Millî Edebiyat’ın süren zevki
Cumhuriyet Dönemi’nde saf şiir bireyin iç dünyasına, toplumcu gerçekçi şiir sınıf mücadelesine yöneldi. Üçüncü bir damar ise Millî Edebiyat’ın zevk ve anlayışını sürdürdü: memleket edebiyatı. Ölçüsü hece, biçimi halk şiiri, dili son derece sade, konusu memleket. En önemli grubu Beş Hececiler, öncüsü Faruk Nafiz Çamlıbel.
Önde gelen temsilcileri: Ahmet Kutsi Tecer · Halide Nusret Zorlutuna · Zeki Ömer Defne · Ömer Bedrettin Uşaklı · Ceyhun Atuf Kansu · Behçet Kemal Çağlar · Arif Nihat Asya · Yusuf Ziya Ortaç · Halit Fahri Ozansoy · Orhan Seyfi Orhon · Enis Behiç Koryürek.
Düğmelere bas: memleket edebiyatının her ölçütü bir kutuda tanımlanır, altında tanımı ve sınavda nasıl sorulduğu yazar.
“Şiirde halk edebiyatı şekilleri kullanılmış, hece ölçüsü tercih edilmiştir.” Düğmelere bas: memleket şiirinin yaslandığı düzenler çizilir. Aynı harf aynı kafiyedir; kesik yatay çizgi dörtlük sınırıdır.
Hecenin beş şairi olarak kabul edilen bu topluluk Orhan Seyfi Orhon, Faruk Nafiz Çamlıbel, Halit Fahri Ozansoy, Enis Behiç Koryürek ve Yusuf Ziya Ortaç isimlerinden oluşmuştur.
Grubu oluşturan bütün sanatçılar yazdıkları şiirleri ilk önce aruz vezniyle, daha sonraları ise hece vezniyle kaleme almışlardır. Halit Fahri Ozansoy’un yazdığı Aruza Veda adlı şiir, aruzdan heceye geçişin şiiri olmuştur. Millî Edebiyat Dönemi’nin en önemli grubu olan Beş Hececiler, dönemin anlayışıyla paralel olarak “Halka Doğru” ilkesini benimsemişlerdir.
Şiirde folklorik malzemeleri çokça kullanmışlardır. Şiirlerin ana konusu memleket sevgisi ve memleket sorunlarıdır. Hece veznini millî vezin kabul eden Beş Hececiler, halk şiiri nazım şekillerini kullanmışlardır. Mahallî söyleyişleri, halk dilini kullanmışlar; sade dil anlayışıyla eser vermişlerdir. Eserlerde didaktik ve millî romantik ögeler ön plandadır.
Birçok türde eser verilmesine rağmen özellikle şiir, Beş Hececiler’in en önemli türü olmuştur. En güçlü şairi Faruk Nafiz Çamlıbel’dir; yazdığı Sanat adlı şiir bu topluluğun bir bildirisi gibi algılanmıştır.
Beş şairin beşi de aynı yoldan geçti. Bir aşamaya tıkla: o aşamada ne olduğu ve hangi şiirin kilometre taşı olduğu yazsın.
Beş Hececiler topluluğunun en başarılı ve en tanınmış şairidir. Daha çok bir aşk şairi olan Faruk Nafiz şiirlerinde aşk, hasret, tabiat, ölüm, memleket ve toplumsal konuları işlemiştir.
Topluluğun diğer şairleri gibi ilk şiirlerinde aruz ölçüsünü, gerçek kişiliğini bulduğu sonraki şiirlerinde hece ölçüsünü kullanmıştır. Yahya Kemal Beyatlı, onun aruzla yazdığı şiirlerini övmüştür. Yazdığı Sanat adlı şiiri kimi araştırmacılar tarafından memleketçi şiirimizin ilk bildirisi olarak kabul edilmiştir. Yalın ve özentisiz bir şiir dili vardır.
Roman, piyes, fıkra türlerinde de eser vermiş olan şair şiirleriyle ün yapmış; özellikle Han Duvarları, Çoban Çeşmesi, Sanat adlı şiirleriyle çok beğenilmiştir.
Şiirleri: Şarkın Sultanları · Gönülden Gönüle · Dinle Neyden · Çoban Çeşmesi · Suda Halkalar · Bir Ömür Böyle Geçti · Akıncı Türküleri · Heyecan ve Sükûn · Zindan Duvarları · Han Duvarları.
