Nehir kıyısından kültür bölgesine
İlk medeniyetlerin hepsi aynı üç şeyin bulunduğu yerlerde kuruldu: elverişli iklim şartları, su kaynakları, verimli topraklar. Bu ünitede önce o yedi merkezi geziyoruz — Mezopotamya, Mısır, Akdeniz, Aztek-Maya, Çin, İnka, Hint — sonra kültürün kendisine bakıyoruz: maddi (somut) ve manevi (soyut) unsurlar. Sonda dünya sekiz büyük kültür bölgesine ayrılıyor ve bu ayrımı yapan iki öge tek satırda veriliyor: dil ve din. Bir haritada kültür sınırı çizeceksen bakacağın ilk iki şey bunlardır.
Medeniyet kavramı; bir ülke veya topluma ait maddi ve manevi varlıkların yanı sıra fikir, sanat, bilim ve teknoloji çalışmalarıyla ilgili niteliklerin tümünü ifade etmektedir.
Tanımın içinde iki grup var: maddi ve manevi varlıklar ile fikir, sanat, bilim ve teknoloji çalışmaları. Yani medeniyet yalnız yapı ve eşya değildir.
İlk medeniyetlerin kurulmasında etkili olan en önemli faktörler şunlardır: elverişli iklim şartları, su kaynakları, verimli topraklar.
Üçü de doğal faktördür. Bu yüzden ilk medeniyetlerin haritadaki yerleri rastgele değildir: nehir boyları ve havzalardır.
Üç kaydırak, üç faktör. Canvasta bir vadi kesiti vardır: altta toprak, ortada nehir, üstte iklim şeridi. İklim kaydırağı gökyüzü şeridinin rengini ve yağış damlalarının sıklığını değiştirir; su kaydırağı nehrin genişliğini ve sulama kanallarının uzunluğunu; toprak kaydırağı alt katmanın kalınlığını ve üstündeki ekin sıklığını. Ekranın ortasındaki daire yerleşmenin büyüklüğüdür ve üç değerin en küçüğüne göre büyür — biri sıfıra yaklaşırsa yerleşme büyümez, ötekiler ne kadar yüksek olursa olsun. "En önemli faktörler şunlardır" denip üçünün birden sayılması bunun içindir: eksik olan tek faktör ötekileri işlevsiz bırakır. Alt satırda o anki üçlüye en çok benzeyen gerçek örnek yazılır — üçü de yüksekse Mezopotamya, su yüksek ama çevre kurak ise Mısır.
Her merkezin sınavda sorulan bir ayırt edici mirası var: Mezopotamya’da yazı, Mısır’da güneş takvimi ve hiyeroglif, Akdeniz’de alfabe ve deniz ticareti, Çin’de matbaa, barut, kâğıt, mürekkep, pusula, İnka’da güneş saati, Hint’te kast sistemi ve Baharat Yolu, Maya’da tapınak, saray ve piramitler.
Sekiz düğme, ilk kültür merkezleri. Canvasta şematik bir dünya kutusu vardır: yatay çizgiler Ekvator ile dönenceleri, dikey çizgi başlangıç meridyenini gösterir; kıtaların adları kendi bölgelerine yazılıdır. Seçtiğin medeniyetin kurulduğu yer nabız gibi büyüyüp küçülen bir nokta olur ve üzerinde kurulduğu su kaynağı nokta ile birlikte yazılır — Fırat ve Dicle, Nil, Sarı Irmak ve Gök Irmak, İndus ve Ganj gibi. Seçili merkezin dışındaki bütün merkezler soluk noktalar olarak ekranda kalır; böylece hepsinin Ekvator ile 40. paralel arasındaki kuşakta toplandığı tek bakışta görünür. Sağdaki panel o medeniyetin kurulduğu yeri, geçim kaynağını ve mirasını madde madde yazar; alt şeritte en önemli mirası büyük punto ile durur.
