Üç cephe
tek
karar
Doğu'da ilk siyasi zafer, Güney'de şehir şehir direniş, Batı'da milis kuvvetlerden düzenli orduya geçiş. Üç cephe, iki yılda Kurtuluş Savaşı'nın askerî boyutunu bitiren tek zincire dönüştü.
Millî Mücadele tek bir cephede yürütülmedi. Doğu'da Ermenilere, Güney'de Fransız-Ermeni iş birliğine, Batı'da Yunan ordusuna karşı ayrı ayrı mücadele edildi. Doğu Cephesi'nde kazanılan zafer, BMM'nin ilk askerî ve ilk siyasi başarısı oldu.
Doğu Cephesi'nde kazanılan başarı BMM'nin ilk askerî zaferidir. Bu zaferin ardından imzalanan Gümrü Antlaşması ise Millî Mücadele'nin ilk siyasi zaferidir. Sınavda en sık karıştırılan ayrım budur: zafer askerî, antlaşma siyasi.
Güney Cephesi'nde Fransız-Ermeni iş birliği ile yapılan baskı ve zulümlere karşı ilk silahlı direniş, 19 Aralık 1918'de Hatay'ın Dörtyol ilçesinde başladı.
Ankara Antlaşması Batı Cephesi'ndeki Sakarya Zaferi'nin ardından imzalandı, ama Güney Cephesi'ni kapattı. Yani bir cephedeki askerî başarı, başka bir cephedeki savaşı bitirdi. Doğu Cephesi ise Gümrü (3 Aralık 1920) ve Kars (13 Ekim 1921) antlaşmalarıyla kapandı.
Kuvay-ı Millîye, memleketin kurtuluşunu sağlamak amacıyla kurulan silahlı direniş kuvvetleriydi. Düşmanı yavaşlattı ama merkezî bir komutaya bağlı olmadığı için sürdürülebilir değildi.
Mevcut kuvvetleri daha disiplinli hâle getirmek için Batı Anadolu'daki milis kuvvetler birleştirildi ve yeni birliğin başına Ali Fuat Paşa getirildi.
I. İnönü Muharebesi, düzenli ordunun ilk askerî başarısıdır. Doğu Cephesi'ndeki zafer BMM'nin ilk askerî zaferiydi; ikisi farklı şeylerdir.
I. İnönü'den sonra iki buçuk ay içinde bir anayasa, bir millî marş ve üç uluslararası belge geldi. Cephedeki her başarı, masadaki pazarlık gücünü doğrudan artırdı.
Millî Mücadele'nin sancılı günlerinde, Anadolu'daki mücadele ruhunu yansıtacak ve Türk ordusuna şevk verecek bir millî marşa ihtiyaç duyuldu. Âkif'in şiiri birinci seçilerek 12 Mart 1921'de Büyük Millet Meclisince "Türk milletinin İstiklâl Marşı" ilan edildi. 1930'da Osman Zeki Üngör tarafından bestelenen İstiklâl Marşı, Türkiye Cumhuriyeti'nin simgelerinden biri olmuştur.
Kütahya-Eskişehir'de kaybedilen toprak, Sakarya'da durduruldu ve Büyük Taarruz'da geri alındı. Aşağıdaki kaydırağı sürükleyerek Temmuz 1921'den Eylül 1922'ye kadar cephenin nasıl kaydığını izle.
Mustafa Kemal, Yunanların Kütahya-Eskişehir üzerinden saldırıya geçtiği tarihlerde Ankara'da Maarif (eğitim) Kongresi'ni toplayarak millî bir eğitim öğretim seferberliği başlattı. Yurdun her yerinden 250'den fazla kadın ve erkek öğretmenin katıldığı kongrenin açılış konuşmasını cepheden henüz gelen Mustafa Kemal bizzat yaptı. Bu girişim hem ordusuna duyduğu güveni hem de eğitime verdiği önemi göstermiştir.
Sakarya Zaferi'nin ardından SSCB'ye bağlı Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile TBMM arasında bir dostluk antlaşması imzalandı. Kars Antlaşmasıyla Türkiye'nin doğu sınırı son şeklini almıştır.
Bu zafer ile Kurtuluş Savaşı'nın askerî boyutu bitmiştir. İtilaf Devletleri'nin teklifi ile 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Bundan sonrası artık masada, Lozan'da geçecektir.
