2F, F
ve arası
her şeyi belirler
Çukur aynadaki mantığın aynısı: cismin yeri değişince görüntünün yeri, boyu, yönü ve cinsi değişiyor. Kalın kenarlı mercekte ise sonuç hiç değişmiyor — tüm görüntüler sanaldır.
Çukur aynadakine benzer şekilde merceklerde de en az iki ışın kullanılarak görüntü çizimi yapılır. Kırılan ışınların kendilerinin kesişmesi ile elde edilen görüntü gerçek, kırılan ışınların uzantılarının kesişmesi ile elde edilen görüntü sanaldır.
| Görüntü | Nasıl oluşur? | Nerede karşımıza çıkar? |
|---|---|---|
| Gerçek görüntü | Kırılan ışınların kendilerinin kesişmesi ile elde edilen görüntü | İnce kenarlı mercekte, cisim F nin dışındaysa |
| Sanal görüntü | Kırılan ışınların uzantılarının kesişmesi ile elde edilen görüntü | İnce kenarlıda cisim F ile mercek arasındaysa; kalın kenarlıda her zaman |
Merceklerde de en az iki ışın kullanılarak görüntü çizimi yapılır. En pratik ikili: asal eksene paralel gelen ışın (kırıldıktan sonra F den geçer) + optik merkeze gelen ışın (kırılmadan devam eder).
İnce kenarlı mercekler çukur ayna, kalın kenarlı mercekler tümsek ayna ile benzer özellik gösterir. Aynada "merkez (M)" olan yerin karşılığı mercekte 2F; geri kalan sonuçlar birebir aynı okunur.
Cismi kaydırağıyla gezdir: iki ışın gerçek zamanlı çizilir, görüntünün yeri, boyu, yönü ve cinsi kutuda yazılır.
Görüntü F ile 2F arasında boyu cismin boyundan küçük ve gerçek olur.
Görüntü 2F de boyu cismin boyuna eşit ve gerçek olur.
Görüntü 2F nin dışında, boyu cismin boyundan büyük, ters ve gerçek olur.
Görüntü sonsuzda olur.
Görüntü cismin arkasında, düz, sanal, boyu cismin boyundan büyük olur.
Cisim yaklaştıkça görüntü uzaklaşır ve büyür; F de sonsuza kaçar; F yi geçince öbür tarafa, sanal ve düz olarak atlar. Çukur aynadaki desenin aynısı.
Görüntü iki farklı konumda cisimden büyük çıkar ama cinsleri zıttır: 2F ile F arasında büyük ama ters ve gerçek; F ile mercek arasında büyük ama düz ve sanal. Soruda "büyük" ifadesi tek başına konumu belirlemez; ters mi düz mü sorusuna bakmak gerekir.
Tümsek aynadakine benzer kalın kenarlı merceklerde de en az iki ışın kullanılarak görüntü çizimi yapılır. Kırılan ışınların kendilerinin kesişmesi ile elde edilen görüntü gerçek, kırılan ışınların uzantılarının kesişmesi ile elde edilen görüntü sanaldır. Kalın kenarlı mercekteki tüm görüntüler sanaldır.
Kalın kenarlı mercekte cisim merceğe yaklaştıkça görüntüde büyüyerek merceğe yaklaşır.
Ortamın kırıcılık indisi merceğin kırıcılık indisinden büyükse mercek karakter değiştirir. Yani ince kenarlı mercek, kalın kenarlı; kalın kenarlı mercek, ince kenarlı mercek gibi davranır.
| Karşılaştırma | İnce kenarlı mercek | Kalın kenarlı mercek |
|---|---|---|
| Görüntünün cinsi | Cismin yerine göre gerçek ya da sanal | Tüm görüntüler sanaldır |
| Görüntünün yönü | Gerçekse ters, sanalsa düz | Cisme göre düzdür |
| Görüntünün boyu | Küçük, eşit ya da büyük olabilir | Cisimden küçüktür |
| Görüntünün yeri | F-2F arası, 2F, 2F dışı, sonsuz ya da cismin arkası | Odak ile mercek arasındadır |
| Cisim yaklaşınca | Görüntü uzaklaşır ve büyür | Görüntü büyüyerek merceğe yaklaşır |
| Benzediği ayna | Çukur ayna | Tümsek ayna |
14. yüzyılda görme bozukluklarını düzeltmek amacıyla kullanılmaya başlanan mercekler 17. yüzyılda teleskop ve mikroskobun yapısında kullanılmıştır.
Günümüzde ise mercekler gözlük ve lensten fotoğraf makinelerine, projeksiyon cihazlarından araba farlarına kadar pek çok alanda kullanılmaktadır.