İki nehir arası anlamına gelen Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirleri arasındaki verimli topraklarda kurulmuştur. Fırat ve Dicle nehirleri, verimli tarım alanları ve elverişli iklim koşulları ile Mezopotamya uygarlıklarının gelişmesinde etkili olmuştur. Mezopotamya’da kurulan başlıca medeniyetler; Sümerler, Asurlular, Babilliler, Akadlar ve Elamlardır. Mezopotamya uygarlıklarının en önemli mirası yazıyı bulmalarıdır.
Adın kendisi tanımı veriyor: iki nehir arası. Beş medeniyetin adı ve "yazı" birlikte sorulur.
Afrika’nın kuzeydoğusunda Nil Nehri çevresinde kurulmuştur. Etrafının çöl ve denizlerle çevrili olması diğer medeniyetlerle etkileşimini azaltarak kendine özgü ve uzun ömürlü bir medeniyet olmasını sağlamıştır. En önemli geçim kaynağı tarımdır. Güneş takvimini geliştirmişlerdir. Kendilerine özgü hiyeroglif adı verilen yazıyı kullanmışlardır. Matematik, geometri, tıp ve eczacılıkta önemli çalışmalar yapmışlardır.
Mısır’ın ayırt edici sebebi izolasyondur: çöl ve deniz, etkileşimi azaltmış; bu da kendine özgü ve uzun ömürlü bir medeniyet doğurmuştur. Bu neden-sonuç cümlesi doğrudan sorulur.
Akdeniz Havzası çevresinde kurulmuş olan Fenike, İyonya, Lidya, Yunan ve Roma gibi medeniyetlerden oluşmaktadır. Bu medeniyetlerin çoğu deniz ticaretinde gelişmiştir. Fenikelilerin şehirleşme faaliyetleri ve alfabesi Akdeniz medeniyetleri tarafından daha da geliştirilmiştir.
Akdeniz tek bir medeniyet değil, beş medeniyetin ortak adıdır. Ortak özellikleri deniz ticaretidir.
Aztekler, Meksika’nın orta ve güney kesimlerinde medeniyet kurmuştur. Aztekler, sulama yöntemleriyle tarımda oldukça gelişmiştir. Kendine özgü alfabe, din ve takvime sahip olmuşlardır.
Mayalar, Orta Amerika’nın Yukatan Yarımadası’ndaki verimli topraklar ile su kaynakları çevresinde kurulmuştur. Mimari ve sanatta çok gelişmiş; tapınaklar, saraylar ve piramitler inşa etmişlerdir.
İkisi de Orta Amerika’da ama farklı yerlerde: Aztek Meksika’nın orta ve güneyinde, Maya Yukatan Yarımadası’nda. Aztek’in öne çıkanı sulama, Maya’nın mimaridir.
Sarı Irmak ve Gök Irmak nehirleri arasındaki verimli topraklarda kurulmuştur. Temel geçim kaynağı tarımdır. İpek üretimi, İpek Yolu’nun ortaya çıkmasına ve ticaretin gelişmesine olanak sağlamıştır. Matbaa, barut, kâğıt, mürekkep, pusula gibi birçok buluşun ortaya çıkmasında etkili olmuşlardır.
Çin de Mezopotamya gibi iki nehir arasında kurulmuştur — bu benzerlik sorularda tuzak olarak kullanılır: Mezopotamya Fırat-Dicle, Çin Sarı Irmak-Gök Irmak.
İnka: Ekvator çevresinde kurulduğu için şehir ve kalelerini And Dağları’nın yüksek kesimlerine inşa etmiştir. Temel geçim kaynağı tarımdır. Güneş’in hareketlerini incelemede uzmanlaşmış ve güneş saatini yapmışlardır.
Hint: İndus ve Ganj nehirleri çevresinde kurulmuştur. Tarım kültürü açısından ciddi bir potansiyele sahiptir. Baharat Yolu’nun başlangıç noktasında bulunmaktadır. Birçok inanç biçiminin olduğu ve halkın ‘kast sistemi’ adı verilen sınıflara ayrıldığı bir medeniyettir.
