Bozkır
Yaşamı
Belirledi
Coğrafya, hayat tarzının şekillenmesinde temel etkendir. Otlağı sınırlı, suyu dağınık bir bozkırda yaşıyorsan hayvancılık yapar, yaylak-kışlak arasında gider gelirsin. Türklerin konar-göçer yaşamı, askerî kültürü ve devlet düzeni işte bu coğrafyadan doğdu.
Avrasya, Asya ile Avrupa'nın neredeyse tamamını içine alan coğrafi bir bölgedir. "Türkiye" sözcüğü ise yüzyıllar içinde üç ayrı bölgeyi adlandırmak için kullanılmış.
VI. yüzyıl: Türkiye kelimesi ilk olarak Bizans kaynaklarında "Orta Asya" için
kullanılmıştır.
IX-X. yüzyıl: Bizans kaynakları, Volga'dan Orta Avrupa'ya kadar uzanan sahaya
Türkiye adını vermiştir.
XI-XIII. yüzyıl: Mısır ve Suriye'ye Türkiye denilmiştir.
Bağımsızlığını 552'de ilan eden Kök Türk Devleti'yle Türk adı resmî bir kimlik kazanmıştır. Yani "Türk" bir devletin adı olarak ilk kez burada karşımıza çıkar.
| Kaynak | Anlam |
|---|---|
| Çin kaynakları | Miğfer (savaşta başa takılan demir başlık) |
| Kaşgarlı Mahmut | Olgunluk çağı |
| A. Wambery | Türemek |
| Ziya Gökalp | Kanun ve nizam sahibi |
| 1911'de yayınlanan eski Türkçe metinler | Güç, kuvvet |
Anav, Afanesyevo, Andronova, Karasuk ve Tagar. Sıralarını ve hangisinin neyle tanındığını karıştırmamak için zaman şeridi üzerinde gez: en eski hangisi, "en eski Türk kültür bölgesi" hangisi, demiri kim erken işledi?
| Kültür | Tarih | Yer | En bilinen özelliği |
|---|---|---|---|
| Anav | MÖ 4000 - MÖ 1000 | Aşkabat'ın güneydoğusu | At ilk defa bu kültürde görülmüştür. Orta Asya'nın en eski kültürüdür. |
| Afanesyevo | MÖ 2500 - MÖ 1700 | Altay-Sayan Dağları'nın güneybatısı (Minusinsk) | Türklere ait en eski kültür bölgesi olarak kabul edilir. |
| Andronova | MÖ 1700 - MÖ 1200 | Yenisey yakınları | Afanesyevo'nun daha geniş alana yayılmış ve gelişmiş şeklidir. |
| Karasuk | MÖ 1200 - MÖ 700 | Yenisey Irmağı'nın kolu Karasuk Nehri | Demiri pek çok bölgeye göre daha erken işlemeye başlaması. |
| Tagar | MÖ 700 - MÖ 300 | Aynı bölge (halkına Altaylılar denmeye başlandı) | Kendinden önceki Türk kültürlerinin bir sentezi ve gelişmiş şekli. |
Anav, Orta Asya'nın en eski kültürüdür.
Afanesyevo ise Türklere ait en eski kültür bölgesi olarak kabul edilir.
Soruda "Orta Asya'nın" mı "Türklere ait" mi dendiğine dikkat et.
Afanesyevo ve Andronova kültürü, Ön Türkler yani Türklerin ataları tarafından meydana getirilmiştir.
Karasuk kültürünü oluşturanlar, İskit kültürünü oluşturan atlı-göçebe kültürünün Orta Asya'ya yayılmasını sağlamışlardır.
Türkler, tarih boyunca savaşçı kimliğiyle ön plana çıkmış bir millettir. Boylar arasındaki mücadeleler Türklerin disiplinli, teşkilatçı ve mücadeleci olmalarını sağlamıştır. Eli silah tutan herkes asker sayılmış; devletin askerî disiplin içinde çalışması Türklere ordu-millet özelliğini kazandırmıştır.
Türkler atı evcilleştirip savaş aracı olarak kullanmış, demiri işleyerek silahlar yapmıştır.
Türk savaş birliklerinin büyük çoğunluğu okçu süvarilerden kurulmuştur. At sayesinde, ağır hareketlerle grup muharebesi yapan yabancı ordular karşısında üstünlük kazanmışlardır.
Süvarilik için zaruri (zorunlu) olan pantolon, deri kuşak ve yan tarafı lastik olan ayakkabı da Türklerin icadıdır.
