Bir Çağ
Kapandı
Bir Çağ Açıldı
Kuşatma 6 Nisan’da başladı, 29 Mayıs günü İstanbul fethedildi. Osmanlı’nın toprak bütünlüğü sağlandı, Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı. II. Mehmet’e "Fatih" unvanı verildi ve başkent Edirne’den İstanbul’a taşındı.
Fethin altı ayrı nedeni vardır ve bunlar siyasi, ekonomik ve dinî başlıklara dağılır. Aşağıdaki gezginde her nedeni ayrı ayrı incele.
Fethin nedenleri arasında Bizans’ın iki ayrı kışkırtması geçer ve bunlar karıştırılır: (1) Bizans’ın devamlı Haçlı Seferleri’ni kışkırtması — dışarıya yönelik; (2) Bizans’ın Osmanlı şehzadeleri arasındaki taht kavgalarını kışkırtması — içeriye yönelik. Üçüncü ve ayrı bir madde de Osmanlıya karşı oluşabilecek muhtemel Hristiyan birliğini engelleme düşüncesidir.
Sınavda en çok karıştırılan yer burasıdır: hangi hazırlık Osmanlı’nın, hangisi Bizans’ın? Aşağıdaki panoda bir hazırlığa tıkla — okun hangi tarafa baktığını gör.
| Alan | OSMANLI (FETİH HAZIRLIKLARI) | BİZANS (SAVUNMA HAZIRLIKLARI) |
|---|---|---|
| Yapı | Anadolu Hisarı’nın (Güzelhisar) karşısına 1452’de Rumeli Hisarı (Boğazkesen Hisarı) inşa edildi | İstanbul’un surlarının bozuk ve zayıf yerleri tamir edildi |
| Silah | Surları delebilecek Şahi adı verilen büyük toplar döktürüldü | Surlara yaklaşan gemileri durdurup yok etmek için suda yanabilen grejuva (Rum ateşi) hazırlandı |
| Kuşatma aracı | Surları aşmak için büyük hareketli kuleler yapıldı | — |
| Deniz | Denizden gelebilecek yardımları önlemek için güçlü bir donanma oluşturuldu | Haliç’e, Osmanlı donanmasının girmesini engellemek için zincir çekildi |
| Diplomasi | Sırplar, Venedikliler ve Macarlarla antlaşma imzalandı, Karamanoğulları itaat altına alındı | Bizans İmparatoru Papa’dan ve Avrupalı devletlerden yardım talebinde bulundu |
| Asker | Önemli bir kısmı Anadolu ve Rumeli tımarlı askerlerinden oluşan büyük bir ordu hazırlandı | İstanbul’da eli silah tutabilen herkes orduya alındı |
| Çevre | Mora ve Arnavutluk taraflarına tedbir amaçlı birlikler gönderildi; İstanbul yakınlarındaki Bizans kasaba ve kaleleri ele geçirildi | — |
Anadolu Hisarı (Güzelhisar) Yıldırım Bayezid Dönemi’nde inşa edilmişti; Rumeli Hisarı (Boğazkesen Hisarı) ise 1452’de, tam da onun karşısına yapıldı. İkisi boğazın iki yakasında karşılıklı durur ve boğazdan geçişi kontrol altına alır — "Boğazkesen" adı buradan gelir.
Kuşatma boyunca art arda başarısızlıklar yaşandı: kara taarruzu tutmadı, deniz saldırısı sonuç vermedi, Ceneviz gemileri ablukayı aştı, Avrupa’dan yardım haberi geldi, Karamanoğulları saldırıya hazırlandı. Bütün olumsuzluklara rağmen kuşatma sürdürüldü. Aşağıdaki şeritte günleri sırayla gez.
Bizans, Haliç’e Osmanlı donanmasının girmesini engellemek için zincir çekmişti. Buna karşılık 22 Nisan sabahı Osmanlılar, karadan yürüterek gemileri Haliç’e indirdi. Yani zincir aşılmadı — dolaşıldı. Bundan iki gün önce, 20 Nisan’daki deniz saldırısı başarısızlıkla sonuçlanmıştı.
Konu özeti sonuçları üç ayrı başlık altında verir: Türk-İslam dünyası açısından, dünya tarihi açısından ve devletin kurumsallaşmasındaki rolü. Sınavda "hangi başlığa ait" diye sorulur — aşağıdaki ayırıcıda her maddeyi doğru kulvara yerleştir.
• Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğü sağlanmıştır.
• Osmanlı, Balkanlarda ve Anadolu’da kendi güvenliğini sağlamıştır.
• Osmanlıların Türk-İslam dünyasındaki saygınlığı artmıştır.
• Devletin ekonomik kaynakları artmıştır.
• Akdeniz ve Karadeniz’deki Türk denizciliği güçlenmiştir.
• Padişah II. Mehmet’e "Fatih" unvanı verilmiştir.
• Fatih, kendisini Roma İmparatorluğu’nun varisi olarak ilan etmiştir.
• Başkent Edirne’den İstanbul’a taşınmıştır.