İnka’nın yüksekte kurulmasının sebebi doğrudan verilmiştir: Ekvator çevresinde olduğu için. Ekvator kuşağının alçak kesimleri sıcak ve nemlidir; yükseklere çıkınca sıcaklık düşer.
"nehir", "takvim", "alfabe", "tarım" ya da bir medeniyet adı yazarak süz. Sütun seçiciyle yalnız mirasta ya da yalnız yerde arayabilirsin.
Mezopotamya Fırat ve Dicle nehirleri arasında, Çin Sarı Irmak ve Gök Irmak nehirleri arasında kurulmuştur. İkisi de "iki nehir arası verimli topraklar" diye tarif edilir; ayırt edici olan nehirlerin adı ve mirastır: Mezopotamya’dan yazı, Çin’den matbaa, barut, kâğıt, mürekkep, pusula çıkar.
İkinci karışma Hint ile Çin arasındadır: İpek Yolu Çin’in ipek üretiminden, Baharat Yolu ise Hint’ten başlar. Üçüncüsü güneş kelimesidir: güneş takvimi Mısır’ın, güneş saati İnka’nındır.
Toplumsal gelişme süreci içerisinde oluşan, bir topluma veya halk topluluğuna özgü sanat eserleri, inanç, dil, din, düşünce, tutum, davranış, örf, âdetler gibi maddi ve manevi değerlere kültür denir.
Coğrafi konum · Toprak özellikleri · Su özellikleri · İklim özellikleri · Yeryüzü şekilleri · Simgeler (anıt, kıyafet vb.)
Altı unsurun beşi doğal ortama aittir; yalnız simgeler insan yapımıdır. Maddi unsurun ölçütü şudur: elle tutulabilir ya da haritada gösterilebilir olması.
Dil · Din ve inançlar · Örf ve âdetler · Hukuk kuralları · Dünya görüşü · Ahlak kuralları · Komşu kültürler · Siyasal örgütlenme
Sekiz unsurun hiçbiri gözle görülmez, ama hepsi davranışa dönüşür. Hukuk kuralları ve siyasal örgütlenme ilk bakışta somut görünür — yazılı metin ve kurum vardır — ama kültürel öge olarak sayıldıkları şey kuralın kendisidir, kâğıdı değil.
On dört unsur satır satır aşağıda. Her satır için doğru sütuna ✓ koy (boş bıraktığın hücre ✗ sayılır), sonra Denetleye bas — tezgâh her satırı tek tek işaretler ve kaç doğrun olduğunu yazar. Bir satırda ✓ koyduğunda aynı satırdaki öteki işaret kendiliğinden silinir, çünkü her unsur yalnız bir sütuna aittir. Zorlandığın satırlar hep aynı ikisi olur: simgeler (anıt ve kıyafet somut nesnedir, bu yüzden maddidir) ve hukuk kuralları (kural yazılı olsa da kendisi soyuttur).
Büyük kültür bölgelerinin oluşturulmasında dil ve din, ön plana çıkan iki önemli kültür ögesidir. Bu kültür bölgeleri alt kültür bölgelerine de ayrılabilir.
İkisi de manevi unsurdur. Yani dünya haritasındaki kültür sınırlarını çizen şey dağ ya da nehir değil, konuşulan dil ve inanılan dindir. Bir sonraki bölümdeki sekiz bölgenin tamamı bu iki ölçüte göre ayrılmıştır ve her biri alt kültür bölgelerine bölünebilir.
Her bölgenin bir tek cümlelik kimliği var ve sınav sorusu genellikle o cümledeki en uç niteliği hedefler: hangisi alan bakımından en büyük, hangisi nüfus bakımından en kalabalık, hangisinde çok sayıda dil konuşuluyor, hangisi izole kalmış.