Abdülhak Hamit Tarhan, Tevfik Fikret, Cenap Şehabettin’in etkisindeki ilk şiirlerini aruzla, daha sonraki şiirlerini heceyle yazmıştır. Şiirlerinde heceyle aruzu kaynaştırmaya çalışmış, hece ölçüsüyle gazel biçiminde şiirler yazmıştır.
Yaşadığı dönemde Rıza Tevfik’ten sonra saz şiirine en çok yakınlaşan şairdir. İnce, zarif ve duygulu şiirler yazmış olan şair, sade Türkçe karşısında olanlara şiddetle karşı koymuştur. Şiir ve yazılarıyla hayat verdiği Hıyaban, Papağan, Akbaba, Güneş, Çınaraltı dergileri sanatı için de son derece önemlidir.
Şiirleri: Fırtına ve Kar · Peri Kızı ile Çoban Hikâyesi · Gönülden Sesler.
İlk şiirlerini aruzla yazmış, daha sonra Aruza Veda adlı şiiri ile aruzu bırakmıştır. Bu şiir tüm Beş Hececiler topluluğunun aruzdan heceye geçiş şiiri olmuştur.
Şiirlerinde aşk ve ölüm konularına, hüzünlü melankolik duygulara yer vermiş; yer yer kahramanlık konularına değinmiş içli bir şairdir. Manzum olarak aruz ölçüsüyle yazılmış Baykuş adlı tiyatrosuyla tanınmıştır. Eserde, oğullarından birini kurtların parçaladığı, diğerini veremden kaybeden bir ihtiyar köylünün bütün uğursuzluklarının baykuş sesinde simgeleştirilmesi anlatılmıştır.
Şiirlerinin yanında tiyatro, roman, çeviri türlerinde de eser vermiştir. Şiirleri: Rüya · Cenk Duyguları · Gülistanlar ve Harabeler.
İlk şiirlerini aruzla yazmış, daha sonra Ziya Gökalp’in tavsiyesiyle heceye yönelmiş ve heceyle yazdığı şiirlerle tanınmıştır. Bir şiirde birkaç vezin kullanmıştır.
Şiirlerinde yurt ve millet sevgisi konularına çokça yer veren şair, Beş Hececiler topluluğunda tasavvuf konularında şiir yazmış tek şairdir. Türk denizcilik tarihinden aldığı konularla süslediği Eski Korsan Hikâyeleri adlı manzum hikâyeleri ve Gemiciler adlı şiiriyle büyük ün sağlamıştır.
Şiirleri: Miras · Varidat-ı Süleyman.
İlk şiirlerini aruzla, daha sonraki şiirlerini heceyle kaleme alan şair, Beş Hececiler grubunda heceyi en iyi kullananlardan olmuştur.
Şiirlerinde devrinin diğer şairlerinden farklı olarak daha avare bir ruh ve yarı çapkın bir eda vardır. Eserlerinde sade ve temiz bir dil, mizahi bir üslup kullanmıştır. Şiirlerindeki güzellikten çok, yazdığı nesir türünde ve mizahi tarzda eserleriyle dikkat çekmiştir. Mizahi dergi olan Akbaba’yı uzun yıllar çıkarmıştır.
Binnaz adlı eseri edebiyatımızın ilk başarılı manzum piyesi kabul edilmektedir. Roman, öykü, oyun, şiir, mizah, gezi, anı, biyografi gibi birçok türde eser vermiştir. Şiirleri: Akından Akına · Cenk Ufukları · Bir Rüzgâr Esti.
Beş Hececiler Millî Edebiyat Dönemi’nde kurulmuş bir topluluktur; memleket edebiyatı ise bir anlayıştır ve Beş Hececiler o anlayışın içindeki en önemli gruptur. Yani ikisi rakip değil, iç içedir: her Beş Hececi memleketçidir ama her memleketçi Beş Hececi değildir. Ahmet Kutsi Tecer, Arif Nihat Asya, Kemalettin Kamu memleketçidir, Beş Hececiler’den değildir.
İkinci tuzak: Ömer Bedrettin Uşaklı, Beş Hececiler’e biçim açısından benzemesine rağmen öz olarak onlardan ayrılır.
