Divan şiiri 3: yedi yüzyıl, yirmi şair
Divan şiirinin biçimini ve kavramlarını söktük; şimdi şairleri. Bu ünitede soru üç kalıptan gelir: eser–şair eşleştirmesi (Harnâme kimin?), unvan (“şairler sultanı” kim?) ve yüzyıl. Üçünü birden tutturmanın yolu, her şairi tek bir cümleyle etiketlemektir — aşağıdaki kartlar tam bunun için.
Bir yüzyıla tıkla: o yüzyılın şairleri ve dönemin genel çizgisi çıkar. Divan şiiri 13. yüzyılda başlar, 16. yüzyılda zirveye çıkar, 19. yüzyılda Tanzimat’a devredilir.
Bilinen ilk divan şairidir. Din dışı konularda ve lirik tarzda şiirler yazmıştır. Şiirlerinin en önemli teması aşktır.
Anadolu’ya Horasan’dan gelmiştir. İran edebiyatı etkisiyle din dışı şiirler yazmıştır. Farsça bir Selçuklu Şehnâmesi yazdığı da söylenir — bu eseri Selçuklu Sultanı III. Alaattin Keykubat’ın buyruğuyla kaleme almıştır.
Tasavvuf edebiyatının yüzyıllarca etkili olmuş en önemli isimlerindendir. Anlayış ve kurallarıyla yeni bir tarikatın (Mevlevilik) temellerini atmıştır.
Belh’te doğduğu düşünülür; mutasavvıf olan babası Bahaeddin Çelebi’nin Konya’ya göç etmesiyle burada yaşamıştır. Dönemin âlimlerinden ders almış, bir sufi olan Şems-i Tebrizi’nin etkisiyle tasavvufa yönelmiştir. Allah aşkını, insanın ona ulaşması gerektiğini, evrensel ahengin ancak coşkun bir kalple yakalanabileceğini dile getirmiştir. Engin hoşgörüsü sayesinde Müslüman olmayan aydınlarca da ilgi görmüştür.
Eserlerini -birkaç Türkçe beyit hariç- Farsça yazmıştır.
Eserleri: Mesnevî (26.000 beyit, en önemli eseri, Farsça) · Divân-ı Kebîr (21 divandan oluşur; gazel, rubai ve diğer şiirleri) · Fîhi Mâfîh (meclislerdeki konuşmalarından tutulan notlar) · Mecâlis-i Seb’a (yedi vaazı) · Mektûbât (mektupları).
Mevlana’nın oğludur. Mevlevilik tarikatının kurucusudur. Mevlevilik’in yayılması için çalışmıştır.
Eserlerini Farsça yazan şair, Türkçe şiirler de yazmıştır. Tasavvuf esaslarını yaymak için sade Türkçeyle yazdığı şiirleri önemlidir.
Eserleri: Maarif (Farsça mensur, tasavvufi, 56 bölüm, açık ve sade dil) · Divan (13.345 beyit; gazellerin çoğu Mevlana’nın gazellerine nazire) · Velednâme (üç mesnevisinin ilki, en önemli eseri; İbtidânâme adıyla da anılır) · Rebâbnâme (8124 beyit; Mevlana ve Şems ile ilgili bilgiler) · İntihânâme (8313 beyit).
Mevlevilik tarikatının temellerini Mevlana atmış, tarikatı kuran ise oğlu Sultan Veleddir. Ayrım açıktır: Mevlana “yeni bir tarikatın temellerini atmıştır”, Sultan Veled “Mevlevilik tarikatının kurucusudur”. Aynı şekilde Mesnevî Mevlana’nın, Velednâme (İbtidânâme) Sultan Veled’indir.
Dinî ve tasavvufi şiirler yazmıştır. Lirik şiirleriyle tanınmıştır. Yunus tarzı şiirin habercisi olmuştur. Hem aruz hem heceyle yazmıştır. Eserleri 13. yüzyıl Türkçesini göstermesi bakımından önemlidir. Gazel, kaside, mesnevi tarzında şiirleri vardır.
Eserleri: Yusuf u Züleyha (divan edebiyatının ilk Yusuf u Züleyha mesnevisi) · Ahvâl-i Kıyâmet · Dâstân-ı Sultân Mahmûd · Mi’râc-nâme · Vefât-ı Hazret-i Muhammed Aleyhi’s-selâm.
