Tırnak,
Ayraç
ve Kesme İşareti
Eğik çizgi (/), tırnak işareti (“ ”), ters eğik çizgi, tek tırnak, denden işareti, yay ayraç ve kesme işareti. En çok soru çıkan yer, kesme işaretinin konmadığı yerlerdir.
Eğik çizgi yan yana duran parçaları ayırır; tırnak işareti sözün kime ait olduğunu gösterir.
1. Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur:
Yaş otuz beş yolun yarısı eder/ Dante gibi ortasındayız ömrün.
2. Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur:
Yıldız Sokak No.: 15/3 Karatay/ KONYA
3. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için: 11/12/1975
4. Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için: -arak /-erek
5. Genel ağ adreslerinde kullanılır.
6. Matematikte bölme işareti olarak: 60/3 = 20
7. Fizik, matematik vb. alanlarda birimler arası orantıları gösterirken
araya boşluk konulmadan kullanılır: g/sn (gram/saniye).
1. Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır:
Paul Valery, şiir yazma yönteminden söz ederken “İlk dize Tanrı vergisidir, ondan sonrası da
çaba...” dermiş.
2. Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır:
Mizahi yazılarında “Fiske” imzasını kullanan şair…
3. Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır:
Bugün derste “Eskici” adlı hikâyeyi okuduk.
4. Bilimsel çalışmalarda künye verilirken makale adları tırnak içinde yazılır.
Bilişim uygulamalarında art arda gelen dizinleri birbirinden ayırt etmek için kullanılır:
C:\Belgelerim\Türk İşaret Dili\Kitapçık.indd
Tırnak içinde verilen cümlenin içinde yeniden tırnağa alınması gereken bir sözü, ibareyi
belirtmek için kullanılır:
Yazar “Sizce 'odasında sessizce oturabilen insan'ı, 'koşmanın cazibesine kapılmış insan'dan ayıran
özellik nedir?” diye sorar.
Bir yazıdaki maddelerin sıralanmasında veya bir çizelgede alt alta gelen aynı sözlerin,
söz gruplarının ve sayıların tekrar yazılmasını önlemek için kullanılır:
a. Etken fiil · b. Edilgen “ · c. Dönüşlü “ · ç. İşteş “
Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.)
tırnak içinde kalır:
Yahya Kemal, Türkçeye olan sevgisini “Bu dil ağzımda annemin sütüdür.” sözüyle ifade eder.
Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılmaz:
10. Uluslararası Türk Dili Kurultayı “92. Dil Bayramı”nda başlayacaktır.
Yay ayraç yedi ayrı işte kullanılır; hepsinin ortak yanı, içindekinin cümlenin akışına ait olmamasıdır.
Cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır: Anadolu köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) kendimizi göstermek için geziyoruz.
Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak için kullanılır: Hürrem: (Koşar, hünkârın elinden şamdanları almak ister.) Hünkârım...
Alıntılarda, alınmayan bölümlerin yerine konulan üç nokta yay ayraç içine alınabilir: (...) Kilidi iki kere çevirince kendiliğinden açılır.
Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır: 1240 (?) yılında doğan Yunus Emre ...
Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır: “İlk romanlarımızın ya meddah ya da âşık hikâyelerinden geldiğini saptıyoruz.” (Moran 1987:41).
Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç
içine alınır: Bütün gece ders çalıştığını(!) söylüyor.
Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra kapama ayracı konur:
1) 2) · I) II) · A) B) · a) b)
Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır: Mevlâna'nın (1207? - 1273) ... Yani ek ayracın içine ya da sonrasına kaydırılmaz.
Özel ada gelen her ek kesmeyle ayrılmaz. Aşağıdaki yol ayrımında eki sınıyoruz: iyelik, durum ve bildirme eki ise kesme konur; yapım eki ya da çokluk eki ise konmaz.
