Aynı hormon, bazen gaz bazen fren
Östrojen folikül evresinin başında FSH ve LH’yi baskılar, ama sonuna doğru miktarı artınca LH salgısını fırlatır ve ovulasyonu başlatır. Aynı molekül, iki zıt etki: pozitif ve negatif geri bildirim. Bu ünitede 28 günlük döngüyü, folikül – ovulasyon – luteal evreleri, korpus luteumu, hCG’yi, döllenmenin üç adımını ve tüp bebek uygulamalarını göreceksin.
Ergenlik dönemiyle gerçekleşen yumurta oluşumu ve buna bağlı olarak dişiyi hamileliğe hazırlamak için rahimde meydana gelen değişiklikler üreme döngüsü olarak belirli periyotlarla tekrarlanır. Bu olaylar hipotalamus, hipofiz bezi ve yumurtalık hormonlarının etkisiyle yaklaşık 28 günde bir gerçekleşir. Üreme döngüsü; ovaryum döngüsü ve menstrual döngü olmak üzere iki döngüyü içerir.
Kaydırakla günü değiştir. Üç şerit aynı anda hareket eder: üstte hipofiz hormonları (FSH ve LH), ortada yumurtalık hormonları (östrojen ve progesteron), altta endometriyumun kalınlığı. Sağda o günün folikül durumu çizilir. 14. güne gel: LH tepe yapar ve folikül yırtılır. Şeritler şematiktir; sayı değil eğri verilir.
Ovaryum döngüsü yumurtalıklarda meydana gelen değişiklikleri içeren folikül evresi, ovulasyon ve luteal evreden (korpus luteum evresi) oluşur.
Menstrual döngü ise rahimde meydana gelen değişiklikleri ifade eder. Menstruasyon olayının birinci günü rahim ve yumurtalıklarda gerçekleşen döngülerin başlangıcı kabul edilir.
“Menstrual döngü” çoğu zaman bütün süreç için kullanılıyor ama ayrım nettir: üreme döngüsü; ovaryum döngüsü ve menstrual döngü olmak üzere iki döngüyü içerir. Biri yumurtalıkta (folikül evresi, ovulasyon, luteal evre), öteki rahimde (çoğalma evresi, salgı evresi, menstruasyon akış evresi) olan değişiklikleri anlatır. İkisi eşzamanlı yürür ve menstruasyonun birinci günü ikisinin de başlangıcı sayılır.
Üreme döngüsü hipotalamustan salgılanan GnRH’nin (gonadotropin hormonu) hipofiz bezi ön lobunu uyarması ile başlar. Hipofiz bezi az miktarda FSH ve LH salgılar. FSH, LH ile yumurtalıklarda folikül büyümesini uyarır.
Dört evreyi gez: folikül evresi, ovulasyon, luteal evre ve menstruasyon akış evresi. Her evrede solda yumurtalıkta olan biten (büyüyen folikül → yırtılma → korpus luteum → bozulma), sağda rahim duvarı çizilir; endometriyumun kalınlığı ve kan damarı ağı evreye göre gerçekten değişir.
Folikül evresi denilen bu evrede yumurtalıklarda her ay 6-12 adet folikül, hücre bölünmesi ile büyümeye başlar. Büyüyen folikül içindeki birincil oosit hücresi de folikül hücrelerinden sağlanan gerekli besinler, büyüme faktörleri ve hormonal uyarılarla büyür; mayoz I’i tamamlayarak ikincil oositi oluşturur. Folikül hücrelerinden salgılanan östrojen hormonu rahmi uyarır, endometriyum tabakasındaki mitozu hızlandırır ve endometriyum tabakasının kalınlığı da artar. Rahim duvarı embriyonun yerleşmesi için uygun hâle gelmeye başlar.
Foliküller büyüdükçe kandaki oranı artan östrojen hormonu, hipotalamusun GnRH salgısı ile hipofiz bezinin FSH ve LH salgısını artırır (pozitif geri bildirim). Bu artış folikülleri daha da olgunlaştırır, folikül içindeki sıvı dolu boşluk daha da genişler. Boyutu büyüyen ve olgunlaşan foliküllerden birisi baskın hâle gelir, yumurtalık yüzeyine yaklaşır ve burada bir şişkinlik oluşturur.