Farsça ve Arapça öğrenmiş ancak Türkçe yazmış, Türkçe söylemiştir. Ahi Evran’ın ölümünden sonra Ahilik postuna oturmuş, tekkesinde Mevlevilik’i yaymaya çalışmıştır. Sultan Veled, Yunus Emre, Âşık Paşa gibi Türkçe yazıp Türkçe söyleyen ozanlar arasındadır.
Eserleri: Mantık’ut-Tayr (Feridun Attar’dan Farsçadan çevirdiği mesnevi; aslına sadık kalmamış, Kelile ve Dimne’den ve Mesnevî’den ilaveler yapmıştır; Türkçenin Farsça ve Arapçadan üstün, tatlı bir uyuşumu olduğunu söyler) · Arûz Risâlesi (Farsça) · Kerâmât-ı Ahî Evren (167 beyitlik Türkçe mesnevi) · Kudûrî Tercümesi · 7 gazel · Feleknâme (Farsça mesnevi).
Babasından ve devrin âlimlerinden ders aldı; Eretnaoğulları’na kadı, sonra vezir oldu. 1381’de Sivas’ta tahta çıktı; 18 yıllık sultanlığı savaşlarla geçti.
Arapça, Farsça, Türkçe şiirler yazmıştır. Şiirlerinin çoğunu aruz, bir kısmını da hece ölçüsüyle yazmıştır. Şiirlerinde Azerbaycan Türkçesi özellikleri görülür. Tuyuğ ve gazelleriyle tanınır; “tuyuğ” nazım biçiminin en önemli temsilcisidir.
Eseri: Divan (Türkçe).
Bilim insanı (astronomi, tıp, geometri, fıkıh, hadis…) olarak yetiştiği hâlde şair ve hoşsohbet kişiliğiyle tanınmıştır. Devrinin en çok eser veren şairlerindendir. Divan şiirinin ilk başarılı şairi kabul edilir. Söz sanatlarını ve halk dilini ince bir zevkle kullanmıştır. Din dışı (tasavvuf dışı) lirik şiirleriyle meşhurdur; tasavvufi şiirler de yazmıştır.
Eserleri: Divan · İskendernâme (Büyük İskender ile Zülkarneyn’in mücadelesinin anlatıldığı destansı kahramanlık konulu mesnevi; din, tasavvuf, ahlak, felsefe, tarih, coğrafya, astronomi, tıp, siyaset konuları da işlenir — öğretici ve ansiklopedik bir yanı vardır) · Cemşîd ü Hurşîd · Tervîl ül-Ervâh.
Azerbaycan sahasında yetişmiştir ve dili oldukça sadedir. Tasavvufi ve lirik şiirleriyle meşhurdur. İran’da “Hurufilik” tarikatının savunucularından olan şair, Halep’te bu inancı yüzünden derisi yüzülerek öldürülmüştür.
Divan şiiri nazım biçimleri yanı sıra yazdığı tuyuğlarla da meşhur olmuştur. Sonraki şairleri, özellikle Bektaşi şairleri etkilemiştir. Hurufilik: her şeyi harflerle açıklamaya çalışan bir tarikattır.
Eserleri: Divan (Türkçe) · Divan (Farsça).
Yunus Emre’nin etkisi görülen şair, hem hece hem aruz veznini kullanır. Garipname’yi bilinçli olarak Türkçe yazmış, edebî dilin Türkçe olması konusunda gayret göstermiştir. Anadolu Türkleri arasında tarikat şeyhi olarak tasavvufu yaymak için çalışmıştır.
Mevlana’nın Mesnevi’de amaçladığını, Türkçe yazdığı Garipnâme adlı mesnevide yapmıştır.
Eserleri: Fakrnâme (mesnevi) · Vasf-ı Hâl (mesnevi) · Garipname (Türklere tasavvufu öğretmek amacıyla yazılmış mesnevi).
Büyük bir devlet adamı ve büyük bir edebiyatçıdır. Çağatay edebiyatının en önemli şairidir. 30’a yakın eser vermiştir; düzyazı eserleri de vardır. Bilinçli bir dil milliyetçisidir. Birçok divan şairini etkilemiştir. Türk edebiyatında “hamse” (beş mesnevi) sahibi ilk şairdir. Sultan Hüseyin Baykara’nın okul arkadaşıdır, onun vezirliğini de yapmıştır.
