Nokta,
Virgül
ve Noktalı Virgül
Üç işaret, yirmi yedi kural. Virgülün yeri değişince cümlenin anlamı da değişir; sınavda en çok sorulan yer virgülün konduğu değil, konmadığı yerlerdir.
Noktanın on ayrı görevi var; bunların yalnız biri cümle bitirmek.
Bitmiş cümlelerin sonunda kullanılır: Edebiyat, çağ açıp çağ kapatacak kadar güçlü bir sanattır.
Bazı kısaltmalardan sonra kullanılır: Cad. (cadde), Fr. (Fransızca), s. (sayfa).
Sıra sayılarını göstermek için kullanılır: Toplantının 3, 4 ve 5. maddelerini yeniden konuşalım.
Saat ve dakika gösteren sayıların arasına konur: Uçağa saat 14.00'te yetişmek zorundaydı.
Tarih gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır: 19.05.1919 tarihi bizler için yeni
bir başlangıçtı.
Matematikte çarpma işlemini göstermek için kullanılır: 3.5 = 15.
Maddeleri gösteren rakam veya harflerden sonra konur: 1. · 1.1. · A. · a.
Kitap, dergi vb.nin künyelerinin sonuna konur:
Saltuk, S., Arkeoloji Sözlüğü, İstanbul, İnkılap Yayınevi, 1989.
Genel ağ adreslerinde kullanılır: https://sozluk.gov.tr
Dört ve dörtten çok basamaklı sayıları üçerli gruplara ayırmak için kullanılır:
Burası 137.000 nüfuslu büyük bir ilçeydi.
T.C. ve T. (Türkçe) kısaltmaları dışında büyük harfle yapılan kısaltmalarda nokta
kullanılmaz: TBMM, TDK, THY.
Ölçü birimlerinin kısaltmalarında da nokta kullanılmaz: m (metre),
cm (santimetre).
Aşağıdaki animasyonda virgülü cümle içinde gezdir: yeri değiştikçe kimin ne yaptığı değişiyor. Bu ünitenin en kritik ayrımı budur.
Art arda sıralanan eş görevli sözcük ve söz gruplarının arasına konur:
Burası; doğaseverlerin, yürüyüşçülerin, bisikletlilerin gözdesi durumunda.
Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır: Cebinden kör bir çakı çıkardı, ıslak toprağa anlamsız
birkaç çizgi çekti.
Uzun cümlelerde özneyi belirtmek ve vurgulamak için kullanılır:
Sanatçının uzun süre yaşamış olduğu bu tarihî ev, Kültür Bakanlığı tarafından satın alınarak
müzeye dönüştürülmüş.
Ara söz veya ara cümlelerin başında ve sonunda kullanılır:
Annemi, elleri öpülesi mübarek kadını, bu güzel köye ebe olarak göndermiş devletimiz.
Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerinden sonra kullanılır:
Tezinizin savunmasını yapabilirsiniz, deyince çok heyecanlandım.
Ret, onay ve teşvik bildiren kelimelerden sonra kullanılır:
Hayır, hayal ile yoktur alışverişim.
Hitap ifadelerinden sonra kullanılır: Değerli milletvekilleri,
Anlatıma güç katmak için arka arkaya sıralanan sözcüklerin arasına gelir:
Akşam, yine akşam, yine akşam…
Anlam karışıklığını gidermek için kullanılır:
Kadın, satıcıya vitrinde gördüğü kazağı almak istediğini söyledi.
Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin sonuna konur:
- Bu sabah kapıcı ekmek bırakmak için uğramadı mı, diye sordu.
Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Sayıların yazılışında kesirli ifadeleri göstermek için kullanılır: 9,5 · 3,14
Metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra konur:
Toplantıdaki kararları okuyup, biraz düşünüp arkadaşlarına fikirlerini soracaktı.
Künyelerde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur:
ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.
Virgüllerle ayrılmış tür ve takımları birbirinden ayırmak için kullanılır: İzlediğim filmler, tiyatrolar, gösteriler; okuduğum romanlar, hikâyeler, denemeler derin izler bıraktı.
Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır: Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak, ağlamak istiyorum.
İkiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konabilir: Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu.