İlk eserlerinde bireysel duygulanmalarını dile getiren ve aşk, ölüm, ıstırap konularını işleyen şair, daha sonra Faruk Nafiz’in açtığı yolda memleket şiirlerine yönelmiştir.
Memleket şiiri kavramını özellikle köy havası içerisinde dile getirmiş, bu anlayışla yazarak yıllar boyu çok fazla şairin kendisinden etkilenmesini sağlamıştır. Şiirlerinin temel malzemesi türküler, destanlar, efsaneler, gelenek ve göreneklerdir. Şiirlerini sade bir dille, az mecazlı, süsten uzak, saf bir üslupla kaleme almış ve şiirlerinde daima hece ölçüsünü kullanmıştır.
Halk şiirinin son büyük ustası Âşık Veysel’i tüm Türkiye’ye tanıtmıştır; ayrıca Karacaoğlan, Yunus Emre gibi büyük şairlerin hayatlarının bilinmeyen yönlerinin aydınlanmasına katkıda bulunmuştur. İnceleme, araştırma, tiyatro alanlarında da eser vermiştir. Nerdesin şiiriyle tanınır; Orda Bir Köy Var Uzakta adlı şiiri de çok ünlenmiştir — bu şiir Faruk Nafiz’in Sanat adlı şiiriyle aynı mesajı vermektedir.
Eseri: Tüm Şiirleri (ölümünden sonra).
Savaş duygularını dile getiren şiirlerinin yanında aşk, gurbet, yurt konularında da şiirler kaleme almış olan şair, Cumhuriyet döneminin bağımsız sanatçılarındandır.
Vatanın işgalini bizzat yaşamış ve doğduğu şehir Bayburt’u terk etmek zorunda kaldığından vatan ve gurbet şiirlerine yönelmiştir. Hece ölçüsüyle lirik ve epik tarzda yazdığı şiirlerin dili sağlam ve sadedir. İlk şiirlerinde kısa süreyle aruzu da kullanmıştır. Şiir dışında başka bir türde adını duyuramamıştır.
En tanınmış şiirleri Bingöl Çobanları ve Gurbet’tir. Özellikle Gurbet şiirindeki “Ben gurbette değilim, gurbet benim içimde” dizeleri çok ünlenmiş ve şair “Gurbet Şairi” olarak anılmıştır.
Şiirleri: Gurbet · Gurbet Geceleri · Gurbette Renkler · Bingöl Çobanları.
Memleket edebiyatı çığırını açan sanatçıların önde gelenlerinden olan Ömer Bedrettin Uşaklı gezdiği her yeri ressam duyarlılığı ile anlatmış, Anadolu’yu pastoral bir güzellikle mısralaştırmıştır.
Devlet görevlerinden dolayı Anadolu’da gezip gördüğü yerleri şiirlerine konu olarak seçmiştir. Beş Hececiler’e biçim açısından benzemesine rağmen öz olarak onlardan ayrılır. Toplumsal konulara karşı duyarlılığı bulunan sanatçı, sanatının son döneminde Fransız şairlerden de etkilenmiştir. Özellikle Artvin, Ardahan, Antakya’yı eserlerine konu edinen sanatçı deniz, gurbet, özleyiş, tabiat konularını büyük başarıyla anlatmıştır.
Şiirleri: Deniz Sarhoşları · Yayla Dumanı.
Aruzla da yazdığı şiirleri bulunmasına rağmen heceyle kaleme aldığı şiirleriyle ünlenmiştir. Şairin ayrıca serbest tarzda yazdığı şiirleri de bulunmaktadır.
Halide Nusret ilk önce aşk şiirleri kaleme almış, sonra yurt güzelliklerini işlemiş, sonraları ise mistik bir havaya bürünmüş şiirler yazmıştır. 1983’te “ümmül muharrirat” (yazarların annesi) ilan edilmiştir. Şiir, roman, öykü türlerinde yazan sanatçı, Git Bahar şiiri ile tanınmıştır. Şiirlerinde kendi yaşamına ait izlere yer veren sanatçı hüzünlü, lirik şiirler kaleme almıştır.
Şiirleri: Yayla Türküsü · Yurdumun Dört Bucağı · Ellerim Bomboş.
İlk şiirlerinde halk şairlerinin havası hissedilen sanatçı, daha sonraları yeni şiir anlayışına uygun eserler vermiştir.
