Limon ekşi,
sabun kaygan.
İkisinin de açıklaması aynı yerde.
Mutfak dolabındaki sirkeden banyodaki lavabo açıcıya kadar her şeyin bir pH değeri var. Bu ünitede asitleri ve bazları tanıyacak, renk değiştirerek bize haber veren indikatörleri kullanacak ve günlük hayattaki maddeleri pH cetveline yerleştireceğiz.
Maddelerin asitlik ve bazlık derecelerini kıyaslamak için kullanılan kavrama pH denir. Cetveli kaydır; her değerde çözeltinin ne olduğunu ve o pH'a sahip günlük maddeleri gör.
25 °C sıcaklıkta pH < 7 ise çözelti asidiktir.
25 °C sıcaklıkta pH = 7 ise çözelti nötrdür.
25 °C sıcaklıkta pH > 7 ise çözelti baziktir.
Renk değişimi yardımıyla ortamın asitliği ya da bazlığı hakkında bilgi veren organik boyar maddelere indikatör (ayıraç) denir. Aşağıda bir indikatör seç, sonra tüpe asit ya da baz damlat.
Siyah üzüm suyuna limon sıkınca kırmızıya, karbonatlı su ekleyince yeşile döner. Çayın içine limon atınca renginin açılmasının sebebi de aynıdır — çay doğal bir indikatördür: asitte sarı, bazda kahverengi.
Suda çözündüklerinde H⁺ (H₃O⁺) iyonlarının sayısını artıran maddelere asit denir.
Asitler organik ve inorganik olmak üzere ikiye ayrılır. Birçok meyve ve sebzenin yapısında asit vardır. Yapısında H içermeyen, oksijen yönünden sayıca zengin ametal oksitler asit özelliği gösterir.
Suda çözündüklerinde sudaki OH⁻ (hidroksit) iyonlarının sayısını artıran maddelere baz denir.
Temizlik ürünlerinin çoğu bazik özellik gösterir. Yapısında −OH grubu olmayan ve bazik özellik gösteren maddeler de vardır.
"Tatları ekşidir / acıdır" bir tanımdır, davet değil. Asitler ve bazlar aşındırıcı ve tahriş edicidir; laboratuvarda hiçbir maddenin tadına bakılmaz.
Sabunun elinde bıraktığı o kaygan his tesadüf değil — bazlar dokunulduğunda ele kayganlık hissi verir. Lavabo açıcı da aynı gruptandır ama çok daha güçlüdür; cilde temas etmemelidir.
Hem asitlerin hem bazların sulu çözeltileri elektrik akımını iletir, çünkü ikisi de suda iyon veriyor. Bu, ikisinin ortak özelliğidir; ayırt edici değildir.
Aşağıdaki çubuklar yaygın asit ve bazların pH değerlerini gösteriyor. Mutfak ve banyo dolabının kimya haritası.
Midenin pH'ı 1-2 civarındadır; bu yüzden mide yanmasına karşı verilen ilaçlar baziktir. Turşunun ve sirkenin bozulmayı geciktirmesinin sebebi de asitliğidir — birçok mikroorganizma bu pH'ta yaşayamaz. Lavabo açıcı (pH 13) ile tuz ruhu gibi bir asidin asla karıştırılmaması gerektiğini de unutma. Sebebi "ikisi de aşındırıcı" değildir: çamaşır suyu ve lavabo açıcı gibi hipoklorit içeren ürünler asitle karışınca zehirli klor gazı (Cl₂) açığa çıkarır (NaClO + 2HCl → Cl₂ + H₂O + NaCl), kuvvetli asit ile kuvvetli bazın nötralleşmesi ise şiddetli ısı ve sıçrama yaratır. Ünite 28'de bu tepkimeyi ayrıntısıyla göreceksin.
Maddeleri sınıflandır. İpucu: pH 7'nin altı asit, üstü bazdır.
32 sorudan oluşan bu test ile "Asitlerin ve Bazların Özellikleri" ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Maddelerin asitlik ve bazlık derecelerini kıyaslamak için kullanılan kavrama pH denir. 25 °C sıcaklıkta pH < 7 ise çözelti asidiktir, pH = 7 ise çözelti nötrdür, pH > 7 ise çözelti baziktir.
Renk değişimi yardımıyla ortamın asitliği ya da bazlığı hakkında bilgi veren organik boyar maddelere indikatör (ayıraç) denir.
Siyah üzüm: asitte kırmızı, bazda açık yeşil. Kuşburnu: asitte açık kırmızı, bazda açık kahve. Çay: asitte sarı, bazda kahverengi.
Turnusol kâğıdı: asitte kırmızı, bazda mavi. Fenolftalein: asitte renksiz, bazda pembe. Metil oranj: asitte kırmızı, bazda sarı.
Suda çözündüklerinde H⁺ (H₃O⁺) iyonlarının sayısını artıran maddelere asit denir. Asitler organik ve inorganik olmak üzere ikiye ayrılır. Birçok meyve ve sebzenin yapısında asit vardır. Yapısında H içermeyen, oksijen yönünden sayıca zengin ametal oksitler asit özelliği gösterir.
Suda çözündüklerinde sudaki OH⁻ (hidroksit) iyonlarının sayısını artıran maddelere baz denir. Temizlik ürünlerinin çoğu bazik özellik gösterir. Yapısında −OH grubu olmayan ve bazik özellik gösteren maddeler de vardır.
Tatları ekşidir. Oda koşullarında pH değerleri 0 - 7 aralığındadır (pH tam 7 ise çözelti nötrdür, asidik değildir). Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir. Suda çözündüklerinde H⁺ iyon derişimini artırır. Aşındırıcı ve tahriş edici özellik gösterir.
Tatları acıdır. Oda koşullarında pH değerleri 7 - 14 aralığındadır (pH tam 7 ise çözelti nötrdür, bazik değildir). Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir. Suda çözündüklerinde OH⁻ iyon derişimini artırır. Aşındırıcı ve tahriş edici özellik gösterir. Dokunulduğunda ele kayganlık hissi verir.
Hem asitlerin hem bazların sulu çözeltileri elektrik akımını iletir ve ikisi de aşındırıcı, tahriş edici özellik gösterir. Kayganlık hissi ise yalnız bazlara aittir.
Mide öz suyu (HCl) 1,0 - 2,0. Limon suyu (sitrik asit) 2,0 - 2,4. Turşu 2,8. Sirke (asetik asit) 3,0. Gazoz (karbonik asit) 3,5.
Kabartma tozu 9,0. Sabunlu su 9,0 - 11,0. Amonyak 11,5. Lavabo açıcı 13.
Birçok meyve ve sebzenin yapısında asit vardır; temizlik ürünlerinin çoğu baziktir. Mide öz suyu kuvvetli asidiktir. Sabunun kaygan hissi bazların ortak özelliğidir. Asitler ve bazlar aşındırıcı ve tahriş edici olduğu için tadına bakılmaz, cilde temas ettirilmez.