| Durum | Karar | Örnek |
|---|---|---|
| Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri | Konur | Çanakkale Savaşı'nı, Türkiye'mizin, Atatürk'e |
| Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş | Konur | Hisar'dan, Boğaz'dan |
| Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedilip ek alırsa | Konur | Bu Kanun'un 19. maddesinin d bendi … |
| Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine gelen ekler | Konur | Ali Bey'e, Sevda Hanım'dan |
| Kısaltmalardan, sayılardan, bir ek veya harften sonra gelen ekler | Konur | ODTÜ'de, TTK'nin, 1955'te, 2'nci kat, A'dan Z'ye kadar |
| Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekler | Konur | Biletler 5 Haziran'a kadar satışta olacaktır. |
| Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek | Konur | Güzelliğin on par'etmez / Bu bendeki aşk olmasa |
| Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler | Konmaz | Türkiye Büyük Millet Meclisine, Bakanlar Kurulunun, Mavi Köşe Bakkaliyesinden |
| Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve sonrasındaki ekler | Konmaz | Türklerin, Türkçenin, Hollandalıdan, Atatürkçülüğü |
| Sonunda 3. teklik kişi iyelik eki olan özel ada başka bir iyelik eki gelirse | Konmaz | Boğaz Köprümüzün güzelliği … |
| Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen ekler | Konmaz | “92. Dil Bayramı”nda başlayacaktır. |
Türkiye'mizin (iyelik eki → kesme var) · Türkçenin (yapım eki almış, kesme yok).
Atatürk'e (yönelme durumu → kesme var) · Atatürkçülüğü (yapım eki → kesme yok).
Ali Bey'e (unvan sözü → kesme var) · Bakanlar Kurulunun (kurul adı → kesme yok).
Karışık sırayla gelen örneklerde doğru yazımı işaretle, gerekçesini oku.
Adres yazarken, alıntı paylaşırken, kargo formu doldururken hep bu kuralların içindesin.
"No.: 15/3 Karatay/ KONYA"
Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına eğik çizgi konur. Formu doğru doldurmanın kuralı budur.
Dizeleri yan yana yazmak
Dizeler yan yana yazıldığında aralarına eğik çizgi konur: Yaş otuz beş yolun yarısı eder/ Dante gibi ortasındayız ömrün.
Nokta tırnağın içinde kalır
Alıntının sonundaki nokta, soru ya da ünlem işareti tırnağın içinde kalır: “Bu dil ağzımda annemin sütüdür.”
"Eskici" adlı hikâye
Cümle içinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır. Sonrasına gelen ek ise kesmeyle ayrılmaz: “Eskici”yi okudum.
Dizinleri ters eğik çizgi ayırır
Bilişim uygulamalarında art arda gelen dizinleri ayırt etmek için ters eğik çizgi kullanılır. İnternet adreslerinde ise düz eğik çizgi vardır; ikisi karıştırılmamalı.
"Bütün gece ders çalıştığını(!) söylüyor."
Alay, kinaye veya küçümseme anlamı katmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır. Ayraçsız yazarsan gerçekten öyle düşündüğün anlaşılır.
Tekrar eden sözü denden ile geç
Bir çizelgede alt alta gelen aynı sözlerin, söz gruplarının ve sayıların tekrar yazılmasını önlemek için denden işareti kullanılır.
"5 Haziran'a kadar"
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kesme işareti konur. Belirli bir tarih bildirmiyorsa ay adı zaten küçük yazılır ve kesme gerekmez.
"Türk Dil Kurumuna" — kesme yok
Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Ama Ali Bey'e gibi kişi adından sonraki unvan sözlerinde kesme konur.
30 sorudan oluşan bu test ile "Noktalama İşaretleri 3 (Eğik Çizgi, Tırnak, Yay Ayraç ve Kesme İşareti)" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Yan yana dizeler, adres, tarih, ek biçimleri, ağ adresi, bölme; birim orantılarında boşluksuz yazılır (g/sn).
Alıntı sözler, vurgulanan sözler, eser ve bölüm adları. Sondaki işaret tırnak içinde kalır; ek kesmesiz gelir.
Tek tırnak, tırnak içindeki ikinci alıntıyı gösterir. Denden, alt alta tekrarlanan sözün yerine geçer.
Ek bilgi, tiyatro açıklaması, atlanan bölüm, şüpheli bilgi, künye, alay ve madde işaretleri. Ek ayraçtan önce yazılır.
Özel ada gelen iyelik, durum ve bildirme ekleri; kısaltma, sayı, harf; unvan sözleri; belirli tarih bildiren ay-gün adları.
Yapım eki ve çokluk eki, kurum-kuruluş-kurul adları, tırnak sonrası ekler, 3. teklik iyelikli özel ada gelen başka iyelik eki.