Eserleri: Muhakemetül-Lûgateyn (Farsça; Türkçe ile Farsçayı karşılaştırıp Türkçeyi üstün tutar; Türkçenin ikinci plana itilmesine tepki olarak yazılmıştır) · Divan (Türkçe ve Farsça) · Mecalisü’n-Nefais (Türk edebiyatının ilk şairler tezkiresi).
Asıl mesleği hekimlik olan şairin adı Sinan’dır. İran’da tasavvuf ve tıp eğitimi almıştır. Anadolu’da divan edebiyatının kurucularından sayılır. Kuvvetli bir tasavvuf kültürü aldığı hâlde tasavvuf dışı şiirler de yazmıştır. Gazelleriyle de bilinir ama asıl şöhretini mesnevisiyle sağlamıştır.
Eserleri: Türkçe Divan · Hüsrev ü Şirin (mesnevi) · Harnâme (126 beyitlik kısa mesnevi; Çelebi Sultan Mehmet’i tedavi edip tımar almış ama tımarın eski sahiplerince soyulmuştur. Olmayacak umutlara kapılan, sonunda elindekileri de yitiren kişileri yermek için yazılmış bir hicivdir.)
“Şairler sultanı” unvanı almış büyük bir şairdir. Fatih’in sohbet arkadaşı, veziri ve hocasıdır. Bir zaman Fatih’le arası açılan şair, “kerem” redifli kasidesiyle idamdan kurtulmuştur.
Zarif ve nüktedandır. Beğendiği şiirlere çok güzel nazireler yazmıştır. Türkçeyi bilinçli, iyi ve ölçülü kullanır. Şiir içinde düşürdüğü tarihlerle (ebced hesabı) bu işi sanat hâline getirir. Din dışı konularda eser vermiştir. Tek eseri Divan’ıdır.
Kastamonu’da nakkaşlık yaparken yazdığı şiirlerle tanınır. Ünü saraya ulaşınca Fatih Sultan Mehmet tarafından saraya alınıp kâtiplik görevine getirilir. İçten ve duygu yüklü gazelleri meşhurdur.
Eğitim seviyesi çok yüksek olmayan şair sade halk Türkçesiyle yazmış, deyim ve atasözlerinden yararlanmıştır. Dili yönüyle kendinden sonraki Fuzuli ve Baki gibi büyük şairleri etkilemiştir. Tek eseri Divan’ıdır.
İyi bir eğitim almıştır; Bursa Ulu Cami’nin başimamlığına getirilmiştir. İranlı bir vâizin Hz. Muhammed ile Hz. İsa arasında bir farkın olmadığını iddia etmesi üzerine Vesîlet-ün-Necât’ı yazar.
Mevlid adıyla da bilinen eser, günümüzde de büyük bir ilgiyle okunmakta ve dinlenilmektedir.
Sınavın en sevdiği soru tipi. Bir esere tıkla: ok sahibine gider, altta eserin ne olduğu yazar.
Babası Fatih Camii müezzinlerindendir. İyi bir eğitim alıp müderris olmuş, Kanuni devrinde saraya girmiş; kadılık, kazaskerlik gibi görevlerde bulunmuş; çok istemesine rağmen “Şeyhülislam” olamamıştır.
Sultanüşşuara (şairlerin sultanı) olarak anılır. Dünya zevkini, hayattan tat almayı prensip edinmiştir. Şiirlerinde tasavvufa hiç yer vermeyip aşk, tabiat, zevk, eğlence, neşe ve devrin zenginliğini işler. Sözcük seçiminde titizdir, söyleyiş güzelliğine ve ses ahengine önem verir. Şiirin iç ve dış yapısında Kanuni devrinin ihtişamını duyurmuştur. Halk söyleyişlerine yer vermiş, temiz bir dil kullanmıştır.
Eserleri: Fezailü’i-Cihad (tercüme) · Fezail-i Mekke (çeviri) · rindane gazelleri ve Kanuni Mersiyesi meşhurdur.
Kerbelâ’da (Bağdat) yaşamış, türbedarlık yapmıştır. Arapça ve Farsçayı öğrenmiş; yaşamı sıkıntılar içinde geçmiştir. Din alanında, mantık ve matematik gibi bilimsel konularda kendini yetiştirmiştir. İlimsiz şiiri temelsiz duvara benzetir.
