Söğüt'ten
Rumeli'ye
Bir Beylik
Osmanlılar, Oğuzların Kayı Boyu'na mensuptur. Moğolların baskısıyla Anadolu'ya gelip Ertuğrul Bey liderliğinde Söğüt ve Domaniç'e yerleştiler. 1302 Koyunhisar Zaferi'yle aşiretten beyliğe geçtiler; elli bir yıl sonra Çimpe Kalesi ile Rumeli'ye ilk adımı attılar.
XIII. yüzyılın sonlarında Anadolu ve çevresinde Bizans İmparatorluğu, İlhanlı Devleti, Memlûk Devleti, Altın Orda Devleti, Trabzon Rum İmparatorluğu ve 1243 Kösedağ Savaşı'ndan sonra kurulan İkinci Dönem Türk Beylikleri siyasi varlıklarını sürdürüyordu.
Bizans 1453'te Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesiyle, İlhanlılar 1335'te Ebû Said Bahadır Han'ın ölümüyle, Memlûkler 1517'de Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferleri sonucunda, Altın Orda 1502'de Timur'un akınlarının ardından yıkılmıştır.
Küçük bir uç beyliğinin büyümesi tesadüf değildi. Osmanlı Beyliği'nin sınırlarının genişlemesinde etkili olan fetih yöntemleri ve politikalar aşağıda; her birine tıklayarak ne işe yaradığını gör.
• Osmanlılar, Oğuzların Kayı Boyu'na mensuptur.
• Moğolların baskısıyla Anadolu'ya gelmiş ve batıya doğru ilerlemişlerdir.
• Ertuğrul Bey liderliğinde Söğüt ve Domaniç'e yerleşmişlerdir.
• Devletin ilk kurucusu Ertuğrul Gazi'nin oğlu Osman Bey'dir.
• Bizans'ın içinde bulunduğu kötü durumdan yararlanarak bölgede etkili olmuşlardır.
• 1302 Koyunhisar Zaferi'yle aşiretten beyliğe geçilmiştir.
• Zafer, Osman Gazi'nin şöhretini artırmıştır.
• Koyunhisar Zaferi, Osmanlı hanedanının siyasi ve kurumsal olarak devletleşmesinin
başlangıcı olarak kabul edilmektedir.
• Osman Gazi ilk olarak Karacahisar'ı fethederek beyliğin merkezini Söğüt'ten
Karacahisar'a taşımıştır.
• 1299 yılında Bilecik, Yarhisar, Yenişehir ve İnegöl hisarlarını ele geçirmiştir.
Beylik önce Söğüt'te kuruldu, Karacahisar'ın fethiyle merkez Karacahisar'a, 1326'da Bursa'nın fethiyle Bursa'ya taşındı. Şıklarda bu üç ad yer değiştirilerek sorulur.
1302'den 1337'ye kadar geçen otuz beş yılda beylik, Marmara'nın güneyinden Karadeniz'e ulaştı. Şeritte her fethin tarihini ve sonucunu gez.
| Olay | Tarih | Sonuç |
|---|---|---|
| Koyunhisar Zaferi | 1302 | Aşiretten beyliğe geçiş; devletleşmenin başlangıcı |
| Bursa'nın fethi | 1326 | Güney Marmara Osmanlı kontrolüne girdi; bölgenin en önemli ticaret merkezlerinden biri alındı; merkez Bursa'ya taşındı |
| Maltepe (Palekanon) Muharebesi | 1329 | Kocaeli bölgesi ele geçirildi; Bizans'ın Anadolu ile kara bağlantısı kesildi |
| İznik'in alınması | 1331 | Bitinya bölgesindeki genişleme tamamlandı |
| İzmit'in fethi | 1337 | Osmanlı sınırları Karadeniz'e kadar genişledi |
Kuşatma Osman Gazi Dönemi'nde başladı, fethi Orhan Bey 1326 baharında tamamladı. Yani şehri "kuşatan" ile "fetheden" farklıdır — soru bunun üzerine kurulur.
Bizans'ı çember içine almak isteyen Osmanlı'nın Rumeli'ye geçebilmesi için üç şey gerekti: deniz gücü, Bizans içindeki taht kavgası ve karşı kıyıda bir üs. Zincirde bu üçünün nasıl birleştiğini gör.
• XIV. yüzyılın başlarında Rumeli ve Balkanlarda siyasi, sosyal ve dinî belirsizlik vardı.