Sekiz düğme, sekiz kültür bölgesi. Aynı şematik dünya kutusunda seçtiğin bölgenin merkezi işaretlenir ve yayıldığı yön ok olarak çizilir — İslam kültüründe Orta Doğu’dan batıda Kuzey Afrika’ya ve kuzeydoğuda Orta Asya’ya iki ok, Slav-Rus kültüründe Doğu Avrupa’dan Kuzey Asya’ya tek uzun ok. Sağ üstteki iki küçük çubuk o bölgenin alan ve nüfus ağırlığını karşılaştırmalı olarak gösterir; böylece "en büyük alan Batı Avrupa, en kalabalıklardan biri Hint" ayrımı gözle görülür hâle gelir. Alttaki satır bölgenin baskın dinini ya da inanç biçimini yazar, çünkü kültür bölgelerini ayıran iki ögeden biri odur. Panelde o bölgeyi tanımlayan cümlenin tamamı durur.
Kültür bölgeleri tablosunun tamamı burada. "Hristiyanlık", "Budizm", "alt kültür", "Karayip" gibi kelimelerle ara.
Orta Doğu’da şekillenerek batıda Kuzey Afrika’ya, kuzeydoğuda ise Orta Asya’ya kadar geniş bir alana yayılmıştır. İslam kültürünün bu şekilde yayılmasında insanın bütün ihtiyaçlarına cevap verebilmesi; bilim, adalet, yardımlaşma vb. özellikleri ön planda tutması etkili olmuştur.
Kapladığı alan bakımından dünyanın en büyük kültür bölgesidir. Çok sayıda dilin konuşulduğu bu kültür bölgesinde en yaygın din ise Hristiyanlıktır.
"En büyük" ifadesi alan içindir, nüfus için değil. Nüfus üstünlüğü Doğu ve Hint kültür bölgelerindedir.
Orta ve Güney Amerika ile Karayip Adaları’nın tamamını içine almaktadır. Bu kültür bölgesinin oluşmasında İspanya ve Portekiz’in büyük etkisi vardır.
Doğu Avrupa’dan Kuzey Asya’ya kadar çok geniş bir alanı içine almaktadır. Bu kültür, İskandinav ve Bizans kültürlerinden etkilenmiştir.
Etkilendiği iki kültürün adı doğrudan sorulur: İskandinav ve Bizans.
Etnik, dil ve din özellikleri bakımından çok çeşitli toplumların bulunduğu bir kültür bölgesidir. Bu kültür bölgesindeki alt kültürlerden bazıları; çöller, yağmur ormanları vb. koşullar nedeniyle uzun süre izole olmuşsa da sonradan diğer kültürlerden büyük oranda etkilenmiştir.
İzolasyonun sebebi doğal ortamdır: çöl ve yağmur ormanı. Mısır medeniyetindeki izolasyonla aynı mantık, farklı sonuç.
Doğu Kültür Bölgesi: Dünya nüfusunun yaklaşık yarısının yaşadığı Güney, Doğu ve Güneydoğu Asya’da yayılış göstermektedir. Bu kültür bölgesinde Çin, Hint, Pasifik Kültür Bölgesi gibi alt kültürler bulunmaktadır.
Çin Kültürü Bölgesi: Eski medeniyetleri barındırması nedeniyle zengin bir kültürel birikime sahiptir. Etnik bakımdan çok farklı toplumları içinde barındıran bu kültür bölgesinde en yaygın inanış biçimleri Konfüçyanizm ve Budizm’dir.
Hint Kültürü Bölgesi: Hint kültür bölgesi nüfus miktarı bakımından dünyanın en kalabalık kültür bölgelerinden biridir. Hint kültürü Hinduizm etrafında şekillenmiştir.
Kaynak Çin ve Hint kültürlerini iki ayrı satırda kültür bölgesi olarak verir; ama Doğu Kültür Bölgesi’nin açıklamasında da "bu kültür bölgesinde Çin, Hint, Pasifik Kültür Bölgesi gibi alt kültürler bulunmaktadır" der. Yani aynı adlar tabloda hem bağımsız bölge hem alt kültür olarak geçiyor.