Karışık sırayla gelen bilgiyi oku, ait olduğu başlığı işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
50 sorudan oluşan bu test ile bu üniteyi ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Türk ordusunun Kafkasya'nın bazı bölgelerini geri alması; İngilizlerin bölgeyi işgal ederek Ermenileri silahlandırması; devlet kurmak isteyen Ermenilerin katliama başlaması.
Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Türk ordusu 29 Eylül'de Sarıkamış'ı, 30 Ekim'de Kars'ı Ermenilerden kurtardı. Türk ordusunun Gümrü'ye yaklaşması üzerine Ermeniler barış istedi; 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalandı. Doğu Anadolu'da kurulması düşünülen Ermeni Devleti engellendi.
Gümrü Antlaşması Millî Mücadele'nin ilk siyasi zaferidir. Öncesindeki askerî başarı ise BMM'nin ilk askerî zaferidir.
İngiltere 1918'de Musul ile İskenderun'u işgal etti ve askerî harekâtını Adana, Antep, Maraş yönünde genişletti. Fransızlar da Aralık 1918'de Dörtyol ve Mersin'e çıkarma yaptı. İngiltere, Fransa ile anlaşıp Irak ve Musul'a karşılık Adana, Maraş, Antep ve Urfa'yı Fransa'ya bıraktı.
Bölgede Fransız-Ermeni iş birliği ile yapılan baskı ve zulümlere karşı ilk silahlı direniş, 19 Aralık 1918'de Hatay'ın Dörtyol ilçesinde başladı. Şehir mücadeleleriyle öne çıkan Güney Cephesi, 20 Ekim 1921'de Fransızlarla imzalanan Ankara Antlaşması ile kapanmıştır.
Memleketin kurtuluşunu sağlamak amacıyla kurulan silahlı direniş kuvvetleridir. Düzensiz bir yöntemle mücadele eden, sevk ve idareleri merkezî bir komutaya bağlı olmayan milis gruplardı. Düzenli ordu kuruluncaya kadar Yunan ilerleyişini yavaşlattı, işgallerin iç kesimlere yayılmasını engelledi.
Milis güçlerden bazılarının halktan zorla para ve erzak toplaması, vermek istemeyenleri cezalandırması ve halkla çatışması tepkilere neden oldu. Mevcut kuvvetleri daha disiplinli hâle getirmek için Batı Anadolu'daki milis kuvvetler birleştirildi ve yeni birliğin başına Ali Fuat Paşa getirildi.
Ethem'in çıkardığı isyandan yararlanarak Millî Mücadele'yi çökertmek isteyen Yunanlıların Eskişehir'den Ankara'ya doğru harekete geçmesiyle savaş başladı. İsmet Bey komutasındaki düzenli ordu birliklerinin savunması, Yunan ordularını 10 Ocak'ta geri çekilmek zorunda bıraktı. Düzenli ordunun ilk askerî başarısıdır.
Halk arasında büyük coşkuyla karşılandı. BMM Hükûmetinin otoritesini ve düzenli orduya güveni artırdı. İsmet Bey albaylıktan generalliğe terfi etti. Teşkilât-ı Esasiye ve İstiklâl Marşı kabul edildi. Afganistan ile Dostluk, Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı. BMM Hükûmeti Londra Konferansı'na davet edildi.
Dönemin ihtiyaçları için düzenlenmiş, kuvvetler birliği ve meclis hükûmeti sistemini kabul eden olağanüstü bir anayasaydı. "Türkiye" adını kullanarak millî devlete vurgu yapıyordu. Hükûmetin adı "Büyük Millet Meclisi Hükûmeti" olacak ve milletvekilleri yalnızca seçildikleri ilin değil bütün milletin vekili sayılacaktı.
İtilaf Devletleri Sevr'i küçük değişikliklerle kabul ettirmeye çalışırken Türk heyeti Misak-ı Millî'ye dayanarak Sevr'i asla kabul etmeyeceğini bildirdi. İtilaf Devletleri TBMM'yi konferansa davet etmekle hukuken tanımış oldu; bu durum TBMM adına uluslararası bir siyasi zafer kabul edildi.
İki ülke birbirinin bağımsızlığını tanıyacak, taraflardan biri saldırıya uğrarsa diğeri ona yardım edecekti. Ayrıca TBMM Hükûmeti Afganistan'a subay ve öğretmen gönderecekti. Afganistan, TBMM'yi tanıyan ilk İslam ülkesi oldu.
