Kurulan
Bozulan
Yeniden Kurulan
Osmanlıların Anadolu’daki Türk siyasi birliğini sağlaması, Rumeli fetihlerine göre daha zor olmuştur. Beylikler her saltanat değişiminde Osmanlıların aleyhine birlikte hareket etti; doğudaki beylikleri Timur, Akkoyunlu ve Memlûk devletleri himaye etti. 1402 Ankara Savaşı uzun mücadeleler sonunda kurulmuş birliği bozdu ve on bir yıl süren Fetret Devri başladı.
Anadolu’da, Selçuklulardan sonra kurulan Türk beylikleri uzun süre birbirleriyle iktidar mücadelesine girmişlerdir. Bu beylikler, her saltanat değişiminde Osmanlıların aleyhine birlikte hareket etmişlerdir. Osmanlı Devleti ise Anadolu’da dikkatli davranmış; doğudaki beylikleri himaye eden Timur, Akkoyunlu ve Memlûk devletlerine karşı ihtiyatlı (temkinli, tedbirli) bir siyaset izlemiştir.
• Türk beylikleri uzun süre birbirleriyle iktidar mücadelesine girdi.
• Beylikler her saltanat değişiminde Osmanlıların aleyhine birlikte hareket etti.
• Osmanlı Devleti, doğudaki beylikleri himaye eden Timur, Akkoyunlu ve Memlûk
devletlerine karşı ihtiyatlı bir siyaset izlemek zorunda kaldı.
• Bu sebeplerden Osmanlıların Anadolu’daki Türk siyasi birliğini sağlaması,
Rumeli fetihlerine göre daha zor olmuştur.
Osmanlılar, Anadolu Türk beyliklerini kendi topraklarına dâhil ederken farklı yöntem ve stratejiler izlemiştir: dostane (dostça) ilişkiler geliştirmek, akrabalık ilişkileri kurmak, para ile toprak satın almak ve savaşmak. Bütün bu çabaların odağında devletin merkeziyetçi yapısını güçlendirmek vardır.
Osmanlılara katılan ilk beylik Karesioğulları olmuştur. Bu beyliğin katılması yalnız toprak kazancı değildi: Karesioğullarının donanması sayesinde Osmanlılar Rumeli’ye geçmek için gereken deniz gücüne kavuştu.
I. Bayezid ile Timur arasındaki mücadele, iki Türk devletinin karşı karşıya gelmesidir. Aşağıdaki gösterimde savaşın nedenlerini ve sonuçlarını ayrı ayrı gez; hangi maddenin neden hangisinin sonuç olduğunu karıştırma.
• İki Türk devletinin sınır komşusu olması ve Türk cihan hâkimiyeti anlayışından
dolayı birbirlerini rakip olarak görmesi
• Timur’un Çin seferi öncesinde batı sınırını güvence altına almak istemesi
• Birbirlerinden istediklerini karşılıklı reddetmeleri
• 1402’de gerçekleşen Ankara Savaşı’nda Osmanlı Devleti yenilgiye uğradı,
Yıldırım Bayezid Timur’a esir düştü.
• Ankara Savaşı’ndan sonra Saruhanoğulları, Karamanoğulları, Aydınoğulları,
Candaroğulları, Menteşeoğulları, Hamitoğulları, Tekeoğulları ve Germiyanoğulları
beylikleri yeniden kuruldu.
• Osmanlı Devleti Anadolu’da Sivas, Tokat, Amasya, Çorum, Ankara, Eskişehir, Kocaeli,
Bursa ve Balıkesir'de hâkimiyetini devam ettirdi.
| Mücadele | Kiminle | Örnek |
|---|---|---|
| 1. Türk boylarının kendi aralarında yaptığı hâkimiyet mücadelesi | Türk boyları / Türk devletleri | Osmanlı ↔ Timur (Ankara Savaşı, 1402) |
| 2. Kendi dışındaki unsurlarla yaptığı mücadeleler | Türk olmayan güçler | Osmanlı ↔ Bizans, Osmanlı ↔ Haçlılar |
Her iki mücadelenin ortaya çıkmasının temel nedeni, Türklerin eski dönemlerden itibaren benimsedikleri "Türk cihan hâkimiyeti anlayışı"dır — yani dünyayı yönetme hakkının Türk hükümdarına verildiği inancıdır.