Ovulasyon (yumurtlama) evresinde fazla miktarda salgılanan LH nedeniyle yumurtalık yüzeyine bitişik durumdaki folikül yırtılır ve ikincil oosit etrafını çevreleyen bir miktar folikül hücresi ile birlikte yumurta kanalına geçer. Ovulasyon evresi, 28 günde bir tekrarlanan üreme döngüsünün 14. gününde gerçekleşir. Ovulasyondan sonraki 24 saat içinde ikincil oosit döllenme yeteneğini kaybeder. Bu zaman diliminde spermle karşılaşırsa döllenme ihtimali yüksektir.
Luteal evre ovulasyondan sonraki evredir. Yırtılan folikül parçaları LH etkisiyle korpus luteum denilen yapıya dönüştürülmek üzere uyarılır. Korpus luteum, progesteron ve östrojen hormonlarını üretir. Artan östrojen ve progesteron hormonları hipotalamusun GnRH ve hipofiz bezinin FSH ve LH salgılarını azaltır (negatif geri bildirim). Bu durum yumurtalıklarda yeni bir folikülün gelişimini ve ikincil oosit oluşumunu engeller. Korpus luteumdan inhibin hormonu da salgılanır. Bu hormonun da hipofiz bezi üzerine negatif geri bildirim etkisi vardır. Bu etki daha çok FSH, az miktarda da LH üzerinedir.
Korpus luteumdan salgılanan hormonlarla rahim duvarının gelişimi ve sürekliliği sağlanır. Östrojen hormonu etkisiyle kalınlaşmaya başlayan endometriyum tabakası, bu evrede östrojen ve özellikle progesteron hormonu ile daha da kalınlaşarak süngerimsi hâle gelir. Endometriyumdaki kan damarları genişler, buraya gelen kan miktarı artar. Salgı yapan bezler büyür ve salgıları artar. Rahim içi, menstrual döngünün bu evresinde yapılan düzenlemelerle olası bir gebelik için embriyonun yaşamasına uygun hâle getirilir.
Korpus luteumun devamlılığı döllenmenin olup olmamasına bağlıdır. Döllenme gerçekleşirse embriyo tarafından salgılanan insan koriyonik gonadotropin (hCG) hormonu LH etkisi gösterir ve korpus luteumun devamlılığını sağlar. Korpus luteum da progesteron ve östrojen salgısını devam ettirir. Böylelikle endometriyum tabakası gelişir ve yapısı bozulmadan korunur. hCG hormonu sadece hamile kadınların kanında bulunduğundan gebelik testinde kan ve idrardaki varlığına bakılır.
Eğer döllenme gerçekleşmezse luteal evrenin sonlarına doğru kandaki düşük LH ve FSH miktarı nedeniyle korpus luteumun yapısı bozularak kandaki progesteron ve östrojen seviyesini hızla düşürür. Hipotalamus ve hipofiz bezi üzerindeki baskılayıcı negatif geri bildirim etkisi ortadan kalkar. Hipotalamusun GnRH salgısı ile hipofiz bezinin FSH ve LH salgıları artar, yumurtalıklarda yeni foliküllerin gelişeceği folikül evresi ile döngü tekrar başlar.
Yumurtalık hormonlarındaki ani düşüşün rahimde gerçekleşen menstrual döngü üzerine de etkileri bulunur. Endometriyumdaki kan damarları daralır, buraya gelen kan akışı yavaşlar. Besin ve oksijen azlığı nedeniyle kılcal damar yönünden zengin olan endometriyum dokusu parçalanır. Menstruasyon akış evresi (menstruasyon, aybaşı, adet kanaması) denilen yaklaşık 4-7 gün süren bu evrede parçalanmış dokular, dokuların salgıları ve damarlardaki kan vajinadan dışarı atılır. Rahim yeni bir döngüye hazırlanır. Menstruasyon olayının birinci günü rahim ve yumurtalıklarda gerçekleşen döngülerin başlangıcı kabul edilir.
Hipotalamus, hipofiz bezi ve yumurtalık arasındaki geri bildirim mekanizması ile GnRH, gonadotropinler (FSH, LH) ve eşey hormonları arasındaki etkileşimlerle dişilerdeki üreme döngüsü kontrol edilir.
İki evreyi yan yana koy. Folikül evresinde östrojen artınca oklar yeşile döner ve LH salgısını artırır; luteal evrede aynı yön kırmızıya döner ve baskılar. Düğmelerle üç durumu gez: düşük östrojen, yüksek östrojen, luteal evre. Ok renkleri ve yönleri gerçekten değişir.
