TYT · ÜNİTE 68 · ÜÇGENDE ALAN VE UYGULAMALARI

Bir taban,
bir yükseklik.

Üçgenin alanı hangi kenarı taban seçersen seç aynı çıkar: a·ha/2 = b·hb/2 = c·hc/2. Soruların çoğu bu eşitlikten ya da iki alanın oranından çözülür — çoğu zaman tek bir uzunluğu bile bilmene gerek kalmaz.

a·ha/2
temel formül
bc·sinÂ/2
iki kenar ve aradaki açı
6 eş parça
kenarortaylar
01 / ÜÇGENDE ALANIN TEMEL FORMÜLÜ

Üç taban, tek alan

Konu özetinin dar açılı üçgen için verdiği eşitlik: A(ABC) = a·ha/2 = b·hb/2 = c·hc/2 dir. Yani hangi kenarı taban alırsan al, o kenara ait yükseklikle çarpıp ikiye böldüğünde hep aynı sayı çıkar.

CANVAS: ÜÇ YÜKSEKLİK TEZGÂHI alan —
DOĞRUDAN SONUÇ

Üç ifade birbirine eşit olduğu için a·ha = b·hb = c·hc yazılabilir. Buradan çıkan pratik kural şudur: uzun kenara ait yükseklik daha kısadır. Çarpımları sabit tutmak için biri büyürken öteki küçülmek zorundadır.

TUZAK

Yükseklik, taban olarak seçtiğin kenara ait olmalı. a kenarını taban seçip hb ile çarpmak yanlış sonuç verir. Soruda verilen dikme hangi kenara inmişse taban o kenardır.

02 / DAR, DİK VE GENİŞ AÇILI ÜÇGENDE ALAN

Formül aynı, yüksekliğin yeri farklı

Konu özeti üç durumu ayrı ayrı veriyor ama formül değişmiyor. Değişen tek şey yüksekliklerin üçgenin içine mi dışına mı düştüğü — ve dik üçgende bir kısayolun doğması.

DAR AÇILI ÜÇGEN
a·ha/2

Üç yükseklik de üçgenin içine düşer.

DİK AÇILI ÜÇGEN
a·ha/2 = b·c/2

Dik kenarlardan biri, diğerinin yüksekliğidir. Bu yüzden alan doğrudan dik kenarların çarpımının yarısıdır.

GENİŞ AÇILI ÜÇGEN
a·ha/2

İki yükseklik kenarların uzantısına iner; yine de formül değişmez.

CANVAS: ÜÇGEN TÜRÜ VE YÜKSEKLİKLER dar açılı
DİK ÜÇGENDEKİ İKİNCİ EŞİTLİK

Dik üçgende a·ha/2 = b·c/2 olduğundan a·ha = b·c çıkar. Bu, 65. ünitedeki Öklid bağıntılarından h = b·c/a ile aynı eşitliktir; alan iki farklı yoldan yazılınca kendiliğinden ortaya çıkar.

03 / ALANLARIN ORANI

Uzunluk bilmeden oran bulmak

Konu özetinin uygulama sayfasındaki iki bağıntı, soruların çoğunu tek satırda çözer: ortak olan neyse (taban ya da yükseklik) sadeleşir, geriye tek bir oran kalır.

AYNI YÜKSEKLİK — TABANLAR ORANI
A(ABD) / A(ADC) = |BD| / |DC|

D noktası [BC] üzerindeyse ABD ve ADC üçgenlerinin A dan inen yüksekliği ortaktır. Alanlar oranı bu yüzden yalnız tabanların oranıdır.

AYNI TABAN — YÜKSEKLİKLER ORANI
A(DBC) / A(ABC) = |DF| / |AE|

İki üçgenin tabanı ortak ([BC]) ise alanlar oranı yalnız o tabana inen yüksekliklerin oranıdır.

CANVAS: ALAN ORANI BOYAYICI oran —
KENARORTAY ÖZEL HÂLDİR

D noktası [BC] nin orta noktası olduğunda |BD| = |DC| olur ve oran 1 e iner: kenarortay üçgeni alanca iki eşit parçaya böler. Bu, 63. ünitedeki kenarortay bilgisinin alan cinsinden karşılığıdır.

04 / İKİ KENAR VE ARALARINDAKİ AÇI İLE ALAN

Yükseklik yoksa açıyı kullan

Konu özetinin verdiği bağıntı: A(ABC) = (1/2)·b·c·sin  dır. Yani iki kenar ile aralarındaki açı biliniyorsa yüksekliğe hiç ihtiyaç yoktur.

CANVAS: SİNÜSLÜ ALAN TEZGÂHI alan —
NEREDEN GELİYOR

C den [AB] ye inen yükseklik h ise, ACH dik üçgeninde h = b·sin  dır. Bunu A = c·h/2 formülünde yerine koyarsan doğrudan A = (1/2)·b·c·sin  çıkar. Yani yeni bir formül değil, temel formülün trigonometrik yazılışıdır.

TUZAK

Açı, seçilen iki kenarın arasındaki açı olmalı. b ve c kenarları verilip  yerine B̂ açısı kullanılırsa sonuç yanlış çıkar.  = 90° iken sin 90° = 1 olduğundan formül b·c/2 ye, yani dik üçgenin alanına iner.

05 / BENZERLİK VE AĞIRLIK MERKEZİ

Kareyle büyür, altıya bölünür

Konu özetinin son iki uygulaması: benzer üçgenlerde alanlar oranı benzerlik oranının karesidir ve kenarortaylar üçgeni altı eşit alana ayırır.

