TYT · ÜNİTE 60 · ÜÇGENDE AÇI - KENAR BAĞINTILARI VE ÜÇGEN EŞİTSİZLİĞİ

Büyük açının
karşısı uzundur.

Açıları sıralayabiliyorsan kenarları da sıralayabilirsin; tersi de doğrudur. Üç uzunluğun üçgen oluşturup oluşturamayacağını ise tek bir eşitsizlik söyler: |a – b| < c < a + b.

 > B̂ ⇔ a > b
açı - kenar bağıntısı
b² = a² + c²
dik üçgende
|a – b|
alt sınır
01 / ÜÇGENDE AÇI - KENAR BAĞINTILARI

Sıralama iki yönlü

Konu özetinin kuralı: bir üçgende büyük açının karşısındaki kenarın uzunluğu, küçük açının karşısındaki kenarın uzunluğundan büyüktür. Bu bağıntı çift yönlüdür.

ÇİFT YÖNLÜ BAĞINTI
m(Â) > m(B̂) > m(Ĉ) ⇔ a > b > c

Açılar hangi sırada ise karşılarındaki kenarlar da aynı sıradadır; kenarlar hangi sırada ise karşılarındaki açılar da aynı sıradadır. Soruda hangisi verilirse ötekine geçilebilir.

EŞİT AÇILAR, EŞİT KENARLAR

Bir üçgende eşit açılar karşısındaki kenarların uzunlukları eşittir. İkizkenar üçgende taban açılarının eşit olması bu kuralın sonucudur.

DİKKAT MADDESİ

Aynı açılara sahip iki farklı üçgende eşit açıların karşısındaki kenar uzunlukları eşit olmayabilir. Açılar üçgenin biçimini belirler, büyüklüğünü değil — bu, benzerlik konusunun kapısıdır.

İNTERAKTİF: AÇI BÜYÜRKEN KARŞI KENAR UZUYOR
SIRALAMANIN İLK ADIMI

Kenarları sıralaman istendiğinde önce eksik açıyı bul (180° kuralı), sonra açıları büyükten küçüğe diz, en sonunda karşı kenarları aynı sırayla yaz. Üç adımın hepsi tek satırda biter.

02 / DAR VE GENİŞ AÇILI ÜÇGENLERDE AÇI - KENAR BAĞINTILARI

Karesi karşılaştır, türü bul

Konu özetinde ABC üçgeninde α = m(B̂) açısı ve karşısındaki b kenarı için üç durum veriliyor. Kenar uzunlukları biliniyorsa üçgenin türü ölçüm yapmadan bulunur.

α = 90° (DİK)
b² = a² + c²

Dik üçgende karşı kenarın karesi, diğer iki kenarın karelerinin toplamına eşittir.

α > 90° (GENİŞ)
b² > a² + c²

Açı büyüdükçe karşı kenar uzar; kare de karelerin toplamını aşar.

α < 90° (DAR)
b² < a² + c²

Açı küçüldükçe karşı kenar kısalır; kare karelerin toplamının altında kalır.

KONU ÖZETİNİN İKİ ARALIĞI
ABC dar açılı, m(B̂) < 90° ise:
|a – c| < b < √(a² + c²)

b kenarı, üçgen eşitsizliğinin alt sınırı ile dik üçgen değerinin arasında kalır.

ABC geniş açılı, m(B̂) > 90° ise:
a + c > b > √(a² + c²)

b kenarı, dik üçgen değerinin üstünde ama üçgen eşitsizliğinin üst sınırının altında kalır.

İNTERAKTİF: b KENARI ŞERİDİ — DAR ↔ DİK ↔ GENİŞ
TUZAK: KARŞILAŞTIRILAN KENAR EN UZUN OLANDIR

Üçgenin türünü belirlerken kareler karşılaştırması en büyük kenar üzerinden yapılır; çünkü geniş açı ancak en uzun kenarın karşısında olabilir. 5, 12, 13 için 13² = 169 ve 5² + 12² = 169 olduğundan üçgen diktir; 5, 12, 14 için 196 > 169 olduğundan geniş açılıdır.

03 / ÜÇGEN EŞİTSİZLİĞİ

Bu üç uzunlukla üçgen çizilebilir mi?

Konu özetinin kuralı: bir üçgende herhangi iki kenar uzunluğunun toplamı, üçüncü kenarın uzunluğundan büyüktür. Yani c < a + b, b < a + c ve a < c + b olur.

ÜÇGEN EŞİTSİZLİĞİ
|a – b| < c < a + b
|a – c| < b < a + c
|b – c| < a < b + c

ABC üçgeninde herhangi bir kenar uzunluğu, diğer iki kenar uzunluğu toplamından küçük; farklarının mutlak değerinden büyüktür. Bu bağıntıya üçgen eşitsizliği denir.

KONU ÖZETİNİN DİKKAT MADDESİ

Üç doğru parçasının uzunlukları üçgen eşitsizliklerinden birini sağlıyorsa bu doğru parçalarını kenar kabul eden üçgen çizilebilir. Bir tanesini kontrol etmek yeterlidir; en uzun kenar için yazılan eşitsizlik sağlanıyorsa diğer ikisi zaten sağlanır.

İNTERAKTİF: ÜÇGEN ÇİZİLEBİLİR Mİ — ÜÇ KENAR KAYDIRAKLI
TUZAK: EŞİTLİK DURUMU ÜÇGEN VERMEZ

3, 4, 7 uzunluklarında üçgen çizilemez; çünkü 3 + 4 = 7 dir ve eşitsizlik kesin olmalıdır (7 < 7 yanlıştır). Bu durumda üç nokta doğrusal olur ve üçgen tanımındaki "doğrusal olmayan" şartı bozulur.