Mehmet Âkif Ersoy'un şiiri birinci seçilerek 12 Mart 1921'de Büyük Millet Meclisince "Türk milletinin İstiklâl Marşı" ilan edildi. 1930'da Osman Zeki Üngör tarafından bestelenmiştir.
İtilaf Devletleri'nin Anadolu'yu işgali ve Boğazların denetimini ele geçirmesi Rusları tehdit etmeye başlayınca Sovyet Rusya ile TBMM yakınlaştı. Batum'un Gürcistan'a bırakılması Misak-ı Millî'den verilen ilk tavizdir. Sovyet Rusya, TBMM'yi tanıyan ilk Avrupa devletidir.
TBMM'nin Londra Konferansı'nda barış önerilerini kabul etmemesi nedeniyle savaş başladı. TBMM, Koçgiri Ayaklanması ve Pontus çeteleri ile mücadele ederken İsmet Paşa Yunan ordusunu İnönü'de ikinci kez mağlup etti. Fransızlar anlaşma zemini aramaya başladı, İtalyanlar Güney Anadolu'dan çekilme kararı aldı, İngilizler Malta'daki Türk esirlerden bir kısmını serbest bıraktı.
Yunan kuvvetleri Afyon, Kütahya, Eskişehir ve Bilecik'i ele geçirdi. Türk ordusu zaman kazanmak için 25 Temmuz 1921'de Sakarya Irmağı'nın doğusuna çekildi. 5 Ağustos 1921'de kabul edilen Başkomutanlık Yasası ile Meclis yetkilerini üç ay süreyle Mustafa Kemal'e devretti.
Ordunun ihtiyaçlarını gidermek ve orduyu güçlendirmek için yayımlanan millî yükümlülüklerdir. Millî Mücadele sürecinde ordunun ihtiyacı olan nakdin ve askerî malzemelerin önemli bir kısmı yurt içinden sağlandı.
Mustafa Kemal, Yunanların saldırıya geçtiği tarihlerde Ankara'da Maarif Kongresi'ni toplayarak millî bir eğitim öğretim seferberliği başlattı. 250'den fazla kadın ve erkek öğretmenin katıldığı kongrenin açılış konuşmasını cepheden henüz gelen Mustafa Kemal bizzat yaptı.
"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." emriyle savunma hattı yeniden kuruldu. Türk ordusu 10 Eylül'de taarruza geçti, Yunan ordusu dağıldı. 350 subayın şehit olması sebebiyle "Subaylar Savaşı" olarak adlandırılmıştır. Türk ordusunun 1683'te Viyana önlerinde başlayan geri çekilişi son buldu.
Meclis, 19 Eylül 1921'de bir kanunla Mustafa Kemal'e "Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi verdi. Sakarya sonrasında İtalya Anadolu'dan tamamen çekildi.
Sakarya Zaferi'nin ardından SSCB'ye bağlı Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile TBMM arasında bir dostluk antlaşması imzalandı. Kars Antlaşmasıyla Türkiye'nin doğu sınırı son şeklini almıştır.
TBMM ile Fransa arasındaki savaşa son verdi. İskenderun ve Antakya bölgesi Fransız mandasındaki Suriye sınırları içinde kalacak fakat burada özel bir yönetim kurulacak ve resmî dil Türkçe olacaktı. Caber Kalesi Türk bayrağı altında ve Türk mülkü olarak kalacaktı. TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf Devleti Fransa olmuştur; İtilaf Devletleri grubu dağıldı.
Başkomutanlık Yasası 20 Temmuz 1922'de süresiz uzatıldı. 26 Ağustos sabahı Türk topçularının ateşiyle taarruz başladı. Mustafa Kemal'in Kocatepe'den yönettiği savaşta düşman ordusunun ana kuvvetleri yok edildi; tarihe "Başkomutanlık Meydan Muharebesi" olarak geçti.
1 Eylül'de "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" emrini alan Türk ordusu İzmir'e doğru ilerledi. İzmir'e 9 Eylül 1922'de girildi. 18 Eylül 1922'de Batı Anadolu düşman işgalinden kurtarıldı. Bu zafer ile Kurtuluş Savaşı'nın askerî boyutu bitmiş, 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.