Ordunun başında, bugünkü genelkurmay başkanı anlamında kullanılan "subaşı"lar bulunmuştur.
Turan taktiği, sahte ricat (geri çekilme, kaçma) ve pusudan oluşur. Bu savaş yöntemine, Türk yurdunun eski adından dolayı "Turan Taktiği" veya "Hilal Taktiği" denilmiştir. Türkler süratli, ani ve şaşırtıcı hücum teknikleri kullanmıştır.
Tarihte düzenli ilk Türk ordusunu Mete Han MÖ 209'da kurmuştur. Türklerde ordu "onlu sistem" içinde sosyal ve idari birimler şeklinde ayrılmıştır ve devletin tabii savunma gücünü sağladığı için ücretli değildir.
Sınavda en çok karşılaştırılan iki ordu. Fark tek bir cümlede özetlenebilir: Türk ordusunun esasını süvariler, Roma ordusunun esasını piyadeler oluşturur. Gerisi bu farkın sonucudur.
| Ölçüt | Türk ordusu | Roma ordusu |
|---|---|---|
| Ordunun esası | Süvariler (atlı askerler) | Piyadeler (yaya askerler) |
| Askerin ücreti | Ücretli değil; devletin tabii savunma gücü | Esas güç ücretli askerlerden oluşur |
| Kim asker sayılır | Eli silah tutan kadın-erkek, yaşlı-genç herkes | Ücretli, meslekten askerler |
| Silah ve teçhizat | Hafif ve pratik: at, ok, yay, üzengi, gem | Ağır silahlar, zırh ve kalkan |
| Ok ve yay | Yaygın; okçu süvari esas | Kullanımı yaygın değil |
| Pratiklik | Giyim-kuşam, koşum takımı ve erzak pratiktir | Giyim kuşam, binicilik, koşum, ok-yay ve erzak kullanımı pratik değildir |
| Eğitim ve disiplin | Askerî disiplin içinde; ordu-millet anlayışı | Eğitimler bir düzen ve disiplin içinde olmamıştır |
| Savaş düzeni | Turan (Hilal) Taktiği: sahte ricat + pusu | Phalanx (falanks) sistemi: kenetlenerek ilerleme |
Roma ordusunda kuvvetlerin yan yana gelerek birbirlerine kenetlenerek ilerledikleri düzendir. Kalabalık ve ağırdır; hızlı manevra yapamaz. Turan taktiğinin sahte ricatı tam olarak bu ağırlığı hedef alır.
Coğrafya hayat tarzının şekillenmesinde temel etkendir. Türk boyları zorunlu olarak geçimlerini hayvancılık üzerine kurmuş; su kaynaklarına yakın, yaylak-kışlak hayatı üzerine kurulu bir yaşam sürmüştür. Konar-göçer yaşam şekli, bozkırda doğa ile bütünleşmiş bir toplumun hayatını sürdürebilme mücadelesidir.
Karışık sırayla gelen bilgiyi oku, doğru kutuyu işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
26 sorudan oluşan bu test ile "Avrasya'da İlk Türk İzleri - Coğrafya ile Oluşan Yaşam Tarzı" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Asya ile Avrupa'nın neredeyse tamamını içine alan coğrafi bölgedir.
İlk olarak VI. yüzyılda Bizans kaynaklarında Orta Asya için; IX-X. yüzyılda Volga-Orta Avrupa sahası için; XI-XIII. yüzyılda Mısır ve Suriye için kullanıldı.
Bağımsızlığını 552'de ilan eden Kök Türk Devleti'yle Türk adı resmî bir kimlik kazandı.
Çin kaynakları: miğfer · Kaşgarlı Mahmut: olgunluk çağı · A. Wambery: türemek · Ziya Gökalp: kanun ve nizam sahibi · 1911 metinleri: güç, kuvvet.
Orta Asya'nın en eski kültürü; at ilk defa bu kültürde görülmüştür.
Türklere ait en eski kültür bölgesi kabul edilir; Ön Türkler tarafından meydana getirilmiştir.
Demiri pek çok bölgeye göre daha erken işlemeye başladı; atlı-göçebe kültürünün Orta Asya'ya yayılmasını sağladı.
Sahte geri çekilme ile düşmanı içine çekip pusuya düşürmeye dayanır; süratli, ani ve şaşırtıcı hücum tekniğidir.
Türk ordusunun esası süvari, ücretli değil, hafif ve pratik; Roma ordusunun esası piyade, ücretli, ağır zırhlı ve phalanx düzeninde.