• Bölgede Bizans'tan başka Sırp, Bulgar, Arnavut krallıkları; Eflâk ve Boğdan
voyvodalıkları; Bosna ve Hersek prenslikleri bulunuyordu.
• Bölge halkları feodal beylerle krallar arasındaki çekişmelerin ortasında kalmıştı.
• Veba salgını yüzünden nüfus azalmıştı.
• Sırp Krallığı ile Bizans sürekli mücadele hâlindeydi.
• Ortodoks, Katolik ve Bogomiller arasında sürekli çatışmalar yaşanıyordu.
• Süleyman Paşa komutasında Gelibolu, Bolayır, Tekirdağ, Keşan, Malkara, Lüleburgaz ve
Çorlu fethedildi.
• Sultan I. Murad 1364 yılında birleşik Haçlı ordusuna karşı Sırpsındığı Zaferi'ni kazandı.
• Haçlı ittifaklarıyla yapılan Çirmen Savaşı (1371) ve I. Kosova Savaşı (1389)
da Osmanlı tarafından kazanıldı.
• Yıldırım Bayezid 1391'de İstanbul'u kuşattı ve Anadolu Hisarı'nı yaptırdı; ancak
Niğbolu Savaşı (1396) yüzünden kuşatmayı kaldırdı. Niğbolu'yu Osmanlı kazandı.
• II. Murad Dönemi'nde Varna (1444) ve II. Kosova (1448) savaşlarının
sonucunda Balkanlarda Osmanlı egemenliği kalıcı hâle geldi.
Çimpe Kalesi'nin alınması ile Rumeli'ye ilk adım atılmış oldu. Kale savaşla değil, Orhan Bey'in kayınpederi Kantakuzen'e verdiği destek karşılığında 1353'te Osmanlılara verilmiştir.
Fethedilen yerde kalıcı olmanın iki ayağı vardı: iskân (Türk nüfusu yerleştirmek) ve istimâlet (yerli halkın gönlünü kazanmak). Aşağıdaki gösterimde iki politikayı yan yana karşılaştır.
| Ölçüt | İSKÂN | İSTİMÂLET |
|---|---|---|
| Kime yönelik | Anadolu'dan gelen Türk nüfusa | Bölgedeki yerli halka |
| Amaç | Fethedilen yerlere Türk kimliği kazandırmak, kalıcılığı sağlamak | Yerli halkın bağlılığını kazanmak |
| Uygulama | Konar-göçer Türk topluluklarını ve bazı meslek erbabını Rumeli'ye yerleştirmek | İnançlarına, dillerine, gelenek ve göreneklerine karışmamak |
| Vergi | — | Tekfurların aldığı vergilerden daha azını almak |
| Ayrıca | Göçmenlerin yeni yerleşim bölgelerine yakın yerlerden seçilmesi | Halkın can ve mal güvenliğini sağlamak |
Göçmenlerin yeni yerleşim bölgelerine yakın yerlerden olmasına çalışıldı; böylece uzun yol eziyeti ve iklim farklılıklarının etkisi en aza indirildi. Ayrıca Anadolu'da aralarında husumet ve anlaşmazlık bulunan ailelerden bir kısmı Rumeli'ye göç ettirilerek ülkede sosyal düzen ve huzur sağlanmaya çalışıldı.
Gaziyân-ı Rûm, Ahiyân-ı Rûm, Abdalân-ı Rûm ve Bâcıyân-ı Rûm gibi zümreler, Rumeli'nin fethinden sonra gönüllü olarak bölgenin İslamlaşmasını ve imarını sağladılar. Rumeli'de cami, yol, köprü, medrese, çeşme ve hastanelerle bölgeye Türk İslam kimliği kazandırıldı.
Karışık sırayla gelen olayı oku, doğru tarihi işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
36 sorudan oluşan bu test ile "Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu, İlk Fetihleri ve Rumeli'de İskân-İstimâlet" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Bizans İmparatorluğu, İlhanlı Devleti, Memlûk Devleti, Altın Orda Devleti, Trabzon Rum İmparatorluğu ve 1243 Kösedağ Savaşı'ndan sonra kurulan İkinci Dönem Türk Beylikleri siyasi varlıklarını sürdürmekteydi.
Bizans (330-1453): taht kavgalarından siyasi istikrarı bozulmuş, Balkanlarda ve Anadolu'da egemenlik alanı çok küçülmüştü; 1453'te İstanbul'un fethiyle tarih sahnesinden silindi. İlhanlılar (1256-1335): İran'da kurulmuş Moğol devletidir, Kösedağ'dan sonra Anadolu'ya hâkim oldu ama kalıcı bir yönetim kuramadı; Gazan Han Dönemi'nde İslamiyet'i kabul etti, 1335'te Ebû Said Bahadır Han'ın ölümüyle parçalandı.