Eserlerini Azerbaycan şivesiyle yazmıştır. Divan şiirinin en büyük ve en lirik şairi kabul edilir. Şiirlerinde tasavvuf, aşk ve ıstırabı işler; âşıkane gazelleriyle meşhurdur. Mecazi aşkı bırakıp hakiki aşkın peşine düşer. Aşk acısından hoşnuttur, derdinin dermanının dert olduğunu söyler, vuslatı istemez. Tekke ve divan şairleri kadar halk şairlerini de etkilemiştir.
Eserleri: Beng ü Bâde (münazara tarzında alegorik mesnevi) · Hadîs-i Erbain Tercümesi · Hadikatü’s-Süedâ (Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehit edilişi) · Mektuplar (beş tanesi yayımlanmıştır) · Divan (Türkçe, Farsça, Arapça) · Leyla vü Mecnun (Türk edebiyatının en meşhur mesnevisi).
Tasavvufa şiirlerinde yer vermiştir. Fuzulî’nin etkisinde kalmıştır. Gazel ve kasidelerinde rindane ve âşıkane bir hava vardır. Dili sade ve gösterişten uzaktır.
Sosyal aksaklıkları işleyen terkibibent en önemli eseridir. Bu esere Ziya Paşa, Muallim Naci gibi birçok şair tarafından nazire yazılmıştır.
Eserleri: Ruhî Divanı; gazeller, kasideler, terkibibent.
Mesnevileriyle tanınır; divan edebiyatında hamse sahibi sanatçılardandır.
Kanuni Sultan Süleyman’ın büyük oğlu Şehzade Mustafa’yı idam ettirmesi üzerine hem padişahı hem Rüstem Paşa’yı usta bir dille hicvettiği ve terkibibent biçiminde yazdığı Şehzade Mustafa Mersiyesi ünlüdür.
İyi bir medrese eğitimi alır, Arapça ve Farsça öğrenir. İstanbul’da çeşitli devlet görevlerinde bulunur ancak hicivleri nedeniyle hiçbirinde tutunamaz. Sert kişiliği onu çağının en büyük hicivcisi yapmıştır. Zamanın vezirlerinden Bayram Paşa’yı, hatta IV. Murat’ı hicveden şiirleri hayatına mal olmuştur.
Hicvin ve kasidenin en büyük şairidir. Överken göklere çıkaran, yerince de yerin dibine batıran abartılı bir üslubu vardır. Sağlam bir tekniği, ağır bir dili, cesur bir söyleyişi vardır. Şiirde sözün gücüne, söyleyiş ve ses unsuruna önem verir.
Eserleri: Türkçe Divan · Farsça Divan · Siham-ı Kaza (Kader Okları) — hicivlerini topladığı eseri.
İyi bir öğrenim görmüştür. Divan şiirine öğretici bir boyut kazandırmıştır. Atasözlerinden ve hikmetli sözlerden yararlanmıştır. Yaşadığı altı padişah devrinin sosyal zaaflarını görmüş, toplumcu bir şair duyarlılığıyla çağın aksaklıklarını sade ve ince bir dille yermiştir.
Halkın ruh hâline tercüman olan, toplum hayatına ve psikolojisine bağlı hâkimane (didaktik) gazeller yazmıştır. Nabî ekolü olarak da bilinen hikemî şiirin öncüsü ve en kuvvetli temsilcisidir. Sanatta açıklık taraftarıdır; güzelden çok doğrunun peşine düşmüştür.
Eserleri: Türkçe Divan · Mesnevi: Hayriyye (dinî ve ahlaki öğütler), Hayrâbâd.
Divan şiirinde unvanlar neredeyse ad gibidir ve birbirine çok benzer — bu yüzden karışır. Bir unvana tıkla: sahibini ve gerekçesini gör.
İki şaire de benzer unvan verilir: Ahmet Paşa “şairler sultanı” unvanı almıştır; Baki “Sultanüşşuara (şairlerin sultanı)” olarak anılır. Karıştırmamak için yanlarındaki ikinci bilgiye tutun: Ahmet Paşa Fatih’in hocası ve veziridir, “kerem” redifli kasidesiyle idamdan kurtulmuştur; Baki Kanuni devrinin şairidir, şeyhülislam olamamıştır.
İkinci tuzak: Baki tasavvufa hiç yer vermez, Fuzuli’nin merkezinde tasavvuf vardır. İkisi de 16. yüzyıldadır ve sürekli birlikte sorulur: Baki dünya zevki ve ses ahengi, Fuzuli ıstırap ve hakiki aşk.