Bunun sebebi bir önceki bölümdeki cümledir: "Bu kültür bölgeleri alt kültür bölgelerine de ayrılabilir." Soru "Doğu Kültür Bölgesi’nin alt kültürleri hangileridir?" diye gelirse cevap Çin, Hint ve Pasifik; "Kültür bölgeleri hangileridir?" diye gelirse cevap sekiz bölgenin listesidir. Soruyu okurken hangisinin istendiğine bak.
Bu ünitedeki kavramlar müzede değil, telefonunda ve mutfağında duruyor. Aşağıdaki dokuz sahnenin hepsi ünitedeki bir cümleye bağlanıyor.
Ekrana dokunduğun her harf, tek cümleyle özetlenen o mirasa dayanıyor: Mezopotamya uygarlıklarının en önemli mirası yazıyı bulmalarıdır. Kullandığın Latin alfabesinin kökeni ise başka bir merkezde: Fenikelilerin şehirleşme faaliyetleri ve alfabesi Akdeniz medeniyetleri tarafından daha da geliştirilmiştir.
Sınav tarihini işaretlediğin takvim güneş takvimidir ve onu kimin geliştirdiği bellidir: Mısırlılar güneş takvimini geliştirmişlerdir. Yılın gün sayısını Güneş’e göre saymak, tarımda ekim zamanını bilmek zorunda olan bir toplumun ihtiyacından doğdu — Mısır’ın en önemli geçim kaynağı tarımdı.
Kâğıt, mürekkep ve matbaanın üçü aynı listede: Çinliler matbaa, barut, kâğıt, mürekkep, pusula gibi birçok buluşun ortaya çıkmasında etkili olmuşlardır. Yani sırandaki defter bir merkezden, üstüne yazdığın alfabe başka bir merkezden geliyor. Kültürün "birikim" olması tam olarak bu demek.
Karabiber, tarçın, zencefil… Hepsinin yolu aynı yerden başlıyor: Hint medeniyeti Baharat Yolu’nun başlangıç noktasında bulunmaktadır. Yanındaki ipek fularsa başka bir yoldan: Çin’de ipek üretimi, İpek Yolu’nun ortaya çıkmasına ve ticaretin gelişmesine olanak sağlamıştır. İki yol, iki medeniyet, iki ürün.
Güneşli günde direğin gölgesinin nasıl döndüğüne dikkat ettiysen, İnkaların yaptığı şeyi küçük ölçekte tekrar etmişsin demektir: Güneş’in hareketlerini incelemede uzmanlaşmış ve güneş saatini yapmışlardır. Dikkat: güneş saati İnka’nın, güneş takvimi Mısır’ındır — sınavda bu ikisi yer değiştirilerek sorulur.
Tribünde hep birlikte söylenen tekerleme yazılı bir kurala dayanmaz, kimse öğretmemiştir ama herkes bilir. Bu, manevi (soyut) unsurlar listesindeki örf ve âdetler maddesinin canlı hâlidir. Aynı maçta giyilen forma ise maddi (somut) unsurlar listesindeki simgeler (anıt, kıyafet vb.) maddesine girer. Aynı akşam, iki ayrı sütun.
Bayram sabahı büyüklerin elini öpmek, komşuya tabak göndermek — hiçbiri yazılı değil, ama herkes uyar. Kültür tanımı bunları tek tek sayıyor: inanç, dil, din, düşünce, tutum, davranış, örf, âdetler gibi maddi ve manevi değerlere kültür denir. Bu davranışlar kültür bölgesi sınırlarını da çizer.