Halk şiiri ile modern şiir arasında köprü kurmak amacını taşıyan Zeki Ömer Defne, şiirlerinde son derece sade ve ince bir halk dilini kullanmıştır. Bütün şiirlerinde lirizmin hâkim olduğu şair, öğretmenlik duyarlılığını da eserlerine yansıtmıştır.
İlk şiirini 1923 yılında yazmasına rağmen şiirlerini Denizden Çalınmış Ülke adıyla ancak 1971 yılında kitap hâline getirmiştir.
Tarih ve memleket konularında yazdığı şiirleriyle tanınmış bir şairdir.
Halkevlerinin açılışında yazıp oynadığı Çoban piyesi ve Ergenekon adlı oyunuyla Atatürk’ün dikkatini çekmiştir. Şairin “Ankaralı Âşık Ömer” mahlasıyla yazdığı halk şiirleri de vardır. Şiirlerini hece ölçüsüyle kaleme almış, halk şiirinin bütün biçimsel özelliklerinden yararlanmıştır. Onuncu Yıl Marşı’nı yazmış ve geniş kitleler tarafından tanınmıştır.
Şiir, oyun, inceleme, antoloji, söylev gibi türlerde yazmıştır. Şiiri: Erciyes’ten Kopan Çığ.
Millî Edebiyat Dönemi’nin yaşandığı yıllarda yetişmiş, şiirlerinde bireysel ve toplumsal heyecanları birbirine nakşetmiştir.
Şiire aruz ölçüsüyle başlayan şair bu şiirlerini Nedîm dergisinde, millî duygularla örülmüş ve hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerini Dergâh ve Hayat dergilerinde yayımlamıştır. Roman ve ders kitapları da yazmıştır.
Çanakkale Savaşı’nı anlatan Bir Yolcuya şiiri hamaset edebiyatının en güzide eserlerindendir. Dinle Yolcu şiiri de ünlüdür. Şiirleri: Çakıl Taşları · Bir Yudum Daha.
Adana’nın kurtuluş günü nedeniyle kaleme aldığı ünlü Bayrak şiirinden dolayı “Bayrak Şairi” olarak anılmıştır.
Aruzla başladığı şiir hayatına hece ile devam etmiş ve hece ölçüsünde büyük başarı kaydetmiştir. Aruzla yazdığı şiirleri arasında en çok rubaileriyle beğeni toplamıştır. Hece ve aruzla yazdıkları dışında serbest şiir alanında da güzel örnekleri vardır. Yaşadığı toprakları “vatan” olarak düşünmesi ulusalcı düşüncelerle yüklü şiirler yazmasını sağlamış, toplum için sanat anlayışıyla kaleme aldığı şiirlerinde konuda olduğu kadar “sanat” endişesiyle biçime de önem vermiştir.
Şiirlerinin dili halk deyişlerinden de yararlandığı, herkese hitap eden, son derece canlı bir dildir. Lirik, epik ve didaktik tarzda yazdığı şiirleri “destani şiirler, mistik şiirler ve yurt güzellemeleri” olarak üç bölümde incelenmektedir. Din konularında yazdığı şiirler yanında nükteye ve yergiye önem verdiği şiirler de vardır.
Şiirleri: Ayetler · Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor · Kökler ve Dallar · Emzikler · Dualar ve Âminler · Rubaiyyat-ı Ârif I-II · Kıbrıs Rubaileri.
Halk şiiri geleneğinden etkilenerek yazdığı içten, samimi şiirleriyle tanınmış; özellikle ulusal konularda yazdığı lirik-epik tarzdaki şiirleriyle sevilmiştir. Bu Vatan Kimin? şiirlerinin en tanınmış olanıdır.
İlk şiirlerini aruzla kaleme almış olan sanatçının dili duru, pürüzsüz ve son derece sadedir. 1940’lı yıllardan itibaren folklor ve halk edebiyatı çalışmalarına yönelen sanatçı, özellikle Dede Korkut üzerine yaptığı çalışmalarla dikkat çekmiştir.
Şiirlerini kitaplaştırmamış, sadece beş şiirini İngilizce olarak Birkaç Şiir-Poems kitabına almıştır. Eseri: Tüm Şiirleri (ölümünden sonra).
Dil olarak Millî edebiyat anlayışına bağlı olmasına rağmen aruz ölçüsünü kullanır; lirik şiirlerinden ziyade epik şiirleriyle tanınır.