Aşağıdaki sekiz durumda virgül konmaz. Her biri MEBİ özetindeki "DİKKAT" kutularından alınmıştır.
| Durum | Kural | Örnek |
|---|---|---|
| ve, veya, yahut | Metin içinde bu bağlaçlardan önce de sonra da virgül konmaz | Üç veya dördüncü denemesinde topu ağlara göndermeyi başardı. |
| Zarf-fiil eki | Metin içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra virgül konmaz | Toplantıya başlamadan bir iki defa katılımcılar arasında eksik var mı diye baktı. |
| da / de bağlacı | Pekiştirme ve bağlama görevindeki da/de bağlacından sonra virgül konmaz | Siz istemeseniz de ben bu işi yapacağım. |
| Tekrarlı bağlaçlar | Tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz | Hem ağlar hem giderim. |
| Şart eki | Şart ekinden sonra virgül konmaz | Bu havalarda sıkı giyinmezse tabii ki hastalanır. |
| İkilemeler | Birer tekrar grubu olan ikilemelerin arasına virgül konmaz | Yorgun adımlarla yamaçtan aşağı ağır ağır iniyordu. |
| "-ınca" anlamındaki mı/mi | -ınca / -ince anlamında kullanılan mı/mi ekinden sonra virgül konmaz | Şu dağı da aştık mı Dikenli köyünün tarlalarını göreceğiz. |
| Tamlamalar | Tamlamalarda tamlayanla tamlanan arasına virgül konmaz | Eserde lise öğrencilerine faydalı bilgilere yer verilmiş. |
Konur: Metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra:
Toplantıdaki kararları okuyup, biraz düşünüp arkadaşlarına fikirlerini soracaktı.
Konmaz: Tek başına duran zarf-fiilden sonra:
Toplantıya başlamadan bir iki defa eksik var mı diye baktı.
Pekiştirme ve bağlama görevindeki da/de'den sonra virgül konmaz:
Siz istemeseniz de ben bu işi yapacağım.
Buna karşılık ret, onay, teşvik bildiren kelimelerden ve hitaplardan sonra virgül konur:
Hayır, hayal ile yoktur alışverişim. · Değerli milletvekilleri,
Cümleler karışık sırayla gelir. Boşluğa gelmesi gereken işareti seç, gerekçesini oku.
Mesajlarda, notlarda, sunum listelerinde bir virgülün olup olmaması çoğu zaman anlamı belirliyor.
"Gel, yiyelim" ≠ "Gel yiyelim"
Sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılır. Virgülü koyduğunda iki ayrı iş, koymadığında tek bir iş anlaşılır. Mesajı gönderirken bu farkı düşün.
"14.00'te" — saatte iki nokta değil, nokta
Saat ve dakika gösteren sayıların arasına nokta konur: 14.00, 17.30. Sınav saatini paylaşırken en sık yapılan hata buradadır.
"19.05.1919" biçimi
Tarih gösteren sayıları birbirinden ayırmak için nokta kullanılır. Aynı nokta, dört basamaklı sayıları üçerli gruplamak için de kullanılır: 137.000.
Grupları noktalı virgülle ayır
Virgüllerle ayrılmış tür ve takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır: Basketbol, voleybol, futbol; satranç, münazara, tiyatro kulüpleri açıldı.
"Sevgili arkadaşlar,"
Hitap ifadelerinden sonra virgül kullanılır. Sunuma başlarken yazdığın ilk satır tam olarak bu kurala girer.
Ara sözü iki virgül arasına al
Ara söz veya ara cümlelerin başında ve sonunda virgül kullanılır. Tek virgül koyup diğerini unutmak en sık yapılan hatadır.
"3,14" virgüllü; "137.000" noktalı
Sayıların yazılışında kesirli ifadeler virgülle gösterilir; basamak gruplaması ise noktayla yapılır. İkisini karıştırmak sonucu tamamen değiştirir.
"Hem ağlar hem giderim" — virgül yok
Tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz. Aynı şekilde ve, veya, yahut bağlaçlarının da öncesine ve sonrasına virgül konmaz.
Ödevin kaynakçası
Künyelerde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra virgül; künyenin sonuna nokta konur: ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.
30 sorudan oluşan bu test ile "Noktalama İşaretleri 1 (Nokta, Virgül, Noktalı Virgül)" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Bitmiş cümle, bazı kısaltmalar, sıra sayısı, saat, tarih, çarpma, madde, künye, ağ adresi ve basamak gruplaması.
T.C. ve T. dışında büyük harfli kısaltmalarda ve ölçü birimi kısaltmalarında nokta kullanılmaz.
Eş görevliler, sıralı cümleler, uzun cümlede özne, ara söz, alıntı, ret-onay, hitap, anlam karışıklığı, kesir ve künye.
ve/veya/yahut, zarf-fiil, da-de bağlacı, tekrarlı bağlaç, şart eki, ikileme, "-ınca" anlamlı mı/mi ve tamlamalarda.
Virgüllerle ayrılmış tür ve takımları, ögelerinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır; özneden sonra da konabilir.
Kadın, satıcıya vitrinde gördüğü kazağı almak istediğini söyledi. Virgülün yeri kimin ne yaptığını belirler.