AYT EDEBİYAT · ÜNİTE 25 · DÜNYA EDEBİYATINDA ROMAN

• XVII. yüzyılda yazılan Cervantes’in Don Kişot adlı eseri modern romanın başlangıcıdır.
• XVIII. yüzyılda Daniel Defoe’nun Robinson Crusoe’su, Jonathan Swift’in Guliver’in Gezileri, Fenelon’un Telemak’ı, Voltaire’nin Candide’i, J. J. Rousseau’nun Emile’i, Goethe’nin Genç Werther’in Acıları dünya edebiyatında roman türünün önemli örneklerindendir.
• XIX. yüzyılda romantizm, realizm, natüralizmin etkisinde roman türü teknik açıdan güçlenir.
• 20. yüzyıl, romanda ülkelerdeki değişim ve gelişimin yarattığı çelişkilerin, insanın iç dünyasında oluşan ikilemlerin yansıtıldığı bir dönemdir. Modern ve postmodern roman türleri ortaya çıkmıştır.

Bir noktaya tıkla: o yüzyılda romanın nerede durduğu, hangi eserlerin verildiği ve türün neyi kazandığı yazılır.

Kaynak Don Kişot için iki ayrı yerde iki ayrı ifade kullanır ve ikisi de aynı eseri anlatır: ünite 22’de “16. yüzyılın sonlarına doğru yazdığı”, bu ünitede “XVII. yüzyılda yazılan” denir. İkisi çelişmez; eser 16. yüzyılın sonunda kaleme alınıp 17. yüzyılın başında okurla buluşan bir eserdir. Sınavda hangisi verilirse verilsin Cervantes ve Don Kişot cevabı değişmez.

Bir de iki farklı “ilk” vardır, karıştırma: roman türünün ilk örneği Don Kişot’tur (Cervantes); dünya edebiyatında ilk realist roman ise Gustave Flaubert’in Madam Bovary’sidir. Biri türün, öteki bir akımın başlangıcıdır.

Ölçütü değiştir: iki eserin hangi soruya cevap verdiğini gör. Üçüncü ölçütte Türk edebiyatındaki karşılıkları da eklenir.

Merkezde dünya romanı, çevrede beş edebiyat. Bir kola tıkla: o edebiyatın yazarları ve eserleri listelenir.

Kırmızı ve Siyahın Türkçedeki öteki adı Kızıl ve Karadır; ikisi de kullanılır. Soruda hangi ad geçerse geçsin cevap Stendhaldır.

Ünite 22’de akımlarına göre romanlar anlatılırken bu yazarların çoğu zaten geçmişti; iki üniteyi birleştirince tablo tamamlanır:

Romantik roman: Victor Hugo — Sefiller. Realist roman: Stendhal — Kırmızı ve Siyah, Tolstoy — Savaş ve Barış. Natüralist roman: Emile Zola — Germinal, Nana. Psikolojik roman: Dostoyevski — Suç ve Ceza. Sosyal romanın dünya edebiyatındaki ilk örneği: Victor Hugo — Sefiller. Tarihî romanı zenginleştirenler: Gogol — Taras Bulba, Victor Hugo — Notre-Dame de Paris, Gustave Flaubert — Salambo.

Yani Sefiller üç ayrı yerde geçer: sosyal romanın ilk örneği, romantik roman örneği ve Fransız edebiyatı listesi. Notre Dame’ın Kamburu ile Notre-Dame de Paris aynı eserdir; iki ünitede iki ad da kullanılır.

Her satırda tam bir doğru sütun var. Bu ünitenin sorusu neredeyse tamamen budur.

Genç Werther’in Acıları aynı zamanda XVIII. yüzyılda roman türünün önemli örneklerinden biri olarak sayılır; yani bu eser iki kez geçer. Kafka ve Zweig’ın burada anılma sebebi eserlerini Almanca yazmış olmalarıdır — Kafka Prag’da doğmuş, Zweig ise Viyanalıdır; ikisi de Alman edebiyatı başlığı altında listelenir.

Kırgız edebiyatında Cengiz Aytmatov; Selvi Boylum Al Yazmalım, Gün Olur Asra Bedel, Elveda Gülsarı, Beyaz Gemi romanlarının yazarıdır.

Bu bilgi ayrı bir kritik bilgi kutusunda verilir. Dört romanı bir arada ezberle: soruda genellikle bunlardan biri verilip yazarı ya da hangi edebiyata ait olduğu sorulur. Kırgız edebiyatı, bu ünitedeki tek Türk dünyası edebiyatıdır; bu yüzden ayırt etmesi kolaydır.

Metin seçilebilir; not almak için kopyalayabilirsin.

Aşağıdaki cümlelerde geçen yazar adını, ait olduğu edebiyatın rengiyle işaretle; sonra Denetle’ye bas.

Ünitedeki bütün yazarlar, edebiyatları ve eserleri tek tabloda. “Rus”, “Nana”, “Kafka”, “XVIII” gibi bir sözcük dene; sütun süzgeciyle yalnız Eser sütununda da arayabilirsin.

XVIII. yüzyıl için verilen altı eser var. Aşağıdaki listede hangileri o altıya girer? İşaretle, Denetle’ye bas.

Genç Werther’in Acıları hem XVIII. yüzyılın önemli roman örnekleri arasında hem Alman edebiyatı tablosunda geçer. Telemak da hem XVIII. yüzyıl listesinde hem — ünite 22 ve 23’te — klasik roman örneği ve Türk edebiyatındaki ilk çeviri roman olarak geçer. Sefiller ise ünite 22’de sosyal romanın dünyadaki ilk örneği ve romantik roman örneğiyken burada Fransız edebiyatı tablosundadır. Bir eserin birden çok listede olması hata değil, ölçütün değişmesidir.