zedelenmesi kalıcı olabilirken deri çabuk iyileşir. Sinir hücrelerinde, çizgili kas hücrelerinde, olgun alyuvarlarda ve yumurtada sentrozom yoktur — sentrozomu olmayan hücre bölünerek çoğalmaz.
Ağacın sağlamlığı hücre duvarındaki selüloz liflerinin düzenli dizilmesinden gelir. Bu dizilimi mikrotübüller kontrol eder — yani bitkinin dayanıklılığı hücre iskeletinin çizdiği plana bağlı.
26 sorudan oluşan bu test ile üniteyi ne kadar kavradığını gör.
Ökaryot hücrelerin tamamına yakınında bulunur. Tek katlı zarla çevrilidir, oksitleyici ve antioksidan enzim içerir, elliye yakın farklı enzimi vardır.
Zehirli maddelerin yok edilmesinden sorumludur. Ökaryotlarda oksijen kullanan ikinci organeldir (diğeri mitokondri). Yağ asitlerini mitokondrinin kullanabileceği küçük moleküllere dönüştürür. Alkol, ilaç gibi zararlıları peroksidaz ve katalaz ile yok eder. Karaciğer, kalp, kas, böbrekte; bitkilerde tohum ve yaprakta boldur.
Hayvan hücrelerinin çoğunda ve ilkel yapılı bitki hücrelerinde çekirdeğe yakın bulunur. Birbirine dik iki silindirik cisimden oluşur; bunlara sentriyol denir. Dokuz adet üçerli mikrotübülden meydana gelir.
Hücre bölünmesinde görev alır, interfaz evresinde kendini eşler, sentriyoller ayrı kutuplara giderken iğ ipliklerini oluşturur ve iğ ipliklerine tutunan kromozomların kutuplara hareketini sağlar. Kamçı ve silin oluşumunda rol alır, dip kısımlarında bulunur. Sinir, çizgili kas, olgun alyuvar, yumurta, gelişmiş bitki hücreleri, prokaryotlar ve mantarlarda yoktur.
Sitoplazmadaki özel proteinlerin aralarında bağlar kurup birleşerek oluşturduğu tüpsü ve ipliksi yapılardır. Mikrofilament, ara filament ve mikrotübül olmak üzere üç farklı yapıdan oluşur. İncelik sırası: mikrofilament < ara filament < mikrotübül.
Mikrofilament: aktin proteininden, en ince, esnek; kas hareketi, yalancı ayak, boğumlanma, mikrovillus. Ara filament: ipliksi yapıların birbiri üzerine sarılmasıyla; organelleri sabitler, hücreye şekil verir, gerilmeye dayanıklıdır, tırnak-tüy-pul-boynuz. Mikrotübül: tübülin proteininden, içi boş silindir, en kalın; organel taşınması, selüloz liflerinin düzenlenmesi, sentrozomun yapısı.