04 / ÜÇÜNCÜ KENARIN ALABİLECEĞİ DEĞERLER

İki kenar verilince aralık çıkar

Sınavda en sık sorulan biçim budur: iki kenarı verilen üçgende üçüncü kenarın alabileceği en büyük / en küçük tam sayı değeri ya da kaç farklı değer alabileceği.

İNTERAKTİF: ÜÇÜNCÜ KENAR SAYI DOĞRUSU
OYUN: ÜÇGEN OLUR MU 0 / 0
KARŞILAŞTIRMA: KENARLARDAN ÜÇGENİN TÜRÜNE
DURUM KOŞUL (b en uzun kenar) SONUÇ
b² < a² + c² karşı açı 90° den küçük dar açılı üçgen
b² = a² + c² karşı açı tam 90° dik üçgen
b² > a² + c² karşı açı 90° den büyük geniş açılı üçgen
b ≥ a + c üçgen eşitsizliği sağlanmıyor üçgen çizilemez
05 / GÜNLÜK HAYAT

Üçgen eşitsizliği nerede işe yarar?

Aslında hepsi tek bir cümleye çıkıyor: iki nokta arasındaki en kısa yol doğrudur.

PARKTAN KESTİRME

Çimenden çapraz geçmek, iki kenardan dolaşmaktan her zaman kısadır. Üçgen eşitsizliğinin günlük hayattaki karşılığı tam olarak bu patikadır.

RAF DESTEĞİ

Duvara 30 cm ve 40 cm lik iki parça vidalanacaksa aradaki çapraz destek 10 cm den uzun, 70 cm den kısa olmak zorundadır; yoksa parçalar birleşmez.

HARİTA MESAFESİ

İki şehir arası 200 km, ikinci ile üçüncü arası 150 km ise birinci ile üçüncü arası 50 km ile 350 km arasındadır; harita olmadan bile aralık verilebilir.

PAS ÜÇGENİ

Sahada iki pasla dolaşmak, doğrudan pastan uzundur. Antrenörün "topu en kısa yoldan taşı" demesinin geometrik karşılığı budur.

ÇADIR GERGİSİ

Direk 2 m, ipin yere sabitlendiği nokta direğe 1,5 m uzakta ise ip 0,5 m den uzun, 3,5 m den kısa olmalı. Kısa ip yetişmez, çok uzun ip gerilmez.

EN GENİŞ AÇI

Üçgen bir bahçenin en uzun kenarına baktığında, o kenarın karşısındaki köşede en geniş açı bulunur. Kenarları ölçmen açıları sıralaman için yeter.

DİK KÖŞE KONTROLÜ

Ustalar bir köşenin dik olup olmadığını 3-4-5 üçgeniyle kontrol eder: 3² + 4² = 5² tuttuğu için açı tam 90° dir.

MERDİVEN AÇISI

Merdiveni duvardan uzaklaştırdıkça duvarla yaptığı açı büyür ve yere değdiği nokta ile duvar arasındaki mesafe uzar — büyük açının karşısındaki kenar uzundur.

SATRANÇ TAHTASI PANOSU

Kulüp panosuna üçgen bir afiş kesiliyor. Elindeki üç şeritten biri diğer ikisinin toplamına eşitse afiş üçgen olmaz, düz bir çizgiye çöker.

06 / BİLGİ TESTİ

Öğrendiklerini test et

Açı - kenar sıralaması, dar/dik/geniş açılı üçgenlerde kare karşılaştırması, üçgen eşitsizliği ve üçüncü kenarın alabileceği değerler üzerine 32 soru.

Soru 1 / 10
Puan: 0
Soru yükleniyor...
07 / ÖZET

Akılda kalacak özet kartları

AÇI - KENAR BAĞINTISI
m(Â) > m(B̂) > m(Ĉ) ⇔ a > b > c

Büyük açının karşısındaki kenar, küçük açının karşısındaki kenardan uzundur; bağıntı çift yönlüdür.

EŞİT AÇILAR

Bir üçgende eşit açılar karşısındaki kenarların uzunlukları eşittir.

DİKKAT

Aynı açılara sahip iki farklı üçgende eşit açıların karşısındaki kenar uzunlukları eşit olmayabilir.

DİK ÜÇGEN
α = 90° ⇒ b² = a² + c²

α, b kenarının karşısındaki açıdır.

GENİŞ AÇILI ÜÇGEN
α > 90° ⇒ b² > a² + c²

Karşı kenarın karesi, diğer iki kenarın karelerinin toplamını aşar.

DAR AÇILI ÜÇGEN
α < 90° ⇒ b² < a² + c²

Karşı kenarın karesi, karelerin toplamının altında kalır.

DAR AÇILIDA ARALIK
|a – c| < b < √(a² + c²)

m(B̂) < 90° iken b kenarının bulunduğu aralıktır.

GENİŞ AÇILIDA ARALIK
a + c > b > √(a² + c²)

m(B̂) > 90° iken b kenarının bulunduğu aralıktır.

ÜÇGEN EŞİTSİZLİĞİ
|a – b| < c < a + b

Bir kenar, diğer ikisinin toplamından küçük ve farklarının mutlak değerinden büyüktür.

TEMEL İFADE

Bir üçgende herhangi iki kenar uzunluğunun toplamı, üçüncü kenarın uzunluğundan büyüktür: c < a + b, b < a + c, a < c + b.

ÇİZİLEBİLİRLİK

Üç doğru parçasının uzunlukları üçgen eşitsizliklerinden birini sağlıyorsa bu doğru parçalarını kenar kabul eden üçgen çizilebilir.

TUZAK

Eşitlik durumu üçgen vermez: 3, 4, 7 için 3 + 4 = 7 olduğundan üçgen çizilemez, üç nokta doğrusal olur.