Ne bitki
ne hayvan
ikisine de benzer
Mantarlar, çok hücreli (maya mantarları hariç), ökaryot hücre yapısına sahip organizmalardır. Glikozu glikojen olarak depo etmesi ve tüketici olarak beslenmesi nedeniyle hayvanlara; aktif hareket edemediği için de bitkilere benzer.
Mantar hücresinin kimliği tek cümlede toplanmıyor. Aşağıdaki kartlar bu ünitenin mantarlara verdiği bütün genel özellikleri tek tek gösteriyor.
Mantarlar, çok hücreli (maya mantarları hariç), ökaryot hücre yapısına sahip organizmalardır. Yani zarla çevrili çekirdekleri var; maya mantarları ise bu âlemin tek hücreli istisnası.
Mantar hücreleri, bir veya birden fazla çekirdeğe, kitinden yapılmış hücre duvarına sahiptir. Bitkilerin hücre duvarı selülozdan yapılıydı; mantarınki kitin (böceklerin dış iskeletindeki dayanıklı madde).
Genellikle nemli ortamlarda yaşar. Banyo fayansının arası, ıslak kalan ekmek, orman zemininin gölge kısmı — hepsi nemli.
Kök, gövde, yaprak gibi özelleşmiş yapılar bulundurmaz. Şapkalı mantarın "sapı" bir gövde değildir; mantar bitki değildir.
Mantarlar, glikozu glikojen olarak depo etmesi ve tüketici olarak beslenmesi nedeniyle hayvanlara; aktif hareket edemediği için de bitkilere benzer.
Çok hücreli mantarlar hif adı verilen iplikçiklerden oluşur. Hifler bir araya gelerek miselyum denilen iç içe geçmiş yapıları oluşturur.
Mantarların tanımı çok hücreli diye başlar ama parantez içinde maya mantarları hariç yazar. Aynı şekilde mantarlar ökaryottur — bakteriler gibi prokaryot değildir. Sınavda "mantarların tamamı çok hücrelidir" ifadesi yanlış, "mantarların tamamı ökaryottur" ifadesi doğrudur.
Şapkalı mantarlar, maya mantarları, küf mantarları, parazit mantarlar. Düğmelerle gez: her grubun ayırt edici özelliği ve örneği sağda çıkıyor.
| Grup | Hücre sayısı | Öne çıkan | Kullanım / etki |
|---|---|---|---|
| Şapkalı mantarlar | Çok hücreli | Protein, B vitamini ve mineral bakımından zengin | Zehirsiz türleri besin olarak tüketilir |
| Maya mantarları | Tek hücreli (istisna) | Fermantasyon yapabilme özelliği | Gıda, deterjan ve ilaç sanayi; peynir, alkol, antibiyotik, ekmek |
| Küf mantarları | Çok hücreli | Bazılarından antibiyotik elde edilir | Bakteriyel hastalıkların tedavisi |
| Parazit mantarlar | Çok hücreli | Pneumocystis carinii, Puccinia graminis (pas mantarı) | İnsan, hayvan ve bitkilerde hastalık |
Mantarların ayrıştırıcı veya parazit olarak beslenen türleri vardır. Bu ünitenin en kritik ayrımı bu. İki düğmeyle iki beslenmeyi karşılaştır — enzimin nereye gittiğine ve sonuçta ne olduğuna bak.
Ayrıştırıcı mantarlar, hücre dışına salgıladığı enzimler yoluyla organik atıkları inorganik maddelere dönüştürür. Mantarlar, doğadaki madde döngülerinde rol oynadığından ekosistemlerin devamlılığı açısından önemlidir.
Parazit mantarlar insanlarda, hayvanlarda ve bitkilerde çeşitli hastalıklara yol açar.
Pneumocystis carinii (Pünomosistis karini) → insanlarda çok tehlikeli
akciğer enfeksiyonları
Puccinia graminis (Puksinia gıraminis) → tahıl grubu bitkilerin yapraklarında
pas hastalığı
Bazı mantarların ürettiği metabolik son ürünlerin zehirleyici etkisi vardır. Bazı mantarlardan elde edilen etken maddeler, bakteriyel hastalıkların tedavisinde ve tarımsal mücadelede ilaç yapımında ve hatta biyolojik silah yapımında kullanılmaktadır.
Bazı mantar türleri, bitki ve alglerle karşılıklı faydaya dayalı ortak yaşam şekilleri oluşturur. İki ortaklığı seç, hangi tarafın diğerine ne verdiğini oklardan izle.
Bitkilerin köklerine yerleşen bazı mantar türleri bitkinin topraktan su, fosfor, azot gibi maddeleri almalarını kolaylaştırır. Bitkiler ise mantarlara organik besin sağlar. Mantarların ürettiği etken maddeler bitkiyi parazitlere karşı korur.
Mantarlar alglerle liken adı verilen yaşam birliğini oluşturur. Yani liken tek bir canlı değil, iki canlının birlikte yaşadığı bir birliktir.
Mantarlarda genellikle eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip ettiği özel bir üreme şekli görülür.
Üreme sırasında meydana getirilen sporlar; rüzgâr, su ve böceklerin etkisiyle çevreye dağılır. Sporlar çevre şartlarına oldukça dayanıklı olup yıllarca canlılığını koruyabilir.