• Hz. Muhammed’in İstanbul’un Fethi ile ilgili hadisi gerçekleşmiştir.
• Orta Çağ kapanmış, Yeni Çağ başlamıştır.
• Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) tarih sahnesinden silinmiştir.
• Osmanlıya karşı bir Hristiyan birliği oluşturma düşüncesi engellenmiştir.
• Büyük toplar sayesinde Avrupa’da derebeylik rejimi zayıflarken, merkezî krallıklar
güçlenmeye başlamıştır.
• İstanbul’dan kaçan bilim adamları Rönesans hareketini etkilemiştir.
• Avrupalıların, Doğu’nun zenginliklerine başka yollardan ulaşmaya çalışmasıyla
Coğrafi Keşifler başlamıştır.
• Yeniçeri Ocağı’nda bazı düzenlemeler yapılarak doğrudan padişaha
bağlanmıştır.
• Bağımsız hareket eden uç beyleri sıradan sancak beyleri hâline getirilmiştir.
• Çandarlı ailesinin devlet içindeki gücü kırılmıştır.
• Vezir-i âzamların yetkileri sınırlandırılmıştır.
• Devlet yönetiminde yargı ile yürütme birbirinden ayrılmıştır.
• Fatih, devlet teşkilatı için yeni kanunnameler hazırlamıştır.
• Fetihten sonra çeşitli bölgelerden Müslüman ve gayrimüslim topluluklar İstanbul’a
getirilerek iskân edilmiş, böylece şehrin şenlenmesi ve büyümesi sağlanmıştır.
İstanbul’un Fethi’nden sonra Fatih Sultan Mehmet tarafından yapılan düzenlemeler padişahın otoritesini artırdığı gibi devletin merkezîleşmesini de sağlamıştır.
Fetih tek başına kalmadı; ardından gelen seferler Karadeniz’i, Ege’yi, Mora’yı ve Balkanları kapsadı, Anadolu’da Türk siyasi birliği önemli ölçüde sağlandı. Aşağıdaki gezginde her fetih kümesinin stratejik anlamını gör.
• Atılgan, çalışkan, zeki ve sert mizaçlıdır.
• Eğitime önem vermiş, Ayasofya ve Semâniye medreselerini kurmuştur.
• Şahsında Türk, İran, İslâm ve Roma hükümdarlık geleneklerini birleştirmiştir.
• "Avnî" mahlasıyla (takma adıyla) sade ve akıcı üslupla şiirler yazmıştır.
• Bilime değer vermiş ve bilim insanlarına yakınlık göstermiştir.
• Başta Ali Kuşçu olmak üzere önemli bilim insanlarının fikirlerinden
yararlanmıştır.
• Rumca, Slavca, Arapça ve Farsça öğrenmiştir.
• İtalyan ressam Gentile Bellini'ye resmini yaptırmıştır.
Karadeniz’in Türk gölü hâline gelmesini sağlayan dört fetih ve tarihleri sınavda birlikte sorulur: Amasra (1459), Sinop (1460), Trabzon (1461) ve Kırım (1475). Diğer iki tarih de karıştırılmamalı: 1460 Mora'nın fethi (Bizans’ı yeniden canlandırma umutlarını engelledi) ve 1473 Otlukbeli Muharebesi (Akkoyunlular yenildi).
Karışık sırayla gelen maddeyi oku, ait olduğu başlığı işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
40 sorudan oluşan bu test ile "İstanbul’un Fethi ve Fethin Sonuçları" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Osmanlı Devleti’nin toprakları arasındaki bütünlüğü sağlamak istemesi; Bizans’ın devamlı Haçlı Seferleri’ni kışkırtması; Osmanlıya karşı oluşabilecek muhtemel Hristiyan birliğini engelleme düşüncesi; Bizans’ın Osmanlı şehzadeleri arasındaki taht kavgalarını kışkırtması; İstanbul’un ele geçirilerek Akdeniz ve Karadeniz ticaretinin kontrol edilmek istenmesi; Hz. Muhammed’in İstanbul’un fethi ile ilgili verdiği müjdeye nail olunmak istenmesi.
Yıldırım Bayezid Dönemi’nde inşa edilen Anadolu Hisarı’nın (Güzelhisar) karşısına 1452 yılında Rumeli Hisarı (Boğazkesen Hisarı) inşa edildi. İstanbul’un surlarını delebilecek Şahi ismi verilen büyük toplar döktürüldü. Kuşatma esnasında surları aşmak için büyük hareketli kuleler yapıldı. Denizden Bizans’a gelebilecek yardımları önlemek için güçlü bir donanma oluşturuldu. Mora ve Arnavutluk taraflarına tedbir amaçlı askerî birlikler gönderildi. İstanbul yakınlarındaki Bizans kasaba ve kaleleri ele geçirildi. Sırplar, Venedikliler ve Macarlarla antlaşma imzalandı, Karamanoğulları itaat altına alındı. Önemli bir kısmı Anadolu ve Rumeli tımarlı askerlerinden oluşan büyük bir ordu hazırlandı.
