Seçimden
Saltanata
Muaviye kendisinden sonra halife olarak oğlu Yezid'i gösterdi. Böylece halifeliğin seçimle belirlendiği Dört Halife Dönemi'nden farklı olarak halifelik saltanat hâline geldi. Bu ünitenin iki anahtar kelimesi var: saltanat ve mevali. İkisi de Emevilerin sonunu hazırladı.
Şam valisi Muaviye, Hz. Ali'nin şehit edilmesi sonrasında Hz. Ali'nin oğlu Hz. Hasan ile anlaşarak kendisini halife ilan etti. Aşağıdaki gösterimde iki sistemi yan yana koy: seçim mi, veraset mi?
Muaviye kendisinden sonra halife olarak oğlu Yezid'i gösterdi. Böylece halifeliğin seçimle belirlendiği Dört Halife Dönemi'nden farklı olarak halifelik saltanat hâline geldi.
Halifeliğin Hz. Ali'nin soyundan devam etmesi gerektiğini düşünenler, Hz. Ali'nin oğlu
Hz. Hüseyin'i Kûfe'ye çağırdılar. Yezid'e bağlı olan Kûfe valisinin gönderdiği
ordu, Hz. Hüseyin ve yanındakileri Kerbela'da şehit etti.
KRİTİK BİLGİ: Kerbela Olayı, İslam'da mezhep
ayrılığının temel nedenlerinden biri olmuştur.
Emeviler Arap olmayan Müslümanlara "mevali" diyerek Arap ırkçılığı yaptılar. Bu durum özellikle İslamiyet'in Türkler arasında yayılmasını geciktirdi. Aşağıdaki gösterimde Emevi ve Abbasi yaklaşımını karşılaştır: aynı din, iki farklı politika, iki farklı sonuç.
| # | Sebep | Nasıl zarar verdi |
|---|---|---|
| 1 | Kötü yönetim | Devlet düzeni bozuldu, halkın güveni sarsıldı. |
| 2 | Toplumdaki kabilecilik anlayışı | Cahiliye Dönemi'nden kalan kabile ayrımı yönetime taşındı. |
| 3 | Kerbela Olayı nedeniyle halkın bir kısmında oluşan nefret | Hz. Hüseyin'in şehit edilmesi kalıcı bir kırılma yarattı; mezhep ayrılığının temel nedenlerinden biri oldu. |
| 4 | Mevali politikası | Arap olmayan Müslümanlar dışlandı; Türklerin İslamiyet'e geçişi gecikti, iç destek eridi. |
Bu sebeplerle zayıflayan Emevi Devleti'ni 750 yılında Abbasiler yıktı.
Cahiliye Dönemi: mevali, toplumun üç sosyal sınıfından biridir (hürler, köleler,
mevaliler).
Emeviler: mevali, Arap olmayan Müslümanlara verilen aşağılayıcı addır.
Abbasiler: Mansur döneminde Arap ve mevali arasındaki fark ortadan kaldırılmıştır.
Aynı kelime, üç ayrı dönemde üç ayrı anlam taşır.
Muaviye döneminde İslam fetihleri hız kazandı. Doğuda Türkistan, batıda İspanya: fetihler iki yönde birden yürüdü ve iki noktada durdu.
Türkistan yönünde seferler yapan Emevi orduları Kâbil, Buhara, Sicistan, Nesef ve
Baykent gibi yerleri ele geçirdi.
669 yılında İstanbul kuşatıldı fakat alınamadı.
NOT: Bu kuşatma sırasında pek çok Müslüman şehit oldu. Bunların en tanınmışı, ilerlemiş yaşına rağmen kuşatmaya katılan Ebû Eyyûb El-Ensârî'dir.
Tarık bin Ziyad, 711 yılında İspanya'ya çıkarak İslamiyet'in
Avrupa'da yayılmasına öncülük etti.
732 yılında Franklarla yapılan Puvatya Savaşı'nın kaybedilmesiyle İslam
ordularının ilerleyişi Prene (Pirene) Dağları'nda son buldu.
