Her ürünün bir iklim adresi vardır
Çay neden yalnız Doğu Karadeniz’de yetişir? Çeltik neden akarsu boylarında ve yerleşmelerden uzakta ekilir? Şeker fabrikaları neden tarlaya yakın kurulur? Bu ünitede on sekiz tarım ürününü iklim isteği · kullanım alanı · en çok yetiştirildiği iller üçlüsüyle öğreneceğiz. Sonda ise 1950’den 2023’e araziden yararlanma oranları ve TÜİK’in yeterlilik oranı tablosu var — ikisi de doğrudan soru kaynağıdır.
Toprak örtüsü; tarımsal faaliyetlerin yapıldığı en önemli kaynaktır. Toprağın değişik sosyoekonomik faaliyetler için değerlendirilmesine topraktan yararlanma denir. Bu değerlendirme şekillerine göre toprak; tarla arazileri, bağ bahçe arazileri, çayır ve mera arazileri, orman arazileri ve ürün getirmeyen araziler olmak üzere beş gruba ayrılabilir.
Kaydırak 1950 ile 2023 arasında gezinir; beş çubuk o yılın oranını gösterir. Sol uçta 1950 vardır: en büyük pay çayır ve mera arazisinin (%48,1). Sağ uca çektiğinde tablo tersine döner — çayır ve mera %18,2’ye iner, orman arazisi %13,2’den %29,8’e çıkar, tarla arazisi %18,5’ten %25,0’e, bağ-bahçe %1,8’den %4,0’e yükselir. Her çubuğun tepesinde o yılın değeri, altında değişim oku vardır: yeşil ok artışı, kırmızı ok azalışı gösterir. Tek büyük düşüş çayır ve merada, en büyük artış ormandadır.
| Arazi kullanımı | 1950 | 2023 |
|---|---|---|
| Tarla arazisi | 18,5 | 25,0 |
| Bağ-bahçe arazisi | 1,8 | 4,0 |
| Çayır ve mera arazisi | 48,1 | 18,2 |
| Orman arazisi | 13,2 | 29,8 |
| Diğer | 18,4 | 23,0 |
1950’de en yüksek oran çayır ve mera, 2023’te en yüksek oran orman arazisindedir. Tek başına düşen kalem çayır ve meradır; öteki dört kalem artmıştır.
On sekiz düğme, on sekiz ürün. Canvas iki şey birden çizer. Üst yarıda iklim isteği ölçerleri vardır: sıcaklık, su isteği ve yaz kuraklığı çubukları o ürün için doluluğunu değiştirir — çeltikte su çubuğu tavan yapar, zeytinde yaz kuraklığı yükselir, çayda su yüksek ama sıcaklık ılımandır. Alt yarıda Türkiye’nin şematik dağılış haritası vardır: yedi bölgeyi temsil eden alanların üzerine, o ürünün en çok yetiştirildiği illerin yaklaşık konumları noktalanır ve il adları yazılır. Sağ üstte ürünün kullanım alanları listelenir. Böylece "hangi ürün nerede" sorusu haritada, "neden orada" sorusu ölçerlerde cevaplanır.
Türkiye kutusu şematik bir gösterimdir; ölçekli harita değildir, yerler yalnız birbirine göre konumlandırılmıştır.
İlkbahar ve sonbahar mevsimlerinin yağışlı, yaz mevsiminin ise kurak geçtiği bölgelerde yetişir. Yaz mevsiminde yağış alan Doğu Karadeniz kıyıları hariç ülkenin her yerinde buğday üretilebilmektedir. Buğday üretimi özellikle iklim koşullarına bağlı olarak yıllara göre farklılık gösterir. Ekmek, bulgur, makarna, bisküvi, hayvan yemi gibi ürünler buğdaydan elde edilmektedir. En çok yetiştirildiği yerler: Konya, Ankara, Diyarbakır
Buğdaydan sonra en çok yetiştirilen tahıl ürünüdür. Yetişme şartları buğdaya benzemekle birlikte buğdaydan daha erken olgunlaşan arpa soğuk ve sıcağa karşı daha dayanıklıdır. En fazla yem ve bira sanayisinde kullanılmaktadır. En çok yetiştirildiği yerler: Konya, Ankara, Şanlıurfa
Yazı yağışlı, nemli ve ılıman iklim bölgelerinin bitkisi olan mısırın sulu tarım yöntemiyle de yetiştirilebilmesinden dolayı ülkemizde ekim alanı genişlemiştir. Beslenmenin yanı sıra hayvan yemi ve endüstride ham madde olarak kullanılmaktadır. Türkiye’de önceleri Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarında önemli ölçüde birinci ürün olarak ekimi yapılan mısır; son yıllarda özellikle Çukurova, Amik Ovası, Güneydoğu ve Kıyı Ege’de ikinci ürün olarak yetiştirilmektedir.
Yüksek sıcaklık ve bol su isteği olan bir bitkidir. Su içinde çimlenir ve ekiminden hasat dönemine kadar su içinde yetişir. Bu nedenle Türkiye’de çeltik tarımı, akarsu boyları ile vadi tabanlarında yoğunlaşmıştır. Üretim yapılan alanlarda ortaya çıkan sivrisinekler, sıtma hastalığına yol açabildiğinden genellikle yerleşmelerden uzak yerlerde tarımı yapılmaktadır. En çok yetiştirildiği yerler: Edirne, Samsun, Balıkesir
Baklagiller grubunda yer alan nohut (Kırşehir ve Ankara), fasulye (Konya ve Niğde) ve mercimek (Diyarbakır, Yozgat) Türkiye’de yaygın olarak yetiştirilen tarım ürünleridir. Fasulye, yükseltisi 1200 metreyi aşmayan ve yazın sulanabilen ovalarda yetişebilen; nohut ve mercimek ise kuraklığa dayanıklı ve bakımı daha kolay olan tarım ürünleridir.
Sulama imkânına bağlı olarak Türkiye’nin her yerinde yetiştirilebilmektedir. Söküm işleminin ardından hemen işlenmesi gereken şeker pancarı, şeker fabrikalarının tarım alanlarına yakın yerlerde kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Şeker elde edilen bu ürünün küspesi hayvancılık için oldukça önemlidir. Kıyı bölgelerde ekonomik getirisi daha yüksek olan ürünler tercih edildiği için şeker pancarı tarımı daha çok iç kesimlerde yapılmaktadır. En çok yetiştirildiği yerler: Konya, Yozgat, Aksaray, Eskişehir
İkisinin yetişme şartları benzer olduğu için sorular ince farkı sorar. Arpa buğdaydan daha erken olgunlaşır, soğuk ve sıcağa karşı daha dayanıklıdır ve en fazla yem ve bira sanayisinde kullanılır. Buğday ise ekmek, bulgur, makarna, bisküvi ve hayvan yemi için işlenir. İl listeleri de tam olarak aynı değil: buğdayda Konya, Ankara, Diyarbakır, arpada Konya, Ankara, Şanlıurfa. Ortak olan iki il Konya ve Ankara, ayrılan il üçüncüsüdür.
Sanayide ham madde olarak kullanılan bitkilere endüstri bitkisi denir. Ovalarda ekonomik getirisi fazla olan bu ürünler daha çok tercih edilir.
Büyüme döneminde suya, olgunlaşma döneminde kuraklığa ve yüksek sıcaklığa ihtiyaç duyar. İşlenmesi yönüyle çırçır sanayisinin, lifi ile tekstil sanayisinin, çekirdeği ile yağ ve yem sanayisinin, linteri ile de kâğıt sanayisinin ham maddesi olması açısından önemli bir üründür. Güneydoğu Anadolu Projesi sayesinde Şanlıurfa, üretiminin en fazla yapıldığı yerlerdendir.
Pamuk tek başına dört sanayi kolunu besler: çırçır, tekstil, yağ-yem, kâğıt. "Bir ürün en çok kaç sanayi koluna ham madde verir" sorusunda akla gelecek ilk ürün budur.
Yetişme döneminde su, hasat döneminde ise kuraklık isteyen bir bitkidir. Ayçiçeği taneleri yüksek oranda yağ içerir. Türkiye’de yağlı tohumlu bitkiler içerisinde ekim alanı ve üretimi bakımından birinci sırayı almakta ve bitkisel yağ tüketiminin yaklaşık %50’sini karşılamaktadır. En çok yetiştirildiği yerler: Tekirdağ, Konya, Edirne, Kırklareli
Zeytin, Akdeniz ikliminde yetişebilen en önemli tarım ürünlerinden biridir. Ana yurdu Doğu Akdeniz kıyıları olan bu ürün hem sofralık hem de yağlık olarak üretilmektedir. En çok yetiştirildiği yerler: Manisa, Aydın, Bursa, Balıkesir
Ana yurdu Doğu Akdeniz kıyıları olduğu hâlde en çok yetiştirildiği iller Ege ve Marmara’dadır — sorular bu ayrımı sever.
Türkiye’de uzun yıllar boyunca geniş bir alanda tarımı yapılmaktayken, kalitesiz tütün üretimini engellemek amacıyla ekim alanları devlet tarafından sınırlandırılmıştır. En çok yetiştirildiği yerler: Denizli, Manisa, Adıyaman, Samsun
Bol suya ihtiyaç duyan soya fasulyesi, Karadeniz kıyıları dışındaki yerlerde sulamayla üretilmektedir. Yağ, hayvan yemi ve biyodizel yakıt üretimi başlıca kullanım alanlarıdır. En çok yetiştirilen yerler: Adana, Mersin, Samsun
Sıcak iklim bitkisi olan yer fıstığının su ihtiyacı fazla olduğundan sulamayla yetiştirilir. Çerezlik tüketimin yanında yağı çeşitli ürünlerde kullanılır. En çok yetiştirildiği yerler: Adana, Osmaniye
Canvasta ortada pamuk kozası, çevresinde dört fabrika kutusu vardır. Düğmelerle ürünün hangi parçasının hangi sanayiye gittiğini izleyebilirsin: işlenmesi çırçıra, lifi tekstile, çekirdeği yağ ve yem sanayisine, linteri kâğıda. Seçilen yola akış noktaları gönderilir, o fabrika kutusu yanar. Aynı gezgin şeker pancarı için de çalışır: gövdesi şekere, küspesi hayvancılığa gider ve fabrikanın tarlaya yakın kurulma zorunluluğu mesafe çubuğuyla gösterilir — söküm sonrası hemen işlenmesi gerektiği için mesafe uzadıkça çubuk kırmızıya döner.
Türkiye’de kenevir, haşhaş, pirinç, tütün gibi tarım ürünleri Tarım ve Orman Bakanlığının verdiği özel izin ile sadece belirli yerlerde yetiştirilmektedir.
Dört ürün, tek kural. Tütünde ayrıca ekim alanlarının kalitesiz üretimi engellemek amacıyla sınırlandırıldığı ayrıca yazılıdır.
Türkiye’nin dünyada söz sahibi olduğu ürünlerin başında gelmektedir. Yetişme şartları, Karadeniz ikliminin özelliklerine uyum sağlamıştır. Bu ürün; yemiş olarak tüketilmesinin yanında pastacılık, helvacılık, tatlıcılık özellikle de çikolata endüstrisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Karadeniz’e kıyısı olan birçok ilde yetiştirilmektedir. En çok yetiştirildiği yerler: Ordu, Giresun, Sakarya
Bol yağış, kalın ve kireçsiz toprak, sert rüzgârlardan korunan yerler, yarı gölgeli, yarı ışıklı ortam gibi özel koşullar gerektiren çay; ülkemizde sadece Doğu Karadeniz’de yetişmektedir. En çok yetiştirildiği yerler: Rize, Artvin, Trabzon
Çayın dört isteği tek tek sayılır: bol yağış · kalın ve kireçsiz toprak · sert rüzgârdan korunma · yarı gölgeli yarı ışıklı ortam. Bu kadar özel koşul istediği için Türkiye’de sadece Doğu Karadeniz’de yetişir.
Yüksek besin değerlerine sahip olan Antep fıstığı yazların sıcak ve kurak, kışların ise çok soğuk olmadığı yerlerde yetişmektedir. Kuru yemiş olarak tüketiminin yanında tatlıcılıkta kullanımı yaygındır. En çok yetiştirilen yerler: Gaziantep, Şanlıurfa
Ana vatanı Güneydoğu Asya olan turunçgiller, don olaylarından olumsuz etkilenir. Türkiye’deki başlıca yetiştirilme alanları Akdeniz ve Ege kıyılarıdır. En çok yetiştirilen yerler: Adana, Hatay, Mersin, Antalya
Karadeniz kıyılarının mikroklima özelliği görülen alanlarında da turunçgiller yetişebilmektedir.
Çeşitli kullanım alanlarının olması, iklim ve toprak özellikleri yönünden çok seçici olmayışı, çoğalma yöntemlerinin kolay olması gibi nedenlerle Türkiye’de en yaygın yetiştirilen ürünlerden biridir. Kuru yemiş ve sofralık olarak tüketilen üzüm; sirke, pekmez, içki yapımında da kullanılmaktadır. En çok yetiştirilen yerler: Manisa, Denizli, Mersin
Iğdır’da pamuk, Doğu Karadeniz’de turunçgil, Akdeniz kıyılarında muz tarımının yapılması bu alanların mikroklima özelliklerinden kaynaklanır.
Üç örnek, üç ayrı yer. Soruda "beklenmedik bir yerde yetişen ürün" görürsen cevap mikroklimadır.
Çubuklar TÜİK’in 2023 yeterlilik oranlarını gösterir ve ortada kırmızı bir %100 çizgisi vardır. Çizginin üstündeki ürünlerde üretim ihtiyacı aşar (fındık 683,5 · incir 501,0 · kayısı 390,6 · turunçgiller ort. 192,3 · üzüm 146,3 · elma 143,6 · patates 103,6), çizginin altındakilerde açık vardır (soya 5,2 · ayçiçeği 51,3 · pirinç 74,3 · mısır 85,8 · arpa 90,0 · muz 95,2 · buğday 95,9 · çay 97,9), şeker pancarı ise tam 100,0 ile çizginin üzerinde durur. Düğmelerle "yalnız ihracatçılar", "yalnız açık verenler" ve "hepsi" görünümleri arasında geçiş yapabilirsin; bir çubuğa geldiğinde altta o ürünün oranı ve ne anlama geldiği yazılır.
Türkiye kutusu şematik bir gösterimdir; ölçekli harita değildir, yerler yalnız birbirine göre konumlandırılmıştır.
| Tarım ürünü | Oran (%) | Tarım ürünü | Oran (%) |
|---|---|---|---|
| Buğday | 95,9 | Çay | 97,9 |
| Mısır | 85,8 | Üzüm | 146,3 |
| Pirinç | 74,3 | Elma | 143,6 |
| Arpa | 90,0 | Patates | 103,6 |
| Ayçiçeği | 51,3 | Şeker pancarı | 100,0 |
| Soya | 5,2 | Fındık | 683,5 |
| İncir | 501,0 | Kayısı | 390,6 |
| Turunçgiller | 192,3 (ort.) | Muz | 95,2 |
Not: Sebzelerin birçoğunda yeterlilik oranı ihtiyaçtan biraz fazladır. Fındık, incir, kayısı, turunçgiller ülkemizin önemli ihraç ürünlerindendir.
Oran 100’ün üstündeyse üretim ülkenin ihtiyacından fazladır; fazlası ihraç edilebilir. 100’ün altındaysa üretim ihtiyacı karşılamıyor demektir, açık ithalatla kapanır. Tam 100 ise üretim ihtiyaca eşittir — tabloda şeker pancarı böyledir.
En yüksek oran fındıkta (683,5), en düşük oran soyada (5,2). Bu iki uç sınavda doğrudan sorulabilir. İhraç ürünü olarak sayılan dört kalem: fındık, incir, kayısı, turunçgiller.
Dikkat: soyanın yeterlilik oranı %5,2 olduğu hâlde soya Türkiye’de yetiştirilebiliyor — düşük oran "hiç üretilmiyor" demek değil, "ihtiyacın çok küçük bir bölümü karşılanıyor" demektir.
"Konya", "sanayi", "su" ya da ürün adı yazarak süz. Sınav öncesi tekrarda bütün üniteyi okumak yerine aradığın satırı bul.
• Farklı bölgelerde yetişen bir tarım ürünü sıcaklığın fazla olduğu yerde daha erken
olgunlaşır.
• Yaz kuraklığı isteyen bitkiler Doğu Karadeniz kıyılarında yetişmez.
• Sanayide ham madde olarak kullanılan bitkilere endüstri bitkisi denir. Ovalarda ekonomik
getirisi fazla olan bu ürünler daha çok tercih edilir.
İkinci kural buğdayın "Doğu Karadeniz kıyıları hariç" kaydını da açıklar: Doğu Karadeniz’de yaz yağışlıdır, buğday ise yaz kuraklığı ister.
Bu ünite belki de en kolay ezberlenen ünitedir, çünkü konusu günde üç öğün önüne geliyor.
Paketin üzerindeki il adı rastlantı değil: bol yağış, kalın ve kireçsiz toprak, sert rüzgârlardan korunan yerler, yarı gölgeli, yarı ışıklı ortam gibi özel koşullar gerektiren çay; ülkemizde sadece Doğu Karadeniz’de yetişmektedir. En çok Rize, Artvin ve Trabzon’da.
Kantinden aldığın çikolatalı gofretin fındığı, Türkiye’nin dünyada söz sahibi olduğu üründür: yemiş olarak tüketilmesinin yanında pastacılık, helvacılık, tatlıcılık özellikle de çikolata endüstrisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Yeterlilik oranı 683,5 — yani ihtiyacımızın altı katından fazlasını üretiyoruz.
Pamuklu tişört bir zincirin sonu: işlenmesi yönüyle çırçır sanayisinin, lifi ile tekstil sanayisinin, çekirdeği ile yağ ve yem sanayisinin, linteri ile de kâğıt sanayisinin ham maddesi. Etiketinde Şanlıurfa geçiyorsa sebebi Güneydoğu Anadolu Projesi.
Mutfaktaki yağın çoğu ayçiçeğinden gelir: Türkiye’de yağlı tohumlu bitkiler içerisinde ekim alanı ve üretimi bakımından birinci sırayı almakta ve bitkisel yağ tüketiminin yaklaşık %50’sini karşılamaktadır. Buna karşılık ayçiçeğinin yeterlilik oranı yalnız 51,3.
Okul yemekhanesindeki pilavın pirinci çeltikten gelir ve çeltiğin nerede ekildiği tamamen suya bağlı: su içinde çimlenir ve ekiminden hasat dönemine kadar su içinde yetişir. Bu nedenle Türkiye’de çeltik tarımı, akarsu boyları ile vadi tabanlarında yoğunlaşmıştır. Pirincin yeterlilik oranı 74,3, yani bir kısmı ithal.
Yerli muzun Akdeniz kıyısından gelmesi bir mikroklima örneğidir: Iğdır’da pamuk, Doğu Karadeniz’de turunçgil, Akdeniz kıyılarında muz tarımının yapılması bu alanların mikroklima özelliklerinden kaynaklanır. Muzun yeterlilik oranı 95,2.
Kuruyemişçideki incir ihraç şampiyonlarından: yeterlilik oranı 501,0. İhraç ürünü olarak sayılan dört kalem fındık, incir, kayısı ve turunçgillerdir — dördünün de oranı 100’ün çok üstünde.
İç Anadolu illerinde şeker fabrikası bolluğunun sebebi tek cümle: söküm işleminin ardından hemen işlenmesi gereken şeker pancarı, şeker fabrikalarının tarım alanlarına yakın yerlerde kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Kıyıda yetişmemesinin sebebi ise başka: kıyı bölgelerde ekonomik getirisi daha yüksek olan ürünler tercih edilir.
