Asit + Baz
= Tuz
+ Su.
Bir asit ve bir baz karşılaşınca ikisi de kimliğini kaybeder; geriye tuz ve su kalır. Bu ünitede nötralleşmeyi, tesir değerliğini ve metallerin asitler karşısında neden dört ayrı grup oluşturduğunu göreceğiz.
Sulu ortamda gerçekleşen asit ve baz tepkimelerine nötralleşme tepkimesi denir. İki kaydırakla ortama verilen H⁺ ve OH⁻ mol sayılarını ayarla; hangisinin arttığına göre çözeltinin ne olacağını gör.
H⁺(suda) + OH⁻(suda) → H₂O(s)
Nötralleşmede aslında olan tek şey budur: asidin verdiği H⁺ ile bazın verdiği OH⁻ birleşip su oluşturur. Diğer iyonlar (asidin anyonu, bazın katyonu) çözeltide serbest dolaşmaya devam eder.
Nötralleşme tepkimelerinde asidin anyonu ile bazın katyonu birleşerek tuz oluşturur.
HCl + NaOH → NaCl + H₂O
Asidin anyonu Cl⁻, bazın katyonu Na⁺ → yemek tuzu. Suyu buharlaştırırsan geriye o tuz kalır.
ise çözelti nötrdür.
ise çözelti baziktir.
ise çözelti asidiktir.
Tesir değerliği; asitlerde suya verilen H⁺, bazlarda suya verilen OH⁻ iyonu sayısıdır. Bir madde seç, sonra kaç mol aldığını ayarla; ortama kaç mol iyon geçtiğini gör. Nötralleşme hesaplarında kaçırılan asıl nokta budur.
"1 mol H₂SO₄ ile 1 mol NaOH karıştırılıyor" dendiğinde çözelti nötr olmaz. Çünkü H₂SO₄'ün tesir değerliği 2, NaOH'un 1'dir: ortama 2 mol H⁺, 1 mol OH⁻ geçer. n(H⁺) > n(OH⁻) olduğu için çözelti asidiktir. Karşılaştırmayı madde molü üzerinden değil, iyon molü üzerinden yapmalısın.
Her metal aside aynı tepkiyi vermez. Aşağıda bir metal grubu ve bir ortam seç; tüpte ne olduğunu izle.
Aktif metaller, asitlerle tepkimeye girerek H₂ gazı oluşturur.
Li, Na, K, Ca, Mg, Fe…
Yarı soy metaller oksijence zengin kuvvetli asitlerle tepkimeye girerek tuz, SO₂, NO₂, NO ve su oluşturur.
Cu, Hg, Ag
Soy metaller, asit ya da bazla tepkime vermez. Sadece kral suyu (3 hacim HCl ve 1 hacim HNO₃) ile tepkime verir.
Au, Pt
Amfoter metaller, hem asitlerle hem de kuvvetli bazlarla tepkime vererek tuz ve H₂ gazı oluşturur.
Sn, Al, Pb, Cr, Zn, Be
Altın yüzüğün yıllarca parlaklığını korumasının sebebi soy metal olmasıdır — ne asit ne baz ona dokunabilir. Buna karşılık alüminyum kap içinde limonlu ya da sirkeli yemek bekletilmemesinin sebebi alüminyumun amfoter olmasıdır: hem asitle hem kuvvetli bazla tepkime verir. Lavabo açıcının (kuvvetli baz) alüminyum boruya zarar vermesi de aynı sebeptendir.
Metal ya da davranış geliyor; sen grubunu seçiyorsun.
30 sorudan oluşan bu test ile "Asitlerin ve Bazların Tepkimeleri" ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Sulu ortamda gerçekleşen asit ve baz tepkimelerine nötralleşme tepkimesi denir. Nötralleşme tepkimelerinde net iyon denklemi: H⁺(suda) + OH⁻(suda) → H₂O(s).
Nötralleşme tepkimelerinde asidin anyonu ile bazın katyonu birleşerek tuz oluşturur.
Tesir değerliği; asitlerde suya verilen H⁺, bazlarda suya verilen OH⁻ iyonu sayısıdır. HCl için 1, H₂SO₄ için 2, H₃PO₄ için 3; NaOH için 1, Ca(OH)₂ için 2, Al(OH)₃ için 3.
n(H⁺) = n(OH⁻) ise çözelti nötrdür. n(H⁺) < n(OH⁻) ise çözelti baziktir. n(H⁺) > n(OH⁻) ise çözelti asidiktir.
Aktif metaller, asitlerle tepkimeye girerek H₂ gazı oluşturur. Aktif metaller: Li, Na, K, Ca, Mg, Fe…
Yarı soy metaller oksijence zengin kuvvetli asitlerle tepkimeye girerek tuz, SO₂, NO₂, NO ve su oluşturur. Yarı soy metaller: Cu, Hg, Ag.
Soy metaller, asit ya da bazla tepkime vermez. Sadece kral suyu (3 hacim HCl ve 1 hacim HNO₃) ile tepkime verir. Soy metaller: Au, Pt.
Amfoter metaller, hem asitlerle hem de kuvvetli bazlarla tepkime vererek tuz ve H₂ gazı oluşturur. Amfoter metaller: Sn, Al, Pb, Cr, Zn, Be.
Kral suyu 3 hacim HCl ve 1 hacim HNO₃ karışımıdır. Soy metalleri (Au, Pt) çözebilen tek ortamdır.