Aynı Yükselti
Tek Eğri
Üç Boyut
Deniz seviyesinden itibaren aynı yükseltiye sahip noktaların birleştirilmesiyle elde edilen eğrilere izohips denir. Bu ünitede düz bir kâğıttaki iç içe halkaların nasıl dağ, vadi, delta ve şelaleye dönüştüğünü okumayı öğreneceğiz.
Harita çizilmeden önce veri gerekir. O veriyi toplayan, saklayan ve işleyen iki sistem var: Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama.
CBS; ulaşım, turizm, savunma, sanayi, tarım, ormancılık, afet yönetimi gibi pek çok alanda kullanılmakta ve kullanımı her geçen gün artmaktadır.
Atmosfere, uzaya veya yeryüzünden belirli uzaklıklara yerleştirilen platformlara monte edilmiş ölçüm aletleriyle yeryüzündeki doğal ve yapay nesneler hakkında bilgi alma ve değerlendirme tekniğidir.
Elde edilen mekânsal veriler haritalara aktarılırken noktasal, çizgisel ve alansal olmak üzere üç çeşit yöntem kullanılır.
Yükseltiyi düz bir kâğıtta göstermenin üç yolu var. Üçüncüsü — izohips — en yaygın kullanılanıdır.
DİKKAT: Renklendirme yöntemiyle hazırlanan haritalarda renkler ova ve plato gibi yer şekillerini değil sadece yükseltiyi gösterir.
Bu maddeler izohips sorularının tamamının dayandığı kurallar.
Düğmelere tıkla: her yer şeklinin izohips haritasında nasıl göründüğünü tek tek çiz.
İkisi de eğrilerin yaptığı büklümdür; fark büklümün hangi yöne baktığındadır:
Eğrilerin yükseltinin arttığı yöne doğru yaptığı büklümler vadileri gösterir. (Büklüm yukarı, yani içeri bakar.)
Eğrilerin yükseltinin azaldığı yöne doğru yaptığı büklümler sırtları gösterir. (Büklüm aşağı, yani dışarı bakar.)
Rastgele bir tanım gelir; hangi yer şekli olduğunu seç.
Eş yükselti eğrileriyle oluşturulan izohips (topoğrafya) haritalarından profil çıkarma işlemi yapılabilir. Aşağıdaki animasyonda dört adım tek tek işliyor.
İzohips sadece sınav konusu değil; bisiklet uygulamandan hava fotoğrafına kadar her yerde.
Bisiklet uygulamasının rota altında gösterdiği o testere gibi grafik tam olarak profildir: iki nokta arası yükseltilerin yandan görünüşü. Dik kısımlar haritada izohipslerin sıklaştığı yerlere denk gelir.
Oyunlardaki arazi düzenleyicilerde yükseltiyi gri tonlarla boyarsın: açık = yüksek, koyu = alçak. Bu, renklendirme yönteminin dijital hâli.
Müzedeki dokunabildiğin üç boyutlu Türkiye maketi kabartma yöntemidir: yatay ve dikey iki ölçek kullanılır, gerçeğe en yakın gösterimdir.
Kamp yeri seçerken haritadaki eğrilerin içeri doğru büklüm yaptığı yerlere bak: orası vadidir, muhtemelen dere geçer. Sağanakta orada çadır kurulmaz.
"Çukurova ovası" ya da "Kızılırmak deltası" haberlerinde gördüğün denize doğru çıkıntı, akarsuyun taşıdığı alüvyonların birikmesiyle oluşur.
Denize dik inen kayalık kıyıların adı falez (yalıyar). Haritada anlamanın yolu: izohipsler deniz kıyısında birbirine çok yaklaşmıştır.
Balıkçı teknelerindeki derinlik haritalarındaki eğriler izohips değil izobattır: aynı derinliğe sahip noktaları birleştirir.
Belediyenin altyapı ve imar planlarını dijital haritada yönetmesi CBS kullanımıdır — konu özeti CBS’yi ulaşım, tarım, afet yönetimi gibi alanlarda sayıyor.
Yangın sonrası uydu görüntülerinin karşılaştırılması uzaktan algılamadır; orman bir alan olduğu için haritada alansal yöntemle gösterilir.
40 soruluk test · CBS, uzaktan algılama, gösterim yöntemleri, izohips ve profil çıkarma
Mekânsal verileri elde etme, depolama, kontrol etme, işleme, analiz etme ve görüntüleme sistemidir. Bileşenleri: donanım, yazılım, coğrafi veriler, yöntemler, kullanıcı. Ulaşım, turizm, savunma, sanayi, tarım, ormancılık ve afet yönetiminde kullanılır.
Platformlara monte edilmiş ölçüm aletleriyle doğal ve yapay nesneler hakkında bilgi alma tekniğidir. Veriler haritaya üç yöntemle aktarılır: noktasal (ev, elektrik direği, volkanik dağ, otobüs durağı), çizgisel (akarsu, fay hattı, sıradağ, yol), alansal (orman, göl, millî park, deniz).
Kabartma: üç boyutlu, yatay ve dikey iki ölçek, gerçeğe en yakın. Renklendirme: yeşil → sarı → turuncu → kahverengi; buzul beyaz, su mavi. Renkler yalnız yükseltiyi gösterir, ova ya da platoyu değil. İzohips: en yaygın yöntemlerden biri.
İç içe kapalı eğrilerdir, birbirini kesmez. En içteki en yüksek yer (çukurlar hariç). Kıyı çizgisi 0 m. Aralarındaki fark eküidistans eşittir ve ölçeğe bağlıdır. Eğim fazlaysa sık, azsa seyrek. Birbirini çevrelemeyen komşu iki izohipsin değeri aynıdır; akarsuyun iki tarafı aynı değerle başlar. Aynı derinlikleri birleştiren eğri ise izobattır.
Tepe çevresine göre yüksek yer, boyun iki tepe arası alçak yer, yamaç vadi-tepe kenarları ve sırtın iki yanı, zirve en yüksek nokta (nokta ya da üçgenle gösterilir). Vadi yükseltinin arttığı yöne, sırt azaldığı yöne büklüm. Delta alüvyon çıkıntısı, haliç sularla dolan girinti, plato akarsularca yarılmış yüksek düzlük, ova alçak düzlük.
Akarsu yatağı üzerinde izohipslerin çok yaklaşması eğimin arttığını ve şelale oluşumunu; deniz kıyısında çok yaklaşması falez (yalıyar) oluşumunu gösterir. Çevresine göre alçakta kalmış çukur alanlar içe dönük ok ile gösterilir. Profil çıkarma: doğru çiz → değerleri bul → iz düşüm al → noktaları birleştir.