Doğuda ilerleyişi durduran şey 669 İstanbul kuşatmasının başarısız olması (şehir alınamadı). Batıda ilerleyişi durduran şey 732 Puvatya Savaşı'nın kaybedilmesi (Prene Dağları'nda son buldu). Soruda hangi yönün sorulduğuna dikkat et.
Emeviler yıkıldı ama hikâye İspanya'da devam etti. Zaman şeridinde her durağa tıkla: hangi devlet kuruldu, hangi devlet yıkıldı, kim kimi bitirdi?
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 750 | Zayıflayan Emevi Devleti'ni Abbasiler yıktı. |
| 756 | Muaviye bin Hişâm'ın oğlu Abdurrahman, İspanya'ya giderek Endülüs Emevî Devleti'ni kurdu. |
| 1031 | İspanya ve Portekiz topraklarına hâkim olan Endülüs Emevileri; yöneticilerin cihad anlayışını bırakmaları, taht kavgaları ve İspanyol krallıklarının saldırıları sonucunda yıkıldı. |
| — | Kastilya Kraliçesi Isabella ile Aragon Kralı Ferdinand'ın evlenmesiyle İspanya Krallığı kuruldu. |
| 1492 | İspanyolların saldırıları sonucu buradaki son Müslüman devlet olan Beni Ahmer Devleti yıkıldı. |
| Sonrası | Müslüman ve Yahudiler II. Bayezid'in emriyle İspanyol zulmünden kurtarılarak Osmanlı topraklarına getirildiler. |
750: Emevi Devleti (Şam) → Abbasiler yıktı.
1031: Endülüs Emevî Devleti → taht kavgaları ve İspanyol saldırıları.
1492: Beni Ahmer Devleti → İspanyolların saldırıları; İspanya'daki
son Müslüman devletti.
Endülüs, Avrupa'nın İslam bilim ve kültürüyle temas ettiği yerdir; bu yüzden bir sonraki ünitede "Endülüs'ün Altın Çağı" başlığıyla tekrar karşımıza çıkacak. Aynı şekilde 750 tarihi Abbasi Devleti'nin de başlangıcıdır.
Karışık sırayla gelen bilgiyi oku, doğru kutuyu işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
28 sorudan oluşan bu test ile "Emeviler (661-750)" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Şam valisi Muaviye, Hz. Ali'nin şehit edilmesi sonrasında Hz. Hasan ile anlaşarak kendisini halife ilan etti.
Muaviye kendisinden sonra oğlu Yezid'i halife gösterdi; halifelik seçimle değil saltanatla devam etmeye başladı.
Yezid'e bağlı Kûfe valisinin gönderdiği ordu, Kûfe'ye çağrılan Hz. Hüseyin ve yanındakileri Kerbela'da şehit etti. Olay, İslam'da mezhep ayrılığının temel nedenlerinden biridir.
Emeviler Arap olmayan Müslümanlara "mevali" diyerek Arap ırkçılığı yaptılar; bu durum özellikle İslamiyet'in Türkler arasında yayılmasını geciktirdi.
Türkistan yönünde Kâbil, Buhara, Sicistan, Nesef, Baykent alındı. 669'da İstanbul kuşatıldı fakat alınamadı; kuşatmada şehit olanların en tanınmışı Ebû Eyyûb El-Ensârî'dir.
Tarık bin Ziyad 711'de İspanya'ya çıkarak İslamiyet'in Avrupa'da yayılmasına öncülük etti. 732 Puvatya Savaşı'nın kaybedilmesiyle ilerleyiş Prene Dağları'nda son buldu.
Kötü yönetim, kabilecilik anlayışı, Kerbela Olayı nedeniyle oluşan nefret ve mevali politikası yüzünden zayıflayan Emevi Devleti'ni 750'de Abbasiler yıktı.
Muaviye bin Hişâm'ın oğlu Abdurrahman kurdu. İspanya ve Portekiz'e hâkim oldu; cihad anlayışının bırakılması, taht kavgaları ve İspanyol saldırıları sonucu 1031'de yıkıldı.
Isabella ile Ferdinand'ın evlenmesiyle İspanya Krallığı kuruldu; 1492'de son Müslüman devlet Beni Ahmer yıkıldı. Müslüman ve Yahudiler II. Bayezid'in emriyle Osmanlı topraklarına getirildi.