Memlûk (1250-1517): Mısır'da kurulmuş Türk devletidir; Ayn-ı Calut (1260) ve Elbistan (1277) savaşlarında İlhanlıları yendi, Baharat yolu sayesinde zenginleşti, halifenin koruyuculuğunu üstlenerek İslam dünyasının lideri oldu; 1517'de Yavuz'un Mısır Seferleri sonucunda yıkıldı. Altın Orda (1227-1502): Hazar ve Karadeniz'in kuzeyinde hüküm sürdü, Moskova ve Kiev knezliklerinin saldırılarını önledi; Timur'un akınlarıyla zayıflayıp 1502'de yıkıldı, ardından Moskova Knezliği güçlenip Rus Çarlığı hâline geldi.
Osmanlılar Oğuzların Kayı Boyu'na mensuptur. Moğolların baskısıyla Anadolu'ya gelip batıya ilerlediler; Ertuğrul Bey liderliğinde Söğüt ve Domaniç'e yerleştiler. Devletin ilk kurucusu Ertuğrul Gazi'nin oğlu Osman Bey'dir. Bizans'ın kötü durumundan yararlanarak bölgede etkili oldular.
Doğudan gelen Türkmenleri uçlara iskân etmek, askerî birliklerin başına iyi komutanlar getirmek, gaza politikasıyla fetihleri teşvik etmek, fethedilen topraklarda şenlendirme siyaseti izlemek, Hristiyan halka hoşgörülü ve adaletli davranarak bağlılıklarını sağlamak, hanedan üyelerinin yetkilerini daraltarak merkezî otoriteyi güçlendirmek, asker-âlim-sûfî gibi çeşitli unsurların desteğini almak.
Osman Gazi ilk olarak Karacahisar'ı fethedip merkezi Söğüt'ten Karacahisar'a taşıdı; 1299'da Bilecik, Yarhisar, Yenişehir ve İnegöl hisarlarını aldı. 1302 Koyunhisar Zaferi şöhretini artırdı ve Osmanlı hanedanının siyasi-kurumsal olarak devletleşmesinin başlangıcı sayıldı. 1326'da Orhan Bey Bursa'yı fethetti; Güney Marmara Osmanlı kontrolüne girdi ve merkez Bursa'ya taşındı.
1329 Maltepe (Palekanon) Muharebesi'ni Osmanlılar kazandı, Kocaeli bölgesi ele geçirildi ve Bizans'ın Anadolu ile kara bağlantısı kesildi. 1331'de İznik fethedildi. 1337'de İzmit'in fethiyle Osmanlı sınırları Karadeniz'e kadar genişledi ve Osmanlı bölgenin önemli aktörlerinden biri olduğunu gösterdi.
Rumeli'ye geçmek için gereken deniz gücüne, donanması olan Karesioğulları Beyliği'nin 1345'te alınmasıyla kavuşuldu. Orhan Bey, taht mücadelesindeki kayınpederi Kantakuzen'e destek olup imparator olmasını sağladı; Kantakuzen Balkanlardaki ayaklanmalar için de yardım isteyince karşılığında Gelibolu'daki Çimpe Kalesi'ni 1353'te Osmanlılara verdi. Çimpe Kalesi'nin alınmasıyla Rumeli'ye ilk adım atılmış oldu; Süleyman Paşa komutasındaki kuvvetler donanmayla Gelibolu Yarımadası'na ulaştı.
İskân: fethedilen bölgelerde kalıcılığı sağlamak için Türk nüfusu artırmak; konar-göçer toplulukları ve meslek erbabını Rumeli'ye yerleştirmek; göçmenleri yakın bölgelerden seçerek yol eziyetini ve iklim farkını azaltmak; husumetli aileleri göç ettirerek sosyal düzeni sağlamak; cami, yol, köprü, medrese, çeşme ve hastanelerle Türk İslam kimliği kazandırmak. İstimâlet: yerli halkın inanç, dil, gelenek ve göreneklerine karışmamak, tekfurların aldığından az vergi almak, can ve mal güvenliğini sağlamak. Gaziyân-ı Rûm, Ahiyân-ı Rûm, Abdalân-ı Rûm ve Bâcıyân-ı Rûm zümreleri bölgenin İslamlaşmasını ve imarını gönüllü olarak sağladı.