İki İmparatorluk
Yıpranırken
Doğu Roma ve Sasani imparatorlukları arasındaki savaşlar, her iki tarafın da yıpranmasına neden olmuştur. İslamiyet tam bu boşlukta doğdu ve otuz yıl içinde Arabistan'ın dışına taştı. Bu ünitede tarihler ve savaş sonuçları sorulur; hepsi tek tek burada.
Haritaya bakmak gerekiyor: kim nerede güçlüydü, kim kimle savaşıyordu?
Kafkaslar, Anadolu, Suriye ve Kuzey Afrika Doğu Roma'nın hâkimiyeti altındadır.
İran'da Sasaniler hüküm sürmektedir.
Doğu Roma ve Sasani imparatorlukları arasındaki savaşlar, her iki tarafın da yıpranmasına neden olmuştur.
Kızıldeniz kıyısında Habeş Krallığı bulunmaktadır.
Orta Asya'da Kök Türkler etkilidir. Bu dönemde Türkler ve Araplar, ticari amaçla yaptıkları seyahatlerde karşılaşmıştır.
Avrupa'da çeşitli krallıklar bulunsa da bunlar Avrupa genelinde siyasi bir otorite tesis edememişlerdir.
Arabistan toprakları çöllerle kaplı olduğu ve ekonomik getirisi fazla olmadığı için büyük devletlerin ilgisini çekmemiş ve istilalara uğramamıştır.
Arap toplumu; çöllerde göçebe bir hayat süren bedeviler, köyler ve şehirlerde yerleşik bir yaşam tarzına sahip Hadarî denilen insanlardan oluşmaktaydı. Bunların dışında yarı göçebe kabileler de mevcuttu. Gezginde dört yapıyı ayrı ayrı incele.
İnsanların okuma-yazma bilmemesi, bedeviliğin yaygın olması, medeniyet bakımından geri kalınması, bilgisizliğin hüküm sürmesi, putlara tapılması, kadınlara yönelik kötü tutumların sergilenmesi gibi sebeplerden dolayı Arabistan'ın İslamiyet'ten önceki dönemine "Cahiliye Dönemi" ismi verilmiştir.
Haram ayları; zilkade, zilhicce, muharrem ve recep aylarıdır. Bu aylarda savaş yasaktı. Yasak olmasına rağmen yapılan savaşlara Ficâr Savaşları denirdi. Haram aylarında ayrıca Ukaz Panayırı düzenlenirdi.
| Yapı | Öne çıkan özellikler |
|---|---|
| Siyasi | Siyasi birlik yoktu. Nebatîler, Tedmür, Gassânî, Main, Hire, Sebe gibi devletler kurulmuştu. Kabilecilik anlayışı etkiliydi; kabilelerin başında şeyh veya seyyid unvanlı yönetici bulunurdu. Kabileler arası kan davaları yaygındı, insanlar kendi kabilesini ön planda tutardı. |
| Ekonomik | Ekonomi tarım, hayvancılık ve ticarete dayanmaktaydı. Ticaret en önde gelen geçim kaynağıydı ve Mekke en önemli ticaret merkeziydi. Yılın belli zamanlarında kurulan panayırlar ticari hayatın önemli bir parçasıydı. |
| Toplumsal | Toplum hürler, köleler ve mevaliler olmak üzere üç sosyal sınıfa ayrılmıştı. Kadınların hakları çok azdı, çok eşlilik görülürdü, evlat edinme yaygındı. Panayırlar sosyal ve kültürel hayatın da parçasıydı. Hz. Muhammed'in de üyesi olduğu Hilfu'l-Fudûl Derneği etkiliydi. |
| Dinî | En yaygın dinî inanış putperestlikti. Putperestlikten başka Hristiyanlık, Musevilik ve Haniflik dinlerine inananlar da vardı. |
Bu ünitenin en çok soru çıkan yeri: hangi savaş hangi yılda ve sonucu ne? Şeritte olaya tıkla, tek cümlelik sonucunu oku.
• Müslümanlar ilk yıllarda Mekke'de müşriklerin (Allah'a ortak koşanların) yoğun
baskısı ile karşılaşmıştır.
• Müşrikler, sosyal ve ekonomik ayrıcalıklarını kaybetme korkusu nedeniyle İslamiyet'e
şiddetle karşı çıkmışlardır.
• Bu baskıdan dolayı Müslümanların bir kısmı ilk olarak 617 yılında
Habeşistan'a hicret etmiştir.
• Akabe Biatları, Müslümanların Mekke'den Medine'ye hicret etmelerine zemin
hazırlamıştır.
• 622'de Müslümanlar Mekke'den Medine'ye hicret etmiş ve hicret ile Medine'de İslam
Devleti kurulmuştur.
• Medine'de bir arada yaşayan topluluklar Medine Sözleşmesi'ni imzalamışlardır.
Sözleşme, içerik bakımından anayasal özellikler taşımaktadır.
• Hz. