Aynadaki
görüntü
zahiridir
Su dalgalarında öğrendiğin i = r kuralı ışıkta da aynen geçerli. Bu ünitede yansıma kanunları, düzgün-dağınık yansıma, düzlem aynada görüntünün özellikleri ve görüş alanının üç bulma yolu var.
Bir ortamda yayılan su dalgalarının önüne bir engel çıktığında dalgalar, yansıyarak geldiği ortama geri dönerler. Bunun benzeri olayları ışık olaylarında da gözlemleriz. Işığın başka özellikleri de su dalgaları ile benzerlik gösterir.
Işık ışınları ilerlerken herhangi bir yüzeye çarpıp bir kısmının veya tamamının geri dönmesine yansıma denir.
HATIRLAYALIM: Gelen ışığın düştüğü noktadan yüzeye çizilen dikmeye yüzeyin normali denir.
Yansıtıcı yüzeye dik gönderilen ışığın yansıması, düzlem engele paralel olarak gelen doğrusal su dalgalarının yansıması gibidir.
Yansıtıcı yüzeye i gelme açısı ile gelen ışın doğrusal su dalgalarında olduğu gibi aynı açı ile geri yansır.
Yansıma olayında ışığın hızı, frekansı ve rengi değişmez.
Işık ışınları bir kaynaktan çıkar ve cisme çarpar. Cisim ışınların bir kısmını yansıtır. Yansıyan ışığın bir kısmı gözümüze ulaşır ve biz cismi görürüz.
Işık kaynağı olmayan cisimler karanlık ortamda görülmez ve siyah cisimler de ışığı yansıtmaz. Ayrıca bazı cisimler ışık kaynağı olmadığı hâlde yaydıkları ışık, gözlemci tarafından ışık kaynağı gibi görülür. Bunun sebebi cisimlerin üzerlerine düşen ışığı yansıtmalarıdır.
| Tür | Tanım | Sonuç |
|---|---|---|
| Düzgün yansıma | Birbirine paralel olarak gönderilen ışınların, yüzeyden birbirine paralel olarak yansımasına denir | Yüzeyde net bir görüntü oluşur (ayna) |
| Dağınık yansıma | Birbirine paralel olarak gönderilen ışınların, yüzeyden farklı doğrultularda yansımasına denir | Net görüntü oluşmaz; yüzey her yönden görülebilir |
Her iki durumda da her bir ışın için i = r kuralı ayrı ayrı geçerlidir; farkı yaratan yüzeyin pürüzlülüğü nedeniyle normallerin farklı yönlerde olmasıdır.
Görüntü oluşturabilme özelliğine sahip yüzeylere ayna denir. Yüzeyi düz olan aynalara düzlem ayna denir. Düzlem aynada cismin boyu ile görüntü boyu aynıdır. Genellikle düzlem aynalar bu özelliğinden dolayı evlerde ve mağazalarda kullanılır.
Noktasal bir cismin görüntüsünü bulabilmek için noktadan aynaya en az iki ışın göndermek gerekir.
Noktasal olmayan bir cisimde ise cismin uçları noktasal cisim kabul edilip buna göre düzlem aynaya ışın gönderilip çizim yapılır.
Düzlem aynadaki ışınların uzantıları görüntüyü oluşturduğu için zahiri (sanal)'dır.
Düzlem aynaya normal üzerinden (dik gönderilen) ışın kendi üzerinden geri döner.
| Özellik | Düzlem aynada |
|---|---|
| Görüntünün cinsi | Zahiri (sanal) — ışınların uzantıları oluşturur |
| Simetri | Görüntü simetriktir |
| Boy | Cisim ile görüntünün düzlem aynadaki boyları eşittir |
| Uzaklık | Cismin aynaya uzaklığı ile görüntünün aynaya uzaklığı eşittir |
Ambulans ve itfaiye gibi geçiş önceliği bulunan araçların ön tarafındaki yazıların ters yazılmasının nedeni öndeki araçların dikiz aynalarında simetrik görüntü oluşur ve bu sayede yazı düz okunur.
Gözlemcinin aynaya baktığında görebildiği alana görüş alanı denir.
Gözlemci aynaya baktığında aynadaki görüntünün görülebilmesi için, cisim görüş alanı içinde olmalıdır ve göz ile görüntü arasında saydam olmayan cisim ya da saydam olmayan cismin görüntüsü olmamalıdır.
Eşit karelere bölünmüş düzlemde bulunan gözlemci, düzlem ayna yardımıyla vücudunun ve yeterince yüksek olan duvarın bir kısmını görebilmektedir. Gözlemcinin aynaya yaklaşması veya aynadan uzaklaşması vücudunda gördüğü alanı değiştirmez. Duvarda gördüğü alan ise gözlemci aynaya yaklaştıkça artar, aynadan uzaklaştıkça azalır.