Anadolu’da uzun mücadeleler sonunda kurulmuş olan Türk siyasi birliği bozulmuş ve Osmanlı Devleti on bir yıl süren Fetret Devri’ne girmiştir.
Fetret, "ara dönem, duraklama" demektir. Ankara Savaşı’ndan sonra devletin başında tek bir hükümdar kalmamış, birlik bozulmuştur. Aşağıdaki zaman şeridinde 1402’den 1421’e kadar olan olayları sırayla gez.
• Şeyh Bedrettin, 1416’da Dobruca’da isyan etmiştir.
• Devletin temsil ettiği medrese anlayışına karşı ayrılıkçı ve tasavvuf eksenli
bir ayaklanmadır.
• Şeyh Bedrettin’in müritlerinden (öğrencilerinden) Börklüce Mustafa İzmir’de,
Torlak Kemal ise Manisa’da isyan başlatmıştır.
• Merkezî otoritenin zayıfladığı, siyasi, sosyal ve ekonomik sıkıntıların
yoğunlaştığı dönemlerde ortaya çıkmıştır.
Bu dönemde adı benzeyen üç ayrı hareket vardır ve sınavda karıştırılır:
• "Düzmece" lakabıyla anılan Mustafa Çelebi — isyanını Mehmet Çelebi
bastırmaya çalıştı.
• Aynı Mustafa Çelebi, daha önce Bizans’a sığınmıştı; taht üzerinde hak iddia
edince isyanını bu kez II. Murat bastırdı.
• Börklüce Mustafa ise Şeyh Bedrettin’in müridi olup İzmir’de isyan etti —
Mustafa Çelebi ile ilgisi yoktur.
Mehmet Çelebi, Fetret Devri’ne son verdiği ve merkezî otoriteyi tekrar sağladığı için Osmanlı Devleti’nin ikinci kurucusu olarak kabul edilmiştir.
II. Murat, Anadolu’da bozulan Türk siyasi birliğini yeniden tesis etmek (kurmak) için beylikleri tek tek ele aldı. Ama her beyliğe aynı yöntem uygulanmadı — aşağıdaki gösterim hangi beyliğin nasıl katıldığını ayırıyor.
| Ölçüt | MEHMET ÇELEBİ | II. MURAT |
|---|---|---|
| Ne yaptı | Anadolu’da siyasi birliği sağlamaya çalıştı | Bozulan Türk siyasi birliğini yeniden tesis etti |
| Bastırdığı isyan | "Düzmece" lakabıyla anılan Mustafa Çelebi'nin isyanı | Bizans’a sığınmış amcası Mustafa Çelebi'nin isyanı |
| Hâkimiyet altına aldığı beylikler | — | Candaroğulları ve Karamanoğulları |
| Topraklarına kattığı beylikler | — | Aydınoğulları ve Menteşeoğulları |
| Unvanı / sonucu | Fetret Devri’ne son verdi, ikinci kurucu sayıldı | Ankara Savaşı’ndan sonra bozulan birlik büyük oranda yeniden sağlandı |
Germiyanoğlu Yakup Bey’in ölümü üzerine vasiyeti (son isteği) gereği beyliğin toprakları Osmanlı Devleti’ne katılmıştır. Yani bu topraklar savaşla da parayla da değil, vasiyetle Osmanlı’ya geçmiştir. Mehmet Çelebi’nin vefatı 1421’de olmuş, tahta oğlu II. Murat geçmiştir.
Karışık sırayla gelen bilgiyi oku, ait olduğu başlığı işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
32 sorudan oluşan bu test ile "Anadolu’da Türk Siyasi Birliğini Sağlama Çabaları" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Anadolu’da Selçuklulardan sonra kurulan Türk beylikleri uzun süre birbirleriyle iktidar mücadelesine girmiştir. Bu beylikler her saltanat değişiminde Osmanlıların aleyhine birlikte hareket etmiştir. Osmanlı Devleti Anadolu’da dikkatli davranmış, doğudaki beylikleri himaye eden Timur, Akkoyunlu ve Memlûk devletlerine karşı ihtiyatlı bir siyaset izlemiştir. Bu sebeplerden Osmanlıların Anadolu’daki Türk siyasi birliğini sağlaması, Rumeli fetihlerine göre daha zor olmuştur.