Şiirlerinde aşk temasına yer vermeyen şairin tarihî ve toplumsal konulu şiirlerinde Mehmet Akif Ersoy ve Yahya Kemal Beyatlı’nın, epik şiirlerinde ise Abdülhak Hamit Tarhan’ın etkisi görülür. Tarih sevgisi, geçmişin ihtişamı ve güzelliği konularının en başındadır.
Mehmet Akif Ersoy ile birlikte yazdığı Acem Şahına ve kendi yazdığı Elhamra adlı şiirlerle adını duyurmuştur. Edebiyat tarihi içinde şöhreti Üç İstanbul romanı sayesindedir. Şiiri: Türk’ün Şehnamesi.
Edebiyat dünyasıyla tanışması, Resimli Kitap’ta yayımlanan Hazan başlıklı şiiriyle olur. İlk şiirlerinde aruz ölçüsünü kullanmış, daha sonra hece ölçüsüyle yazmıştır.
Şiirlerinde romantik, hikâye ve romanlarında ise realist çizgidedir. Tahkiyeli eserlerinde toplumsal konuları işler. Ölümünden sonra oğlunun yayımladığı Şiirler adlı kitabı diğer eserlerinden seçilen şiirlerden oluşmaktadır.
Şiirleri: Yıldızlar ve Gölgeler · Hazan Rüzgârları · Sabah Kuşları · Gayya · Yerden Göğe · Şile Yolları · Su.
Sol sütunda eser ya da şiir, sağ sütunda şair. Bir esere tıkla; altında ne olduğu ve neden sorulduğu yazsın.
Dört sütun da aranabilir. “Beş Hececiler”, “gurbet”, “rubai”, “Dede Korkut”, “manzum” gibi bir sözcük yaz; kaç kaydın kaldığını sayaçtan gör.
Aşağıdaki cümlelerde lakabın ya da şiirin sahibi olan adı tıklayarak işaretle, sonra Denetle’ye bas.
Cumhuriyet Dönemi şiirinin üç ana damarı sınavda birbiriyle karıştırılır. Ayıran ölçütler burada.
| Ölçüt | Memleket edebiyatı | Saf (öz) şiir | Toplumcu gerçekçi şiir |
|---|---|---|---|
| Ölçü | Hece | Çoğunlukla hece ve serbest | Serbest |
| Biçim | Halk edebiyatı şekilleri | Biçim mükemmelliği, Batı biçimleri | Geleneksel ölçü-kafiye reddedilir |
| Dil | Son derece sade; mahallî söyleyişler | Özgün şiir dili, imge | Yalın, açık; halkın konuşma dili |
| Tutum | Didaktik ağırlıklı, lirizm de fazla | Öğretmez, sezdirir | Söylev üslubu, harekete geçirir |
| Konu | Memleket, geçmişin kahramanlıkları, gurur | Aşk, ölüm, rüya, masal, zaman | İşçi hakları, yoksulluk, barış |
| Bildirisi sayılan metin | Sanat (Faruk Nafiz Çamlıbel) | Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar (Ahmet Haşim) | Devrimci Şairler Savaş Açıyor (1960 sonrası) |
Faruk Nafiz Çamlıbel’in Sanat şiiri ile Ahmet Kutsi Tecer’in Orda Bir Köy Var Uzakta şiiri aynı mesajı verir. Ayırt edici nokta şudur: Sanat, memleket edebiyatının bildirisi niteliğindedir ve aynı zamanda Beş Hececiler’in bildirisi gibi algılanır; Orda Bir Köy Var Uzakta ise Ahmet Kutsi Tecer’in köy havası içinde söylediği şiirdir ve Tecer Beş Hececiler’den değildir.
Her soruda bir lakap, bir şiir ya da bir özellik verilir; kime ait olduğunu bulman gerekir.
Memleket edebiyatının on maddesi, Beş Hececiler’in aruzdan heceye giden ortak yolu ve beş şairi, Ahmet Kutsi Tecer’den Şükufe Nihal Başar’a dokuz memleket şairi, lakaplar, anahtar şiirler ve üç damarın karşılaştırması
İlk örnekleri II. Meşrutiyet’ten sonra. Kaynakları başlangıçta Ziya Gökalp ve Mehmet Emin Yurdakul. Didaktik ağırlıklı ama lirizmi de fazla. Biçim halk edebiyatı şekilleri, ölçü hece, dil son derece sade. Geçmişin kahramanlıkları övülür, kurtuluştan sonra gurur teması. Çığır günümüzde hâlâ devam eder ama güçlü temsilcileri geçmiştedir. Öncüsü Faruk Nafiz Çamlıbel, en önemli grubu Beş Hececiler.