Bir dizinin altyazı listesinde onlarca dil görürsün. Kültür bölgelerini ayıran ilk ölçüt tam olarak budur: büyük kültür bölgelerinin oluşturulmasında dil ve din, ön plana çıkan iki önemli kültür ögesidir. Batı Avrupa Kültür Bölgesi’nin tarifinde de aynı vurgu var: çok sayıda dilin konuşulduğu bu kültür bölgesinde en yaygın din Hristiyanlıktır.
Kitapta iki ayrı piramit fotoğrafı görürsün ve ikisi aynı yerde değildir: Mısır’ınkiler Nil kıyısında, Mayalarınkiler Orta Amerika’da. Kaynak Mayalar için şunu der: mimari ve sanatta çok gelişmiş; tapınaklar, saraylar ve piramitler inşa etmişlerdir. Benzer yapı, bambaşka bir medeniyet — soruda fotoğraf verilirse konumuna bak.
Rastgele bir miras, bir nehir adı ya da bir kültür bölgesi tarifi gelir; doğru medeniyeti, bölgeyi veya unsur türünü seçmen istenir.
47 soruluk test · medeniyet kavramı ve üç kuruluş şartı, Mezopotamya’dan Hint’e yedi kültür merkezi ve mirasları, maddi ve manevi kültür unsurları, sekiz büyük kültür bölgesi
Medeniyet kavramı; bir ülke veya topluma ait maddi ve manevi varlıkların yanı sıra fikir, sanat, bilim ve teknoloji çalışmalarıyla ilgili niteliklerin tümünü ifade etmektedir. İlk medeniyetlerin kurulmasında etkili olan en önemli faktörler şunlardır: elverişli iklim şartları, su kaynakları, verimli topraklar.
Mezopotamya: İki nehir arası anlamına gelen Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirleri arasındaki verimli topraklarda kurulmuştur. Fırat ve Dicle nehirleri, verimli tarım alanları ve elverişli iklim koşulları ile Mezopotamya uygarlıklarının gelişmesinde etkili olmuştur. Başlıca medeniyetler Sümerler, Asurlular, Babilliler, Akadlar ve Elamlardır. En önemli mirası yazıyı bulmalarıdır. Mısır: Afrika’nın kuzeydoğusunda Nil Nehri çevresinde kurulmuştur. Etrafının çöl ve denizlerle çevrili olması diğer medeniyetlerle etkileşimini azaltarak kendine özgü ve uzun ömürlü bir medeniyet olmasını sağlamıştır. En önemli geçim kaynağı tarımdır. Güneş takvimini geliştirmiş, hiyeroglif adı verilen yazıyı kullanmış; matematik, geometri, tıp ve eczacılıkta önemli çalışmalar yapmışlardır.
Akdeniz: Akdeniz Havzası çevresinde kurulmuş olan Fenike, İyonya, Lidya, Yunan ve Roma gibi medeniyetlerden oluşur. Bu medeniyetlerin çoğu deniz ticaretinde gelişmiştir. Fenikelilerin şehirleşme faaliyetleri ve alfabesi Akdeniz medeniyetleri tarafından daha da geliştirilmiştir. Aztek: Meksika’nın orta ve güney kesimlerinde medeniyet kurmuştur. Sulama yöntemleriyle tarımda oldukça gelişmiştir. Kendine özgü alfabe, din ve takvime sahip olmuşlardır. Maya: Orta Amerika’nın Yukatan Yarımadası’ndaki verimli topraklar ile su kaynakları çevresinde kurulmuştur. Mimari ve sanatta çok gelişmiş; tapınaklar, saraylar ve piramitler inşa etmişlerdir.