Bazı mantar türlerinde ise ikiye bölünme veya tomurcuklanma ile eşeysiz üreme görülür.
Kabak mantarı (puffball mantarı) sporlarının yayılması örnek olarak gösterilmiştir.
Ekmek mayası bir maya mantarı. Maya mantarları fermantasyon yapabilme özelliği olduğu için gıda, deterjan ve ilaç sanayinde; peynir, alkol, antibiyotik ve ekmek yapımında kullanılır. Hamurun içindeki kabarcıklar bu fermantasyonun ürünü.
Bazı küf mantarlarından elde edilen antibiyotikler, bakterilerin yaşamsal faaliyetlerini engellediğinden bakteriyel hastalıkların tedavisinde kullanılır. Yani küf, bakteriye karşı silahını bize ödünç veriyor.
Mantarlar genellikle nemli ortamlarda yaşar ve sporları rüzgâr, su ve böceklerin etkisiyle çevreye dağılır. Poşetin içinde biriken nem, havada zaten dolaşan spor için hazır bir ortam.
Ayrıştırıcı mantarlar, hücre dışına salgıladığı enzimler yoluyla organik atıkları inorganik maddelere dönüştürür. Ağacın gövdesi toprağa geri dönüyor; mantarlar madde döngülerinde rol oynadığından ekosistemlerin devamlılığı açısından önemlidir.
Puccinia graminis (Puksinia gıraminis) tahıl grubu bitkilerin yapraklarında pas hastalığına neden olur. Parazit mantarların tarımdaki en bilinen örneği.
Pneumocystis carinii (Pünomosistis karini) adlı parazit mantar, insanlarda çok tehlikeli akciğer enfeksiyonlarına yol açar. Parazit mantarlar insanlarda, hayvanlarda ve bitkilerde çeşitli hastalıklara yol açar.
O bir liken. Mantarlar alglerle liken adı verilen yaşam birliğini oluşturur. Alg fotosentez yapar, mantar tutunmayı ve suyu sağlar — karşılıklı faydaya dayalı bir ortaklık.
Bitkilerin köklerine yerleşen bazı mantar türleri bitkinin topraktan su, fosfor, azot gibi maddeleri almalarını kolaylaştırır. Bitkiler ise mantarlara organik besin sağlar. Mantarların ürettiği etken maddeler bitkiyi parazitlere karşı korur.
Hayvana benzeyen yönü: glikozu glikojen olarak depolar ve tüketici beslenir. Bitkiye benzeyen yönü: aktif hareket edemez. Hücre duvarı ise ikisine de benzemez — kitin.
24 sorudan oluşan bu test ile Mantarlar âlemi ünitesini ne kadar kavradığını gör.
Mantarlar, çok hücreli (maya mantarları hariç), ökaryot hücre yapısına sahip organizmalardır.
Mantarlar dört gruba ayrılır: şapkalı mantarlar, maya mantarları, küf mantarları, parazit mantarlar.
Mantar hücreleri, bir veya birden fazla çekirdeğe, kitinden yapılmış hücre duvarına sahiptir. Genellikle nemli ortamlarda yaşar.
Mantarlar, glikozu glikojen olarak depo etmesi ve tüketici olarak beslenmesi nedeniyle hayvanlara; aktif hareket edemediği için de bitkilere benzer.
Mantarlar kök, gövde, yaprak gibi özelleşmiş yapılar bulundurmaz.
Çok hücreli mantarlar hif adı verilen iplikçiklerden oluşur. Hifler bir araya gelerek miselyum denilen iç içe geçmiş yapıları oluşturur. Miselyumlar mantarın ortama tutunmasında, yayılmasında ve beslenmesinde etkilidir.
Ayrıştırıcı mantarlar, hücre dışına salgıladığı enzimler yoluyla organik atıkları inorganik maddelere dönüştürür. Mantarlar madde döngülerinde rol oynadığından ekosistemlerin devamlılığı açısından önemlidir.
Pneumocystis carinii insanlarda çok tehlikeli akciğer enfeksiyonlarına; Puccinia graminis tahıl grubu bitkilerin yapraklarında pas hastalığına yol açar.
Bazı mantar türleri bitki ve alglerle karşılıklı faydaya dayalı ortak yaşam şekilleri oluşturur. Mantarlar alglerle liken adı verilen yaşam birliğini oluşturur.
Bitkilerin köklerine yerleşen bazı mantarlar bitkinin topraktan su, fosfor, azot almasını kolaylaştırır; bitkiler mantarlara organik besin sağlar. Mantarların ürettiği etken maddeler bitkiyi parazitlere karşı korur.
Mantarlarda genellikle eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip ettiği özel bir üreme şekli görülür. Sporlar rüzgâr, su ve böceklerin etkisiyle dağılır; çevre şartlarına dayanıklı olup yıllarca canlılığını koruyabilir. Bazı türlerde ikiye bölünme veya tomurcuklanma görülür.
Maya mantarları fermantasyon özelliğiyle gıda, deterjan ve ilaç sanayinde kullanılır. Küf mantarlarından elde edilen antibiyotikler bakteriyel hastalıkların tedavisinde kullanılır. Zehirsiz bazı şapkalı mantarlar protein, B vitamini ve mineral bakımından zengin olduğundan besin olarak tüketilir.