Ortamın kırıcılık indisi merceğin kırıcılık indisinden büyükse mercek karakter değiştirir. Yani ince kenarlı mercek, kalın kenarlı; kalın kenarlı mercek, ince kenarlı mercek gibi davranır.
Bu, aynada karşılığı olmayan bir davranış: ayna hiçbir ortamda karakter değiştirmez, çünkü olay yansımadır. Mercekte olay kırılma olduğu için çevre ortam belirleyicidir.
Rastgele gelen cisim konumunu oku, görüntünün doğru tarifini seç.
Görüntünün gerçek mi sanal mı olduğu, o aletin ne işe yaradığını belirliyor.
Perdeye düşen görüntü gerçek olmalı, gerçek görüntü de terstir. Cihaz içindeki slayt bu yüzden ters yerleştirilir: cisim 2F ile F arasında ise görüntü 2F nin dışında, boyu cismin boyundan büyük, ters ve gerçek olur.
Odaktan daha yakın tutmalısın: cisim F ile mercek arasında ise görüntü cismin arkasında, düz, sanal, boyu cismin boyundan büyük olur. Uzaklaştırırsan görüntü ters döner.
Manzara 2F nin çok dışında: görüntü F ile 2F arasında, boyu cismin boyundan küçük ve gerçek olur. Sensör tam o aralığa yerleştirilmiştir.
O bir kalın kenarlı mercek ve kalın kenarlı mercekteki tüm görüntüler sanaldır; görüntü düz, cisimden küçük ve odak ile mercek arasındadır.
Cismi tam odağa getirmiş olabilirsin: cisim F de ise görüntü sonsuzda olur. O anda sensöre net bir görüntü düşmez, kamera odaklanamaz.
14. yüzyılda görme bozukluklarını düzeltmek amacıyla kullanılmaya başlanan mercekler 17. yüzyılda teleskop ve mikroskobun yapısında kullanılmıştır.
Mercekler araba farlarına kadar pek çok alanda kullanılmaktadır. Işığı yolun ihtiyaç duyduğu şekilde kırıp yönlendirmek için mercek yüzeyleri kullanılır.
Ortamın indisi merceğin indisini geçerse: mercek karakter değiştirir. Yani ince kenarlı mercek, kalın kenarlı; kalın kenarlı mercek, ince kenarlı mercek gibi davranır.
İnce kenarlı mercekte boyların eşit olduğu tek yer 2F dir: cisim 2F de ise görüntü 2F de, boyu cismin boyuna eşit ve gerçek olur. Çukur aynada bunun karşılığı merkezdi.
30 sorudan oluşan bu test ile "Merceklerde Görüntü Oluşumu" ünitesini ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında geri bildirim alacaksın.
Çukur aynadakine benzer şekilde merceklerde de en az iki ışın kullanılarak görüntü çizimi yapılır.
Kırılan ışınların kendilerinin kesişmesi ile elde edilen görüntü gerçektir.
Kırılan ışınların uzantılarının kesişmesi ile elde edilen görüntü sanaldır.
Cisim 2F nin dışında ise görüntü F ile 2F arasında, boyu cismin boyundan küçük ve gerçek olur.
Cisim 2F de ise görüntü 2F de, boyu cismin boyuna eşit ve gerçek olur.
Cisim 2F ile F arasında ise görüntü 2F nin dışında, boyu cismin boyundan büyük, ters ve gerçek olur.
Cisim F de ise görüntü sonsuzda olur.
Cisim F ile mercek arasında ise görüntü cismin arkasında, düz, sanal, boyu cismin boyundan büyük olur.
Kalın kenarlı mercekteki tüm görüntüler sanaldır.
Kalın kenarlı mercekte görüntü cisme göre düzdür.
Kalın kenarlı mercekte görüntü cisimden küçüktür.
Kalın kenarlı mercekte görüntü odak ile mercek arasındadır.
Kalın kenarlı mercekte cisim merceğe yaklaştıkça görüntüde büyüyerek merceğe yaklaşır.
Ortamın kırıcılık indisi merceğin kırıcılık indisinden büyükse ince kenarlı mercek kalın kenarlı, kalın kenarlı mercek ince kenarlı gibi davranır.
İnce kenarlı mercekler çukur ayna, kalın kenarlı mercekler tümsek ayna ile benzer özellik gösterir.
14. yüzyılda görme bozukluklarını düzeltmek amacıyla kullanılmaya başlandı.
17. yüzyılda teleskop ve mikroskobun yapısında kullanılmıştır.
Mercekler gözlük ve lensten fotoğraf makinelerine, projeksiyon cihazlarından araba farlarına kadar pek çok alanda kullanılır.