CANVAS: BENZERLİK ORANI VE ALAN k = 1,5
CANVAS: AĞIRLIK MERKEZİ VE ALTI EŞ ALAN her parça S
OYUN: ALANI BUL 0 / 0
KARŞILAŞTIRMA: HANGİ BAĞINTIYI KULLANMALI
SORUDA VERİLEN KULLANILACAK BAĞINTI SEBEBİ
Bir kenar ve o kenara ait yükseklik a·ha/2 Temel formül doğrudan uygulanır.
İki dik kenar b·c/2 Dik kenarlardan biri ötekinin yüksekliğidir.
İki kenar ve aralarındaki açı b·c·sin Â/2 Yükseklik b·sin  olarak yazılır.
Taban üzerinde bölünmüş parçalar |BD| / |DC| Yükseklik ortak olduğu için sadeleşir.
Ortak taban, iki ayrı tepe noktası |DF| / |AE| Taban ortak olduğu için sadeleşir.
Benzerlik oranı k Hem taban hem yükseklik k katına çıkar.
Ağırlık merkezi ve kenarortaylar Altı eş parça (her biri S) Kenarortaylar alanı altı eşit üçgene ayırır.
06 / GÜNLÜK HAYAT

Üçgen alan nerede karşına çıkar?

Ortak nokta: bir yüzeyi paylaşmak, boyamak ya da kesmek gerektiğinde alan hesabı devreye girer — ve çoğu zaman tam sayı yerine oran yeter.

PİZZA DİLİMİ

Üçgen kesilmiş bir dilimi ortadan ikiye bölersen iki parçanın alanı eşittir, çünkü tepe noktasından inen yükseklik ortaktır ve tabanlar eşit olur.

KULÜP AFİŞİ

Üçgen bir afişi boyamak için gereken boya alanla orantılıdır. Afişi 2 katına büyütürsen boya 4 katına çıkar — alan oranı benzerlik oranının karesidir.

UÇURTMA KUMAŞI

İki çubuğun uzunluğu ve aralarındaki açı biliniyorsa kumaş alanı sinüslü formülle bulunur; çubukları dikleştirdiğinde kumaş en geniş hâline gelir.

BAHÇE PAYLAŞIMI

Üçgen bir bahçeyi iki kardeş arasında 2 ye 3 bölmek için tabanı 2k ve 3k olacak biçimde işaretlemek yeter; alanlar da aynı oranda bölünür.

MASA ÖRTÜSÜ KESİMİ

Artan üçgen kumaş parçalarından kaç tane süs çıkacağını bulurken, küçük parçanın kenarı büyüğün yarısıysa alanı dörtte biri kadardır.

RAMPA ZEMİNİ

Kaykay rampasının yan yüzü dik üçgendir; kaplanacak alan iki dik kenarın çarpımının yarısıdır, hipotenüsü ölçmene gerek yoktur.

SAHNE IŞIĞI

Okul gösterisinde ışığın sahnede aydınlattığı üçgen alan, ışığın açısı büyüdükçe genişler; aynı mesafede açıyı iki katına çıkarmak alanı basitçe iki katına çıkarmaz.

DENGE NOKTASI

Üçgen bir kartonu parmağının ucunda dengelemek istersen dokunacağın yer ağırlık merkezidir; orası üçgeni alanca altı eşit parçaya bölen noktadır.

HARİTA ÜZERİNDE ARAZİ

Ödev için haritadan üçgen bir arazinin alanını hesaplarken ölçek 1/1000 ise gerçek alan harita alanının 1000² katıdır — yine karesel büyüme.

07 / BİLGİ TESTİ

Öğrendiklerini test et

Üçgende alanın temel formülü, dar/dik/geniş açılı üçgenlerde alan, alanların oranı, iki kenar ve aralarındaki açı ile alan, benzerlikte k² kuralı ve ağırlık merkezinin altı eş parçası üzerine 36 soru.

Soru 1 / 10
Puan: 0
Soru yükleniyor...
08 / ÖZET

Akılda kalacak özet kartları

TEMEL FORMÜL
a·ha/2 = b·hb/2 = c·hc/2

Hangi kenar taban seçilirse seçilsin alan aynıdır.

DİK ÜÇGEN
b·c/2

Dik kenarlardan biri ötekinin yüksekliğidir.

GENİŞ AÇILI ÜÇGEN

İki yükseklik kenar uzantılarına iner ama formül değişmez.

ÇARPIMLAR EŞİT
a·ha = b·hb = c·hc

Uzun kenara ait yükseklik daha kısadır.

AYNI YÜKSEKLİK
A(ABD)/A(ADC) = |BD|/|DC|

D, [BC] üzerindeyken yükseklik ortaktır, tabanlar oranı kalır.

AYNI TABAN
A(DBC)/A(ABC) = |DF|/|AE|

Taban ortaksa alanlar oranı yüksekliklerin oranıdır.

SİNÜSLÜ ALAN
(1/2)·b·c·sin Â

İki kenar ve aralarındaki açı yeterlidir.

90° DE İNER

sin 90° = 1 olduğundan sinüslü formül b·c/2 ye döner.

BENZERLİKTE ALAN

Benzerlik oranı k ise alanlar oranı k² dir; çevre oranı ise k dır.

KENARORTAY

Üçgeni alanca iki eşit parçaya böler; tabanlar eşit, yükseklik ortaktır.

AĞIRLIK MERKEZİ

G noktasında birleşen üç kenarortay üçgeni altı eşit alana ayırır.

ALTIDA BİR

Her küçük üçgen bütünün 1/6 sıdır; ikisi birleşince 1/3, üçü birleşince 1/2 eder.