Folikül hücrelerinde bulunan FSH ve LH reseptörleri sayesinde östrojen yapımı uyarılır ve salgısı hızlanır. Kanda bulunan östrojen miktarının hemen hemen tamamı yumurtalık kaynaklıdır. Östrojen FSH salgısını azaltır. LH salgısı üzerine ise bazı durumlarda artırabilen (pozitif geri bildirim) bazı durumlarda da azaltabilen etkiye sahiptir (negatif geri bildirim).
Folikül evresinin büyük bir kısmında kandaki östrojen hormonu hafif artış gösterir. Düşük miktardaki östrojen hormonunun hipofiz bezinin FSH ve LH salgısı üzerine engelleyici etkisi vardır. Folikül evresinin sonlarına doğru östrojen miktarındaki artış pozitif geri bildirimle LH salgısının artmasına neden olur (pozitif geri bildirim). Hipotalamustan salgılanan GnRH’nin hipofiz bezi ön lobunu uyarmasıyla FSH miktarında da bir miktar artış gerçekleşir. LH’nin tepe değerine ulaşmasıyla ovulasyon gerçekleşir.
Luteal evrede ise korpus luteumdan salgılanan yüksek miktarlardaki östrojen, progesteron ve inhibin hormonu hipotalamus ve hipofiz bezi üzerine baskılayıcı etki yapar. Yüksek miktarda progesteron LH salgısını engellerken östrojenin inhibe edici etkisini güçlendirir. İnhibin hipofiz bezi ön lobundan FSH salgılanmasını azaltır. Korpus luteumun bozulup kaybolmaya başlaması ile bu etki ortadan kalkar.
Östrojen hormonu, dişi üreme organlarının gelişimi ve dişi üreme faaliyetlerini uyarma görevleri yanında dişiye özgü ikincil cinsiyet karakterlerinin oluşumundan ve korunmasından sorumludur. Meme dokusunun büyümesi, süt kanallarının gelişimi ve deri altı, kalça, meme dokusu gibi yapılarda yağ depolanması, kemik gelişimi, boy uzaması gibi görevleri vardır.
| Ölçüt | Folikül evresi | Ovulasyon | Luteal evre |
|---|---|---|---|
| Yumurtalıkta | 6-12 folikül büyür, biri baskın olur | Folikül yırtılır | Yırtılan parçalar korpus luteuma dönüşür |
| Baskın hormon | Östrojen | LH tepe değeri | Progesteron ve östrojen |
| Endometriyum | Mitoz hızlanır, kalınlaşmaya başlar | Kalınlaşma sürer | Süngerimsi hâle gelir, damarlar genişler, bezler büyür |
| Geri bildirim | Önce negatif, sonunda pozitif | Pozitif geri bildirimin sonucu | Negatif (östrojen + progesteron + inhibin) |
| Oosit | Birincil oosit mayoz I’i tamamlar | İkincil oosit kanala geçer | 24 saat içinde döllenme yeteneği biter |
| Gün | 1-14 | 14. gün | 14-28 |
Ovulasyondan sonra etrafı folikül hücreleri ile çevrili hâlde olan ikincil oosit, yumurta kanalına geçer. Spermler vücut sıcaklığında en çok 24-48 saat yaşayabilir. Haploit kromozomlu (n) sperm çekirdeği ve haploit kromozomlu (n) yumurta çekirdeğinin kaynaşmasıyla diploit kromozomlu (2n) zigot oluşur. Bu olaya döllenme (fertilizasyon) denir.
Üç adımı sırayla aç. 1. adımda spermler folikül hücrelerinin arasından geçer; 2. adımda akrozom zarı erir ve enzimler zona pellusidada bir açıklık açar; 3. adımda tek sperm girer, zona pellusida değişir ve diğer spermleri durdurur — dışarıda kalan spermlerin yolu gerçekten kapanır — ve eş zamanlı olarak mayoz II tamamlanır.
Döllenmeden sonra zigot arka arkaya mitoz geçirmeye başlar. Bir taraftan da pasif olarak rahme doğru ilerler. Bu bölünmelerin nerede olduğunu hatırla: 24. ünitede geçtiği gibi zigotun ilk hücre bölünmeleri yumurta kanalında gerçekleşir.