Çin: Sarı Irmak ve Gök Irmak nehirleri arasındaki verimli topraklarda kurulmuştur. Temel geçim kaynağı tarımdır. İpek üretimi, İpek Yolu’nun ortaya çıkmasına ve ticaretin gelişmesine olanak sağlamıştır. Matbaa, barut, kâğıt, mürekkep, pusula gibi birçok buluşun ortaya çıkmasında etkili olmuşlardır. İnka: Ekvator çevresinde kurulduğu için şehir ve kalelerini And Dağları’nın yüksek kesimlerine inşa etmiştir. Temel geçim kaynağı tarımdır. Güneş’in hareketlerini incelemede uzmanlaşmış ve güneş saatini yapmışlardır. Hint: İndus ve Ganj nehirleri çevresinde kurulmuştur. Tarım kültürü açısından ciddi bir potansiyele sahiptir. Baharat Yolu’nun başlangıç noktasında bulunmaktadır. Birçok inanç biçiminin olduğu ve halkın kast sistemi adı verilen sınıflara ayrıldığı bir medeniyettir.
Toplumsal gelişme süreci içerisinde oluşan, bir topluma veya halk topluluğuna özgü sanat eserleri, inanç, dil, din, düşünce, tutum, davranış, örf, âdetler gibi maddi ve manevi değerlere kültür denir. Maddi (somut) unsurlar: coğrafi konum, toprak özellikleri, su özellikleri, iklim özellikleri, yeryüzü şekilleri, simgeler (anıt, kıyafet vb.). Manevi (soyut) unsurlar: dil, din ve inançlar, örf ve âdetler, hukuk kuralları, dünya görüşü, ahlak kuralları, komşu kültürler, siyasal örgütlenme. Büyük kültür bölgelerinin oluşturulmasında dil ve din, ön plana çıkan iki önemli kültür ögesidir. Bu kültür bölgeleri alt kültür bölgelerine de ayrılabilir.
İslam Kültürü Bölgesi: Orta Doğu’da şekillenerek batıda Kuzey Afrika’ya, kuzeydoğuda Orta Asya’ya kadar geniş bir alana yayılmıştır; yayılmasında insanın bütün ihtiyaçlarına cevap verebilmesi, bilim, adalet, yardımlaşma vb. özellikleri ön planda tutması etkili olmuştur. Batı Avrupa: Kapladığı alan bakımından dünyanın en büyük kültür bölgesidir; çok sayıda dil konuşulur, en yaygın din Hristiyanlıktır. Latin Amerika: Orta ve Güney Amerika ile Karayip Adaları’nın tamamını içine alır; oluşmasında İspanya ve Portekiz’in büyük etkisi vardır. Slav-Rus: Doğu Avrupa’dan Kuzey Asya’ya kadar çok geniş bir alanı içine alır; İskandinav ve Bizans kültürlerinden etkilenmiştir. Afrika: Etnik, dil ve din özellikleri bakımından çok çeşitli toplumlar bulunur; bazı alt kültürler çöller ve yağmur ormanları nedeniyle uzun süre izole olmuşsa da sonradan diğer kültürlerden büyük oranda etkilenmiştir. Doğu: Dünya nüfusunun yaklaşık yarısının yaşadığı Güney, Doğu ve Güneydoğu Asya’da yayılış gösterir; Çin, Hint, Pasifik Kültür Bölgesi gibi alt kültürler bulunur. Çin: Eski medeniyetleri barındırması nedeniyle zengin bir kültürel birikime sahiptir; en yaygın inanış biçimleri Konfüçyanizm ve Budizm’dir. Hint: Nüfus miktarı bakımından dünyanın en kalabalık kültür bölgelerinden biridir; Hinduizm etrafında şekillenmiştir.
Güneş takvimi Mısır, güneş saati İnka. İpek Yolu Çin, Baharat Yolu Hint. Yazı Mezopotamya, hiyeroglif Mısır, alfabe Fenike. İki nehir arası tarifi hem Mezopotamya (Fırat-Dicle) hem Çin (Sarı Irmak-Gök Irmak) için kullanılır. Aztek Meksika’nın orta ve güneyinde, Maya Yukatan Yarımadası’nda. Alan bakımından en büyük kültür bölgesi Batı Avrupa, en kalabalıklardan biri Hint, nüfusun yaklaşık yarısını barındıran Doğu bölgesidir.