Su hep
aynı yöne
gider
Osmoz, suyun çok yoğun olduğu ortamdan az yoğun olduğu ortama seçici geçirgen bir zardan geçişidir. Bir cümle daha ezberle, gerisi çözülür: su daima osmotik basıncın yüksek olduğu yere doğru hareket eder.
Seçici geçirgen zar, suda çözünen büyük moleküllerin geçişine izin vermezken suyun geçişine izin verir. Aşağıdaki simülasyonda iki tarafın derişimini değiştir, suyun hangi yöne gittiğini izle.
Sitoplazmadaki su yüzdesini değiştir; osmotik basınç, turgor basıncı ve emme kuvvetinin nasıl birlikte hareket ettiğini gör.
Osmoz olayında yoğunluğu düşük ortamdan yüksek olan ortama doğru net su geçişini durdurmak için zara uygulanan su basıncına osmotik basınç denir.
Osmotik basıncın fazla olduğu yerde emme kuvveti oluşur.
Hücre içindeki suyun hücre zarına yaptığı basınca turgor basıncı denir.
Turgor basıncı ile osmotik basınç birbiriyle ters orantılıdır. Osmotik basınç ile turgor basıncı arasındaki fark emme kuvvetini verir.
Aynı ortam, bitki hücresinde ve hayvan hücresinde farklı sonuç veriyor. Ortamı ve hücre tipini seç, ne olduğunu izle.
Yoğunluğu hücrenin sitoplazma yoğunluğuna eşit olan çözeltidir. Böyle bir ortamda hücre içi osmotik basınç ile turgor basıncı birbirine eşit olduğundan emme kuvveti sıfırdır.
Hücre öz suyu ile aynı yoğunluğa sahip çözeltiler izotonik çözelti olarak bilinir. İzotonik çözelti içine konulan bir hücrenin hacminde değişiklik olmaz; çünkü hücre ve ortam arasında osmoz olayı ile birim zamanda yer değiştiren su molekülü sayısı eşittir.
Yoğunluğu hücrenin sitoplazma yoğunluğundan fazla olan çözeltidir. Bu tür ortamların osmotik basıncı yüksek olduğundan hücreler su kaybeder ve büzülür; bu olaya plazmoliz denir.
Plazmoliz, hücrenin turgor basıncını azaltır, osmotik basıncını artırır.
Yoğunluğu hücre yoğunluğundan az olan ortamlardır. Hipotonik ortamlarda hücreler su alarak şişer ve turgor hâline geçer.
Su kaybederek plazmoliz durumuna geçmiş bir hücre, hipotonik bir ortama konursa su alarak eski hâline döner; bu olaya deplazmoliz denir.
Bitki hücresinde hücre duvarı plazmoliz sırasında değişime uğramaz ancak hücre su kaybederek büzüleceğinden çeper ile zar arasındaki mesafe artar.
Hayvan hücreleri, hipotonik ortamda su alıp şiştiğinde hücre zarı içeri giren suyun basıncına dayanamaz ve parçalanır; bu olaya hemoliz denir.
Göz ve burun damlalarının izotonik olması, tedavi sırasında bu organlardaki hücrelerin plazmoliz veya turgor olmasını engeller.
Salatanın suyunu salması da solmuş çiçeğin dirilmesi de aynı kuralın sonucu: su, osmotik basıncın yüksek olduğu yere gider.
Tuz, hücrenin dışını hipertonik yapar: yoğunluğu sitoplazmadan fazla olan bu ortamda hücreler su kaybeder ve büzülür — plazmoliz. Kâsenin dibinde biriken su o.
Su hipotonik bir ortam: hücreler su alarak şişer ve turgor hâline geçer. Plazmoliz olmuş hücrenin eski hâline dönmesine deplazmoliz denir.
Turgor basıncı bitkilere desteklik ve diklik sağlar. Uzun süre susuz kalan bitkilerde turgor basıncı azalır ve bitki solar — dik durmasını sağlayan basınç kaybolmuştur.
Hücre öz suyuyla aynı yoğunlukta olduğu için hücrenin hacmi değişmez. Böylece tedavi sırasında bu organlardaki hücrelerin plazmoliz veya turgor olması engellenir.
Hayvan hücreleri hipotonik ortamda su alıp şiştiğinde hücre zarı içeri giren suyun basıncına dayanamaz ve parçalanır. Bitki hücresini çeperi korur, hayvan hücresinin böyle bir kalkanı yok.
Stomaların açılıp kapanması turgor basıncı etkisi ile gerçekleşir. Bitkinin gaz alışverişini yöneten kapılar, su basıncıyla çalışıyor.
Böcekçil bitkilerde ve küstüm otunda nasti hareketinin sağlanması turgor basıncı etkisi ile gerçekleşir. Kası olmayan bir canlı, suyla hareket ediyor.
Osmotik basınç, çözünen madde miktarı ile doğru orantılıdır. Çok şekerli ortam hipertoniktir; içine düşen mikroorganizmanın hücresi su kaybeder.
1) Ortam mı yoğun, hücre mi? → hipertonik / hipotonik / izotonik. 2) Su hangi yöne gider? → osmotik basıncın yüksek olduğu yere. 3) Hücre tipi ne? Bitkiyse plazmoliz/turgor, hayvansa aşırı su alımında hemoliz.
28 sorudan oluşan bu test ile osmoz ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Suyun çok yoğun olduğu ortamdan az yoğun olduğu ortama seçici geçirgen bir zardan geçişidir. Suyun aktif taşıması olmaz.
Yoğunluğu düşük ortamdan yüksek olan ortama doğru net su geçişini durdurmak için zara uygulanan su basıncıdır. Çözünen madde miktarı ile doğru, çözücü madde miktarı ile ters orantılıdır.
Hücre içindeki suyun hücre zarına yaptığı basınçtır. Turgor basıncı ile osmotik basınç birbiriyle ters orantılıdır.
Osmotik basınç ile turgor basıncı arasındaki fark emme kuvvetini verir. Osmotik basıncın fazla olduğu yerde emme kuvveti oluşur.
Su, daima osmotik basıncın yüksek olduğu yere doğru hareket eder. Suyun aktif taşıması olmaz.
Yoğunluğu hücrenin sitoplazma yoğunluğuna eşit olan çözeltidir. Osmotik basınç ile turgor basıncı eşit olduğundan emme kuvveti sıfırdır; hücrenin hacminde değişiklik olmaz.
Yoğunluğu sitoplazmadan fazla olan çözeltidir. Hücreler su kaybeder ve büzülür. Plazmoliz turgor basıncını azaltır, osmotik basıncı artırır.
Yoğunluğu hücre yoğunluğundan az olan ortamlardır. Hücreler su alarak şişer ve turgor hâline geçer. Plazmoliz olmuş hücrenin geri dönmesine deplazmoliz denir.
Hayvan hücreleri hipotonik ortamda su alıp şiştiğinde hücre zarı suyun basıncına dayanamaz ve parçalanır.
Hücre duvarı plazmoliz sırasında değişime uğramaz; ancak hücre su kaybederek büzüleceğinden çeper ile zar arasındaki mesafe artar.
Turgor basıncı bitkilere desteklik ve diklik sağlar. Stomaların açılıp kapanması, böcekçil bitkilerde ve küstüm otunda nasti hareketi turgor basıncı ile gerçekleşir.
Göz ve burun damlalarının izotonik olması, tedavi sırasında bu organlardaki hücrelerin plazmoliz veya turgor olmasını engeller.