İstanbullu şairlerimizdendir. İyi bir medrese eğitimi almıştır. Şiirleriyle devlet büyüklerinin ve özellikle de III. Ahmed’in takdirini kazanmıştır. Patrona Halil İsyanı sırasında ölmüştür.
İstanbul’un eğlence dünyasının ve Lale Devri’nin güzelliklerinin şairi olarak yaşamış ve yaşadıklarını şiirleştirmiştir. Dinî konulara hiç yer vermemiştir. Halk ruhunu, deyimlerini, zevkini, coşkusunu, İstanbul’u ve İstanbul Türkçesini şiirlerine yansıtan şairin yalın, açık, musikili ve akıcı bir dili vardır.
Gazel şairi olan Nedim şarkıda da en önemli isimdir. Söz sanatlarını başarıyla kullanıp dilde ve nazım biçimlerinde yenilikler denemiştir. Divan edebiyatının katı kurallarının dışına çıkarak mahallîleşme cereyanını başlatmıştır. Hece ölçüsüyle bir türkü de yazmıştır.
Eserleri: Sahaifü’l Ahbar · Aynî Tarihi · Nedim Divanı.
Galata Mevlevihanesi şeyhliğini sekiz yıl yürütmüştür. Çok genç yaşta güçlü bir şair ve geniş kültürlü bir aydın olarak tanınır. Henüz 24 yaşındayken divan sahibi olan şair, 26 yaşlarında mesnevi türünün en başarılı örneklerinden sayılan Hüsn ü Aşk’ı tamamlamıştır.
Hayal gücünün zenginliği ve hayallerinin özgünlüğüyle diğer divan şairlerinden ayrılır. Divan edebiyatının son büyük üstadıdır. Sebkihindi tarzının temsilcisidir. Dili süslü, musikili ve ağırdır.
Hüsn ü Aşk: tasavvuf sembolleriyle örülü alegorik bir mesnevidir. Devir nazariyesini, Allah aşkını, tarikat felsefesini işler; hüsnümutlak olan Allah’ı ve onun güzelliğini bulma yolundaki âşığın başına gelebilecekleri anlatır.
Divan şiirinin Tanzimat’tan önceki son üstadıdır. Edebî kültürü çok güçlüdür. Nef’i, Nedim, Şeyh Galib ve Fuzulî’nin etkileri görülür.
Kasidede, gazelde ve mesnevide çok başarılı örnekler vermiş, hece vezniyle bazı türküler de yazmıştır.
Eserleri: Mihnet-i Keşân · Gülşen-i Aşk (mesnevi).
Zamanının çok okunmuş, çok sevilmiş bir şairidir. Halk söyleyişlerini hatta kadınlara özgü dili kullanmıştır. Eski kuralların dışına çıkıp yenilikleri denemeye çalışmıştır.
İstanbul’un halk ağzıyla yazdığı birçok şarkısı bestelenmiştir. Şairin şiirleri teknik olarak kusurludur.
Eseri: Dîvân-ı Gülşen-i Efkâr-ı Vâsıf-ı Enderûnî.
Yirmi şair, yüzyılları, unvanları, ayırt edici özellikleri ve eserleri tek tabloda. Sütun süzgeciyle “yalnız eser sütununda ara” diyebilirsin.
Divan şiirinde “ilk” bilgisi doğrudan soru olur. Aşağıdaki satırlarda “ilk” olan şairin ya da eserin adını işaretle.
Alegorik (bir şeyi başka bir şeyin diliyle anlatan) diye nitelenen iki eser var: Fuzuli’nin Beng ü Bâde’si (münazara tarzında) ve Şeyh Galip’in Hüsn ü Aşk’ı (tasavvuf sembolleriyle örülü). Karışan üçüncüsü Şeyhi’nin Harnâme’sidir; o alegorik değil, hiciv diye tanımlanır.
Bir de Mevlana’nın Mesnevî’si ile mesnevi nazım biçimi karışır: birincisi eser adı (26.000 beyit, Farsça), ikincisi biçimin adıdır. Soruda büyük harfle ve “Mevlana’nın” diye geçiyorsa eser kastediliyordur.
Her soruda bir eser, bir unvan ya da bir özellik verilir; hangi şaire ait olduğunu bulman gerekir.