Yani boy aynası seçerken uzaklığın hiçbir faydası yoktur: kendini tam görmek için aynanın boyu boyunun yarısı kadar olmalıdır. Ama arkandaki duvarı daha çok görmek istiyorsan aynaya yaklaşman gerekir.
Rastgele gelen ifadeyi oku, doğru seçeneği işaretle.
Yansıma kuralları evde, yolda ve okulda her gün karşına çıkıyor.
Hayır. Gözlemcinin aynaya yaklaşması veya aynadan uzaklaşması vücudunda gördüğü alanı değiştirmez. Değişen tek şey arkandaki duvarda gördüğün alandır.
Ambulans ve itfaiye gibi geçiş önceliği bulunan araçların ön tarafındaki yazıların ters yazılmasının nedeni öndeki araçların dikiz aynalarında simetrik görüntü oluşur ve bu sayede yazı düz okunur.
Çünkü görüntü gerçek değil: düzlem aynadaki ışınların uzantıları görüntüyü oluşturduğu için zahiri (sanal)dır. Ayrıca cismin aynaya uzaklığı ile görüntünün aynaya uzaklığı eşittir.
Düzlem aynada cismin boyu ile görüntü boyu aynıdır. Genellikle düzlem aynalar bu özelliğinden dolayı evlerde ve mağazalarda kullanılır. Kıyafeti gerçek boyutunda görmen gerekir.
Parlak yüzeyde düzgün yansıma olur: paralel gönderilen ışınlar yüzeyden birbirine paralel olarak yansır ve gözüne toplu hâlde gelir. Mat tahtada dağınık yansıma olduğu için her yerden rahat okunur.
Bir cismin görülmesi için I. cismin üzerine ışık düşmeli, II. cisim üzerine düşen ışınlar yansıdıktan sonra gözümüze ulaşmalıdır. Işık yoksa birinci şart sağlanmaz; ışık kaynağı olmayan cisimler karanlık ortamda görülmez.
Siyah cisimler ışığı yansıtmaz. Gözüne yansıyan ışık ulaşmadığı için o bölge koyu görünür. Beyaz kumaş ise üzerine düşen ışığın büyük kısmını yansıtır.
Bazı cisimler ışık kaynağı olmadığı hâlde yaydıkları ışık, gözlemci tarafından ışık kaynağı gibi görülür. Bunun sebebi cisimlerin üzerlerine düşen ışığı yansıtmalarıdır.
En hızlısı II. yol: gözün aynadaki görüntüsünün yeri bulunup aynanın iki ucuna ışınlar çizilir; ışınların aynanın önünde kalan kısmının arası görüş alanıdır. Cisim bu alanın dışındaysa görülmez.
30 sorudan oluşan bu test ile "Işığın Yansıması ve Düzlem Aynalar" ünitesini ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında geri bildirim alacaksın.
Işık ışınları ilerlerken herhangi bir yüzeye çarpıp bir kısmının veya tamamının geri dönmesine yansıma denir.
Gelme açısı, yansıma açısına eşittir; gelen ışının yüzeyle yaptığı açı yansıyan ışının yüzeyle yaptığı açıya eşittir (α = β).
Gelen ışın, yansıyan ışın ve normal aynı düzlem içindedir.
Gelen ışığın düştüğü noktadan yüzeye çizilen dikmeye yüzeyin normali denir.
Yansıma olayında ışığın hızı, frekansı ve rengi değişmez.
Cismin üzerine ışık düşmeli ve yansıyan ışınlar gözümüze ulaşmalıdır.
Işık kaynağı olmayan cisimler karanlık ortamda görülmez ve siyah cisimler de ışığı yansıtmaz.
Birbirine paralel gönderilen ışınların yüzeyden birbirine paralel olarak yansımasıdır.
Birbirine paralel gönderilen ışınların yüzeyden farklı doğrultularda yansımasıdır.
Görüntü oluşturabilme özelliğine sahip yüzeylere ayna, yüzeyi düz olanlara düzlem ayna denir.
Düzlem aynadaki ışınların uzantıları görüntüyü oluşturduğu için görüntü zahiridir.
Cisim ile görüntünün boyları eşittir; cismin aynaya uzaklığı ile görüntünün aynaya uzaklığı eşittir.
Noktasal bir cismin görüntüsünü bulmak için noktadan aynaya en az iki ışın göndermek gerekir.
Düzlem aynaya normal üzerinden (dik) gönderilen ışın kendi üzerinden geri döner.
Gözlemcinin aynaya baktığında görebildiği alana görüş alanı denir; üç yolla bulunur.
Cisim görüş alanı içinde olmalı ve göz ile görüntü arasında saydam olmayan cisim ya da görüntüsü olmamalıdır.
Aynaya yaklaşmak vücutta görülen alanı değiştirmez; duvarda görülen alan yaklaştıkça artar, uzaklaştıkça azalır.
Ön taraftaki ters yazı, öndeki aracın dikiz aynasında simetrik görüntü oluşturduğu için düz okunur.