Zeytin Akdeniz ikliminde yetişebilen en önemli tarım ürünlerinden biridir ve ana yurdu Doğu Akdeniz kıyılarıdır; ama tabağındaki zeytin büyük olasılıkla Manisa, Aydın, Bursa ya da Balıkesir’den geldi — en çok yetiştirildiği yerler bunlardır.
Rastgele bir iklim isteği, kullanım alanı ya da il listesi gelir; doğru ürünü seçmen istenir.
45 soruluk test · araziden yararlanmanın beş grubu ve 1950-2023 oranları, on sekiz tarım ürününün iklim isteği, kullanım alanı ve illeri, mikroklima örnekleri ve TÜİK yeterlilik oranları
Toprak örtüsü; tarımsal faaliyetlerin yapıldığı en önemli kaynaktır. Toprağın değişik sosyoekonomik faaliyetler için değerlendirilmesine topraktan yararlanma denir. Bu değerlendirme şekillerine göre toprak; tarla arazileri, bağ bahçe arazileri, çayır ve mera arazileri, orman arazileri ve ürün getirmeyen araziler olmak üzere beş gruba ayrılabilir. 1950 → 2023 oranları: tarla arazisi 18,5 → 25,0; bağ-bahçe arazisi 1,8 → 4,0; çayır ve mera arazisi 48,1 → 18,2; orman arazisi 13,2 → 29,8; diğer 18,4 → 23,0.
Buğday: İlkbahar ve sonbahar yağışlı, yaz kurak geçen bölgelerde yetişir. Yaz mevsiminde yağış alan Doğu Karadeniz kıyıları hariç ülkenin her yerinde üretilebilir. Ekmek, bulgur, makarna, bisküvi, hayvan yemi elde edilir. Konya, Ankara, Diyarbakır. Arpa: Buğdaydan sonra en çok yetiştirilen tahıldır; buğdaydan daha erken olgunlaşır, soğuk ve sıcağa daha dayanıklıdır. En fazla yem ve bira sanayisinde kullanılır. Konya, Ankara, Şanlıurfa. Mısır: Yazı yağışlı, nemli ve ılıman iklim bölgelerinin bitkisidir; sulu tarımla da yetiştirilebildiği için ekim alanı genişlemiştir. Beslenme, hayvan yemi ve endüstride ham madde. Çukurova, Amik Ovası, Güneydoğu ve Kıyı Ege’de ikinci ürün olarak yetişir. Çeltik (Pirinç): Yüksek sıcaklık ve bol su ister; su içinde çimlenir ve hasada kadar su içinde yetişir. Akarsu boyları ile vadi tabanlarında yoğunlaşır; sivrisinek ve sıtma nedeniyle yerleşmelerden uzakta ekilir. Edirne, Samsun, Balıkesir. Baklagiller: Nohut (Kırşehir, Ankara), fasulye (Konya, Niğde), mercimek (Diyarbakır, Yozgat). Fasulye yükseltisi 1200 metreyi aşmayan ve yazın sulanabilen ovalarda yetişir; nohut ve mercimek kuraklığa dayanıklıdır.
Şeker Pancarı: Sulama imkânına bağlı olarak her yerde yetiştirilebilir. Söküm sonrası hemen işlenmesi gerektiği için şeker fabrikaları tarım alanlarına yakın kurulur. Küspesi hayvancılık için önemlidir. Kıyıda ekonomik getirisi yüksek ürünler tercih edildiğinden daha çok iç kesimlerde yapılır. Konya, Yozgat, Aksaray, Eskişehir. Pamuk: Büyüme döneminde su, olgunlaşma döneminde kuraklık ve yüksek sıcaklık ister. Çırçır, tekstil, yağ ve yem, kâğıt sanayilerinin ham maddesidir. GAP sayesinde Şanlıurfa üretimin en fazla yapıldığı yerlerdendir. Ayçiçeği: Yetişme döneminde su, hasat döneminde kuraklık ister. Yağlı tohumlu bitkiler içinde ekim alanı ve üretimi bakımından birincidir; bitkisel yağ tüketiminin yaklaşık %50’sini karşılar. Tekirdağ, Konya, Edirne, Kırklareli. Zeytin: Akdeniz ikliminde yetişir, ana yurdu Doğu Akdeniz kıyılarıdır; sofralık ve yağlık üretilir. Manisa, Aydın, Bursa, Balıkesir. Tütün: Kalitesiz üretimi engellemek amacıyla ekim alanları devletçe sınırlandırılmıştır. Denizli, Manisa, Adıyaman, Samsun. Soya Fasulyesi: Bol su ister, Karadeniz kıyıları dışında sulamayla üretilir. Yağ, hayvan yemi ve biyodizel. Adana, Mersin, Samsun. Yer Fıstığı: Sıcak iklim bitkisidir, su ihtiyacı fazla olduğundan sulamayla yetiştirilir. Adana, Osmaniye.