50 soruluk test · Hoca Dehhani’den Enderunlu Vasıf’a yirmi dört divan şairi, yüzyılları, unvanları ve eserleri; Mevlana ile Sultan Veled ayrımı, Ahmet Paşa ile Baki’nin unvanları, Baki-Fuzuli karşılaştırması, terkibibent üçlüsü, divan şiirindeki “ilk”ler
13: Hoca Dehhani, Mevlana, Sultan Veled. 14: Şeyyad Hamza, Gülşehri, Kadı Burhaneddin, Ahmedi, Seyyid Nesimi, Âşık Paşa. 15: Ali Şir Nevai, Şeyhi, Ahmet Paşa, Necati Bey, Süleyman Çelebi. 16: Baki, Fuzuli, Bağdatlı Ruhi, Taşlıcalı Yahya. 17: Nef’i, Nabi. 18: Nedim, Şeyh Galip. 19: Keçecizade İzzet Molla, Enderunlu Vasıf.
Bilinen ilk divan şairi: Hoca Dehhani. Divan şiirinin ilk başarılı şairi: Ahmedi. “Şairler sultanı”: Ahmet Paşa. Sultanüşşuara: Baki. Divan şiirinin en büyük ve en lirik şairi: Fuzuli. Hicvin ve kasidenin en büyük şairi: Nef’i. Divan edebiyatının son büyük üstadı: Şeyh Galip. Tanzimat’tan önceki son üstat: Keçecizade İzzet Molla. Tuyuğun en önemli temsilcisi: Kadı Burhaneddin. Çağatay edebiyatının en önemli şairi: Ali Şir Nevai.
İlk hamse sahibi: Ali Şir Nevai. İlk şairler tezkiresi: Mecalisü’n-Nefais (Ali Şir Nevai). İlk Yusuf u Züleyha mesnevisi: Şeyyad Hamza. Anadolu’da divan edebiyatının kurucularından: Şeyhi. Mahallîleşmeyi başlatan: Nedim.
Mevlana Mevlevilik’in temellerini atmış; oğlu Sultan Veled tarikatı kurmuştur. Mevlana: Mesnevî (26.000 beyit), Divân-ı Kebîr (21 divan), Fîhi Mâfîh, Mecâlis-i Seb’a, Mektûbât — birkaç Türkçe beyit hariç hepsi Farsça. Sultan Veled: Maarif, Divan (13.345 beyit), Velednâme/İbtidânâme, Rebâbnâme (8124), İntihânâme (8313).
Harnâme (Şeyhi, 126 beyit, hiciv) · İskendernâme (Ahmedi) · Garipname (Âşık Paşa) · Mantık’ut-Tayr (Gülşehri) · Muhakemetül-Lûgateyn, Mecalisü’n-Nefais (Ali Şir Nevai) · Vesîlet-ün-Necât / Mevlid (Süleyman Çelebi) · Leyla vü Mecnun, Beng ü Bâde, Hadikatü’s-Süedâ (Fuzuli) · Kanuni Mersiyesi (Baki) · Şehzade Mustafa Mersiyesi (Taşlıcalı Yahya) · Siham-ı Kaza (Nef’i) · Hayriyye, Hayrâbâd (Nabi) · Hüsn ü Aşk (Şeyh Galip) · Mihnet-i Keşân, Gülşen-i Aşk (Keçecizade İzzet Molla).
Baki: Kanuni devri, sultanüşşuara, tasavvufa hiç yer vermez, dünya zevki, ses ahengi, rindane gazeller, şeyhülislam olamadı. Fuzuli: Kerbelâ, Azerbaycan şivesi, en lirik şair, tasavvuf-aşk-ıstırap, âşıkane gazeller, vuslatı istemez, ilimsiz şiiri temelsiz duvara benzetir.
Baki: Kanuni Mersiyesi. Bağdatlı Ruhi: sosyal aksaklıkları işleyen terkibibent (Ziya Paşa ve Muallim Naci nazire yazdı). Taşlıcalı Yahya: Şehzade Mustafa Mersiyesi.
Nedim: Lale Devri, İstanbul, dinî konuya hiç yer vermez, gazel ve şarkıda en önemli isim, mahallîleşmeyi başlatır, heceyle bir türkü yazar. Şeyh Galip: Galata Mevlevihanesi şeyhi, 24 yaşında divan, 26 yaşında Hüsn ü Aşk, sebkihindi, son büyük üstat. Enderunlu Vasıf: halk ağzı ve kadınlara özgü dil, bestelenen şarkılar, teknik olarak kusurlu şiirler.