Herhangi bir nedenle çiftlerin çocuk sahibi olamaması durumuna kısırlık denir. Dişilerde hipofiz bezi hormonlarının az salgılanmasına bağlı olarak ovulasyonun gerçekleşmemesi, endometriyum yapısındaki anormallikler, yumurta kanalının tıkalı olması gibi durumlarda kısırlık görülebilir. Erkeklerde ise sperm sayısının azlığı, sperm taşıyan kanallardaki yapısal bozukluklar gibi durumlar kısırlık sebebidir. Geliştirilen üreme teknolojileri ile sorunun kaynağına yönelik tedavi yöntemleri uygulanmaktadır. Hormon tedavisi ile yumurta ve sperm sayısı artırılmakta, cerrahi operasyonlarla üreme yollarındaki sorunlar çözülmektedir.
Spermler vücut sıcaklığında en çok 24-48 saat yaşayabilir; buna karşılık ovulasyondan sonraki 24 saat içinde ikincil oosit döllenme yeteneğini kaybeder. Yani iki hücrenin ömrü aynı değil: sperm daha uzun dayanır, oositin penceresi daha kısadır. Bir de şu ayrımı unutma: zona pellusida ikincil oositin kalın örtüsüdür, akrozom ise spermin başındaki enzim kesesidir — biri kapı, öteki anahtar.
Birçok çift, yardımcı üreme teknolojileri (ART) adı verilen uygulamalarla çocuk sahibi olabilmektedir. Yumurtanın alınması, vücut dışında sperm ile döllenmesi, döllenmiş yumurtanın ya da yumurta-sperm karışımının gelişim için dişi üreme sisteminde uygun yere yerleştirilmesi aşamalarını kapsar.
Beş basamağı gez: yumurtalık gelişimi → yumurtanın alınması → spermin hazırlanması → zigot oluşumu → embriyonun transfer edilmesi. Son iki düğme IVF ile mikroenjeksiyon arasındaki farkı yan yana gösterir: birinde sperm ile oosit kültür ortamında bırakılır, ötekinde tek bir sperm çekirdeği mikropipetle sitoplazmaya yerleştirilir.
İn vitro fertilizasyon tekniği (IVF) bu tekniklerden biridir. IVF yönteminde dişiye verilen hormonlarla yumurtalıklarda çok sayıda folikül geliştirilir. İkincil oositler ile spermlerin vücut dışında kültür ortamında döllenmesi sağlanır. Döllenmiş yumurtalar en az sekiz hücreli yapı oluşturduktan sonra annenin rahmine yerleştirilir ya da daha sonraki gebelik denemeleri için dondurularak saklanır.
Metafaz II aşamasındaki ikincil oositin sitoplazmasına tek bir sperm çekirdeği, mikropipet yardımıyla yerleştirilmesi mikroenjeksiyon yöntemi adını alır. Laboratuvar koşullarında gerçekleştirilen işlemlerde elde edilen döllenmiş yumurtalar; ısı, nem, oksijen ve karbondioksit oranları özel olarak belirlenmiş, rahme benzer bir besin ortamında bir süre bekletilir. İlk bölünmeleri geçiren embriyo, anne rahmine yerleştirilir. Bu in vitro yöntemler tüp bebek uygulamaları olarak isimlendirilmektedir.
Dengeli beslenmek, fiziksel aktiviteler yapmak, tütün mamullerinden ve alkolden uzak durmak gerekir. Kişisel temizlik kurallarına uyulmalı, pamuklu çamaşır tercih edilerek her gün değiştirilmeli, dış üreme organları temiz ve kuru tutulmalıdır.
Üreme organlarının yapısı ve şekli ile ilgili gözlemlenen farklılıklar, kadınların üreme döngüsündeki düzensizlikler gibi durumlar ihmal edilmemeli, uzman bir doktora gidilmelidir.
Ergenlik ve yetişkinlik dönemlerinde yeterince ve doğru bilgilendirmenin yapılmaması özellikle cinsel yolla bulaşan hastalıklar olmak üzere birçok üreme sistemi hastalığının görülme nedenidir. AIDS, hepatit B, hepatit C, bel soğukluğu, frengi, genital organ siğili, genital herpes gibi cinsel yolla bulaşan hastalık risklerine karşı gerekli tedbirler alınmalıdır.
Takvim uygulamasındaki işaretlerden gebelik testinin nasıl çalıştığına, spor programından haberlerdeki tüp bebek konusuna kadar.
Uygulamaların döngüyü 28 gün varsayması boşuna değil: bu olaylar hipotalamus, hipofiz bezi ve yumurtalık hormonlarının etkisiyle yaklaşık 28 günde bir gerçekleşir ve menstruasyonun birinci günü döngülerin başlangıcı kabul edilir.