Orhan Seyfi Orhon, Faruk Nafiz Çamlıbel, Halit Fahri Ozansoy, Enis Behiç Koryürek, Yusuf Ziya Ortaç. Beşi de önce aruz, sonra hece. Geçiş şiiri Aruza Veda (Halit Fahri). İlke: “Halka Doğru”. Hece millî vezindir, halk şiiri nazım şekilleri kullanılır. Ana konu memleket sevgisi ve sorunları. Didaktik ve millî romantik ögeler ön planda. En güçlü şair Faruk Nafiz, bildirileri Sanat.
Gurbet Şairi: Kemalettin Kamu. Bayrak Şairi: Arif Nihat Asya. Ankaralı Âşık Ömer (mahlas): Behçet Kemal Çağlar. “Ümmül muharrirat” (yazarların annesi, 1983): Halide Nusret Zorlutuna. Rıza Tevfik’ten sonra saz şiirine en çok yakınlaşan şair: Orhan Seyfi Orhon. Beş Hececiler’de tasavvuf yazan tek şair: Enis Behiç Koryürek.
Ahmet Kutsi Tecer: köy havası; Âşık Veysel’i tanıttı; hep hece. Ömer Bedrettin Uşaklı: ressam duyarlılığı, pastoral Anadolu; Beş Hececiler’e biçimce benzer, özce ayrılır. Zeki Ömer Defne: halk şiiri ile modern şiir arasında köprü. Necmettin Halil Onan: Bir Yolcuya (Çanakkale). Orhan Şaik Gökyay: Bu Vatan Kimin?; Dede Korkut çalışmaları. Mithat Cemal Kuntay: dilde millî, ölçüde aruz; epik; şöhreti Üç İstanbul romanı. Şükufe Nihal Başar: şiirde romantik, romanda realist.
Sanat, Han Duvarları, Çoban Çeşmesi (Faruk Nafiz) · Aruza Veda, Baykuş (Halit Fahri) · Gemiciler, Eski Korsan Hikâyeleri (Enis Behiç) · Binnaz (Yusuf Ziya — ilk başarılı manzum piyes) · Nerdesin, Orda Bir Köy Var Uzakta (Ahmet Kutsi Tecer) · Bingöl Çobanları, Gurbet (Kemalettin Kamu) · Git Bahar (Halide Nusret) · Onuncu Yıl Marşı, Ergenekon, Çoban (Behçet Kemal Çağlar) · Bir Yolcuya, Dinle Yolcu (Necmettin Halil Onan) · Bayrak (Arif Nihat Asya) · Bu Vatan Kimin? (Orhan Şaik Gökyay) · Acem Şahına, Elhamra (Mithat Cemal Kuntay) · Hazan (Şükufe Nihal Başar).
Hep hece: Ahmet Kutsi Tecer, Behçet Kemal Çağlar. Aruzdan heceye: Beş Hececiler’in beşi, Arif Nihat Asya, Orhan Şaik Gökyay, Şükufe Nihal Başar, Kemalettin Kamu (aruzu kısa süre kullandı). Aruzda kalan: Mithat Cemal Kuntay — dilde millî edebiyatçı ama ölçüde aruzcudur, bu ünitenin en kolay karıştırılan ayrıntısıdır.
Enis Behiç Koryürek — Beş Hececiler topluluğunda tasavvuf konularında şiir yazmış tek şair. Orhan Şaik Gökyay — şiirlerini kitaplaştırmamış, yalnız beş şiirini İngilizce olarak Birkaç Şiir-Poems kitabına almıştır.
Memleket edebiyatı: Sanat (Faruk Nafiz Çamlıbel). Saf şiir: Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar (Ahmet Haşim). 1960 sonrası toplumcu şiir: Devrimci Şairler Savaş Açıyor (Ant dergisi). Ayrıca Orda Bir Köy Var Uzakta (Ahmet Kutsi Tecer) Sanat ile aynı mesajı verir.