Fındık: Türkiye’nin dünyada söz sahibi olduğu ürünlerin başında gelir; Karadeniz iklimine uyum sağlamıştır. Pastacılık, helvacılık, tatlıcılık ve özellikle çikolata endüstrisinde kullanılır. Ordu, Giresun, Sakarya. Çay: Bol yağış, kalın ve kireçsiz toprak, sert rüzgârlardan korunan yerler, yarı gölgeli yarı ışıklı ortam ister; ülkemizde sadece Doğu Karadeniz’de yetişir. Rize, Artvin, Trabzon. Antep Fıstığı: Yazların sıcak ve kurak, kışların çok soğuk olmadığı yerlerde yetişir. Gaziantep, Şanlıurfa. Turunçgiller: Ana vatanı Güneydoğu Asya’dır, don olaylarından olumsuz etkilenir. Akdeniz ve Ege kıyıları; Adana, Hatay, Mersin, Antalya. Karadeniz kıyılarının mikroklima alanlarında da yetişebilir. Üzüm: İklim ve toprak yönünden çok seçici olmadığı ve çoğalması kolay olduğu için en yaygın ürünlerden biridir; sirke, pekmez ve içki yapımında da kullanılır. Manisa, Denizli, Mersin.
Buğday 95,9 · Mısır 85,8 · Pirinç 74,3 · Arpa 90,0 · Ayçiçeği 51,3 · Soya 5,2 · Çay 97,9 · Üzüm 146,3 · Elma 143,6 · Patates 103,6 · Şeker pancarı 100,0 · Fındık 683,5 · İncir 501,0 · Kayısı 390,6 · Turunçgiller 192,3 (ort.) · Muz 95,2. Sebzelerin birçoğunda yeterlilik oranı ihtiyaçtan biraz fazladır. Fındık, incir, kayısı, turunçgiller ülkemizin önemli ihraç ürünlerindendir.
Iğdır’da pamuk, Doğu Karadeniz’de turunçgil, Akdeniz kıyılarında muz tarımının yapılması bu alanların mikroklima özelliklerinden kaynaklanır. Farklı bölgelerde yetişen bir tarım ürünü sıcaklığın fazla olduğu yerde daha erken olgunlaşır. Yaz kuraklığı isteyen bitkiler Doğu Karadeniz kıyılarında yetişmez. Türkiye’de kenevir, haşhaş, pirinç, tütün gibi tarım ürünleri Tarım ve Orman Bakanlığının verdiği özel izin ile sadece belirli yerlerde yetiştirilmektedir. Sanayide ham madde olarak kullanılan bitkilere endüstri bitkisi denir; ovalarda ekonomik getirisi fazla olan bu ürünler daha çok tercih edilir.
Arpa buğdaydan erken olgunlaşır ve soğuk-sıcağa daha dayanıklıdır. Çeltik su içinde yetiştiği için akarsu boylarında ve yerleşmelerden uzakta ekilir. Şeker fabrikası tarlaya yakın kurulmak zorundadır. Pamuk dört sanayiye ham madde verir. Ayçiçeği yağlı tohumlarda birinci, bitkisel yağ tüketiminin %50’sini karşılar. Çay yalnız Doğu Karadeniz’de yetişir. Zeytinin ana yurdu Doğu Akdeniz, en çok yetiştiği yerler Ege ve Marmara. En yüksek yeterlilik oranı fındıkta (683,5), en düşüğü soyada (5,2).