Osmanlılar Anadolu Türk beyliklerini kendi topraklarına dâhil ederken farklı yöntem ve stratejiler izlemiştir: dostane ilişkiler geliştirmek, akrabalık ilişkileri kurmak, para ile toprak satın almak, savaşmak. Osmanlıların bütün bu çabalarının odağında devletin merkeziyetçi yapısını güçlendirmek vardır. Osmanlılara katılan ilk beylik Karesioğulları olmuştur.
Osmanoğulları, Germiyanoğulları, Karesioğulları, Karamanoğulları, Saruhanoğulları, Candaroğulları, Aydınoğulları, Dulkadiroğulları, Menteşeoğulları, Ramazanoğulları, Hamitoğulları, Eretnaoğulları.
İki Türk devletinin sınır komşusu olması ve Türk cihan hâkimiyeti anlayışından dolayı birbirlerini rakip olarak görmesi; Timur’un Çin seferi öncesinde batı sınırını güvence altına almak istemesi; birbirlerinden istediklerini karşılıklı reddetmeleri.
1402’de gerçekleşen Ankara Savaşı’nda Osmanlı Devleti yenilgiye uğramış, Yıldırım Bayezid Timur’a esir düşmüştür. Savaştan sonra Saruhanoğulları, Karamanoğulları, Aydınoğulları, Candaroğulları, Menteşeoğulları, Hamitoğulları, Tekeoğulları ve Germiyanoğulları beylikleri yeniden kurulmuştur. Osmanlı Devleti Anadolu’da Sivas, Tokat, Amasya, Çorum, Ankara, Eskişehir, Kocaeli, Bursa ve Balıkesir’de hâkimiyetini devam ettirmiştir.
Türk siyasi tarihinde hâkimiyet alanında iki temel güç mücadelesi söz konusudur: 1- Türk boylarının kendi aralarında yaptığı hâkimiyet mücadelesi, 2- Kendi dışındaki unsurlarla yaptığı mücadeleler. Her iki mücadelenin ortaya çıkmasının temel nedeni, Türklerin eski dönemlerden itibaren benimsedikleri "Türk cihan hâkimiyeti anlayışı"dır.
Anadolu’da uzun mücadeleler sonunda kurulmuş olan Türk siyasi birliği bozulmuş ve Osmanlı Devleti on bir yıl süren Fetret Devri’ne girmiştir. Anadolu’da siyasi birliği sağlamaya çalışan Mehmet Çelebi, "düzmece" lakabıyla anılan Mustafa Çelebi’nin isyanını bastırmaya çalışmıştır. Mehmet Çelebi, Fetret Devri’ne son verdiği ve merkezî otoriteyi tekrar sağladığı için Osmanlı Devleti’nin ikinci kurucusu olarak kabul edilmiştir.
Şeyh Bedrettin 1416’da Dobruca’da isyan etmiştir. Devletin temsil ettiği medrese anlayışına karşı ayrılıkçı ve tasavvuf eksenli bir ayaklanmadır. Şeyh Bedrettin’in müritlerinden Börklüce Mustafa İzmir’de, Torlak Kemal ise Manisa’da isyan başlatmıştır. İsyan, merkezî otoritenin zayıfladığı, siyasi, sosyal ve ekonomik sıkıntıların yoğunlaştığı dönemlerde ortaya çıkmıştır.
Mehmet Çelebi’nin 1421’de vefatı üzerine tahta oğlu II. Murat geçmiştir. II. Murat, taht üzerinde hak iddia edip Bizans’a daha önceden sığınan amcası Mustafa Çelebi’nin isyanını bastırmıştır. Anadolu’da bozulan Türk siyasi birliğini yeniden tesis etmek için Candaroğulları ve Karamanoğulları beyliklerini hâkimiyet altına almış; Aydınoğulları ve Menteşeoğulları beyliklerini topraklarına katmıştır. Germiyanoğlu Yakup Bey’in ölümü üzerine vasiyeti gereği beyliğin toprakları Osmanlı Devleti’ne katılmıştır. Böylece Ankara Savaşı’ndan sonra bozulmuş olan Anadolu siyasi birliği büyük oranda yeniden sağlanmıştır.