Eczaneden alınan test tek bir moleküle bakar: hCG hormonu sadece hamile kadınların kanında bulunduğundan gebelik testinde kan ve idrardaki varlığına bakılır. hCG’yi embriyo salgılar ve LH etkisi göstererek korpus luteumun devamlılığını sağlar.
O günlerde olan biten şu: endometriyumdaki kan damarları daralır, kan akışı yavaşlar, besin ve oksijen azlığı nedeniyle endometriyum dokusu parçalanır ve yaklaşık 4-7 gün süren bu evrede dokular ve kan dışarı atılır.
Sınıfta aynı yaşta farklı boylar görmek normal: östrojen meme dokusunun büyümesi, süt kanallarının gelişimi, deri altı, kalça ve meme dokusunda yağ depolanması, kemik gelişimi, boy uzaması gibi görevler üstlenir.
Duyduğun terimlerin karşılığı: in vitro fertilizasyon (IVF) ile mikroenjeksiyon birlikte tüp bebek uygulamaları olarak adlandırılır. Embriyo ısı, nem, oksijen ve karbondioksit oranları özel olarak belirlenmiş, rahme benzer bir besin ortamında bekletilir.
Bu da yöntemin bir parçası: döllenmiş yumurtalar en az sekiz hücreli yapı oluşturduktan sonra annenin rahmine yerleştirilir ya da daha sonraki gebelik denemeleri için dondurularak saklanır.
Basit ama listede yer alan bir öneri: kişisel temizlik kurallarına uyulmalı, pamuklu çamaşır tercih edilerek her gün değiştirilmeli, dış üreme organları temiz ve kuru tutulmalıdır.
“Kendi kendine düzelir” demek doğru değil: üreme organlarının yapısı ve şekli ile ilgili gözlemlenen farklılıklar, kadınların üreme döngüsündeki düzensizlikler gibi durumlar ihmal edilmemeli, uzman bir doktora gidilmelidir.
Sebep doğrudan şudur: ergenlik ve yetişkinlik dönemlerinde yeterince ve doğru bilgilendirmenin yapılmaması özellikle AIDS, hepatit B, hepatit C, bel soğukluğu, frengi, genital organ siğili, genital herpes gibi hastalıkların görülme nedenidir.
58 soruluk test · ovaryum ve menstrual döngünün ayrımı, folikül evresi ile ovulasyon ve luteal evre, korpus luteum ve hCG, pozitif ve negatif geri bildirim, döllenmenin üç adımı ve zona pellusida, kısırlık ile yardımcı üreme teknolojileri ve korunma yolları
Ergenlik dönemiyle gerçekleşen yumurta oluşumu ve dişiyi hamileliğe hazırlamak için rahimde meydana gelen değişiklikler üreme döngüsü olarak belirli periyotlarla tekrarlanır; hipotalamus, hipofiz bezi ve yumurtalık hormonlarının etkisiyle yaklaşık 28 günde bir gerçekleşir. Üreme döngüsü ovaryum döngüsü ve menstrual döngü olmak üzere iki döngüyü içerir. Ovaryum döngüsü folikül evresi, ovulasyon ve luteal evreden (korpus luteum evresi) oluşur; menstrual döngü rahimde meydana gelen değişiklikleri ifade eder. Menstruasyonun birinci günü iki döngünün de başlangıcı kabul edilir.
Hipotalamustan GnRH → hipofiz ön lobu az miktarda FSH ve LH → foliküllerin büyümesi. Her ay 6-12 adet folikül hücre bölünmesi ile büyümeye başlar; birincil oosit büyür ve mayoz I’i tamamlayarak ikincil oositi oluşturur. Folikül hücrelerinden salgılanan östrojen rahmi uyarır, endometriyumdaki mitozu hızlandırır ve tabakanın kalınlığı artar. Artan östrojen pozitif geri bildirimle GnRH, FSH ve LH salgısını artırır; olgunlaşan foliküllerden biri baskın hâle gelip yumurtalık yüzeyinde şişkinlik oluşturur.
Fazla miktarda salgılanan LH nedeniyle yumurtalık yüzeyine bitişik folikül yırtılır ve ikincil oosit, etrafını çevreleyen bir miktar folikül hücresiyle birlikte yumurta kanalına geçer. 28 günlük döngünün 14. gününde gerçekleşir. Ovulasyondan sonraki 24 saat içinde ikincil oosit döllenme yeteneğini kaybeder; bu zaman diliminde spermle karşılaşırsa döllenme ihtimali yüksektir.