İstanbul’un surlarının bozuk ve zayıf yerleri tamir edildi. Haliç’e, Osmanlı donanmasının girmesini engellemek için zincir çekildi. Surlara yaklaşan gemileri durdurup yok etmek için suda yanabilen grejuva (Rum ateşi) adı verilen silah hazırlandı. Bizans İmparatoru, Papa’dan ve Avrupalı devletlerden yardım talebinde bulundu. İstanbul’da eli silah tutabilen herkes orduya alındı.
Kuşatma 6 Nisan’da başladı. 18 Nisan’da kara surları tarafından yapılan taarruz başarısız oldu. 20 Nisan’daki deniz saldırısı başarısızlıkla sonuçlandı. Bizans’a yardıma gelen Ceneviz gemileri Osmanlı ablukasını aşarak Haliç’ten içeri girmeyi başardı. 22 Nisan sabahı Osmanlılar, karadan yürüterek gemileri Haliç’e indirdi. Avrupa’dan Bizans’a yardım geleceği haberi duyulmaya başlandı. Venediklerle anlaşan Karamanoğulları, Osmanlılara saldırı hazırlığına başladı. Bütün olumsuzluklara rağmen kuşatmayı devam ettiren Osmanlılar, 29 Mayıs günü İstanbul’u fethetti.
Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğü sağlandı. Osmanlı, Balkanlarda ve Anadolu’da kendi güvenliğini sağladı. Osmanlıların Türk-İslam dünyasındaki saygınlığı arttı. Devletin ekonomik kaynakları arttı. Akdeniz ve Karadeniz’deki Türk denizciliği güçlendi. Padişah II. Mehmet’e "Fatih" unvanı verildi. Fatih kendisini Roma İmparatorluğu’nun varisi olarak ilan etti. Osmanlı’nın başkenti Edirne’den İstanbul’a taşındı. Hz. Muhammed’in İstanbul’un Fethi ile ilgili hadisi gerçekleşti.
Orta Çağ kapanmış, Yeni Çağ başlamıştır. Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) tarih sahnesinden silinmiştir. Osmanlıya karşı bir Hristiyan birliği oluşturma düşüncesi engellenmiştir. Büyük toplar sayesinde Avrupa’da derebeylik rejimi zayıflarken merkezî krallıklar güçlenmeye başlamıştır. İstanbul’dan kaçan bilim adamları Rönesans hareketini etkilemiştir. Avrupalıların Doğu’nun zenginliklerine başka yollardan ulaşmaya çalışmasıyla Coğrafi Keşifler başlamıştır.
Yeniçeri Ocağı’nda bazı düzenlemeler yapılarak doğrudan padişaha bağlanmıştır. Bağımsız hareket eden uç beyleri sıradan sancak beyleri hâline getirilmiştir. Çandarlı ailesinin devlet içindeki gücü kırılmıştır. Vezir-i âzamların yetkileri sınırlandırılmıştır. Devlet yönetiminde yargı ile yürütme birbirinden ayrılmıştır. Fatih, devlet teşkilatı için yeni kanunnameler hazırlamıştır. Fetihten sonra çeşitli bölgelerden Müslüman ve gayrimüslim topluluklar İstanbul’a getirilerek iskân edilmiş, böylece şehrin şenlenmesi ve büyümesi sağlanmıştır. Bu düzenlemeler padişahın otoritesini artırdığı gibi devletin merkezîleşmesini de sağlamıştır.
Amasra (1459), Sinop (1460), Trabzon (1461) ve Kırım (1475) fethedilerek Karadeniz bir Türk gölü hâline getirilmiştir. Taşoz, Eğriboz, Limni, Semadirek, Gökçeada, Bozcaada ve Midilli adalarının ele geçirilmesiyle Ege’deki Osmanlı hâkimiyeti güçlenmiştir. 1460’ta Mora yarımadasının fethedilmesiyle Bizans’ı yeniden canlandırma umutları engellenmiştir. Sırbistan, Eflâk, Bosna’nın tamamının, Hersek’in büyük bölümünün ve Arnavutluk’taki bazı kalelerin ele geçirilmesi ile Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyeti sağlamlaşmıştır. 1473 Otlukbeli Muharebesi ile Akkoyunlular, daha sonra Karamanoğulları Beyliği’nin ortadan kaldırılmasıyla Anadolu’daki Türk siyasi birliği önemli ölçüde sağlanmıştır.
Atılgan, çalışkan, zeki ve sert mizaçlıdır. Eğitime önem vermiş, Ayasofya ve Semâniye medreselerini kurmuştur. Şahsında Türk, İran, İslâm ve Roma hükümdarlık geleneklerini birleştirmiştir. "Avnî" mahlasıyla sade ve akıcı üslupla şiirler yazmıştır. Bilime değer vermiş, bilim insanlarına yakınlık göstermiş, başta Ali Kuşçu olmak üzere önemli bilim insanlarının fikirlerinden yararlanmıştır. Rumca, Slavca, Arapça ve Farsça öğrenmiştir. İtalyan ressam Gentile Bellini’ye resmini yaptırmıştır.