Yırtılan folikül parçaları LH etkisiyle korpus luteuma dönüşür; korpus luteum progesteron ve östrojen üretir. Artan östrojen ve progesteron GnRH, FSH ve LH salgılarını azaltır (negatif geri bildirim); bu, yeni folikül gelişimini ve ikincil oosit oluşumunu engeller. Korpus luteumdan inhibin de salgılanır; etkisi daha çok FSH, az miktarda LH üzerinedir. Endometriyum östrojen ve özellikle progesteron ile daha da kalınlaşıp süngerimsi hâle gelir; kan damarları genişler, bezler büyür ve salgıları artar.
Döllenme gerçekleşirse embriyonun salgıladığı insan koriyonik gonadotropin (hCG) LH etkisi gösterir ve korpus luteumun devamlılığını sağlar; endometriyum korunur. hCG sadece hamile kadınların kanında bulunduğundan gebelik testinde kan ve idrardaki varlığına bakılır. Döllenme olmazsa düşük LH ve FSH nedeniyle korpus luteumun yapısı bozulur, progesteron ve östrojen hızla düşer, baskı kalkar, GnRH ile FSH ve LH artar ve folikül evresiyle döngü tekrar başlar. Menstruasyon akış evresi yaklaşık 4-7 gün sürer.
Kanda bulunan östrojen miktarının hemen hemen tamamı yumurtalık kaynaklıdır. Östrojen FSH salgısını azaltır; LH üzerine bazı durumlarda artırıcı (pozitif), bazı durumlarda azaltıcı (negatif) etkiye sahiptir. Folikül evresinin büyük kısmında düşük östrojenin FSH ve LH üzerine engelleyici etkisi vardır; evrenin sonuna doğru östrojen artışı pozitif geri bildirimle LH salgısını artırır ve LH tepe değere ulaşınca ovulasyon gerçekleşir. Luteal evrede yüksek progesteron LH salgısını engellerken östrojenin inhibe edici etkisini güçlendirir; inhibin FSH salgısını azaltır. Östrojen ayrıca dişiye özgü ikincil cinsiyet karakterlerinden sorumludur.
Spermler vücut sıcaklığında en çok 24-48 saat yaşayabilir. Haploit (n) sperm çekirdeği ile haploit (n) yumurta çekirdeğinin kaynaşmasıyla diploit (2n) zigot oluşur; bu olaya döllenme (fertilizasyon) denir. 1: sperm akrozomdan salgıladığı enzimlerle folikül hücrelerinin arasından geçer. 2: ikincil oositin etrafı kalın bir örtü olan zona pellusida ile çevrilidir; sperm buradaki özel reseptöre bağlanır, akrozom zarı erir ve hidrolitik enzimler açıklık oluşturur. 3: sperm ve oosit zarlarının kaynaşmasıyla sperm çekirdeği ve sitoplazma içeriği oosite geçer; ilk sperm girdikten sonra zona pellusidada meydana gelen değişiklik diğer spermleri önler ve eş zamanlı olarak metafaz II’de bekleyen ikincil oosit mayozu tamamlar. Zigot arka arkaya mitoz geçirir ve pasif olarak rahme doğru ilerler.
Kısırlık: çiftlerin herhangi bir nedenle çocuk sahibi olamaması. Dişide hipofiz hormonlarının az salgılanmasına bağlı ovulasyonun gerçekleşmemesi, endometriyum anormallikleri, yumurta kanalının tıkalı olması; erkekte sperm sayısının azlığı, kanallardaki yapısal bozukluklar. Hormon tedavisi ile yumurta ve sperm sayısı artırılır, cerrahi operasyonlarla yollardaki sorunlar çözülür. ART: yumurtanın alınması, vücut dışında sperm ile döllenmesi, döllenmiş yumurtanın uygun yere yerleştirilmesi. IVF: hormonla çok sayıda folikül geliştirilir, döllenme kültür ortamında olur, en az sekiz hücreli yapı oluşunca rahme yerleştirilir ya da dondurulur. Mikroenjeksiyon: metafaz II aşamasındaki ikincil oositin sitoplazmasına tek bir sperm çekirdeği mikropipetle yerleştirilir. Korunma: dengeli beslenme, fiziksel aktivite, tütün ve alkolden uzak durma, kişisel temizlik, pamuklu çamaşır, düzensizlikleri ihmal etmeme ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı tedbir.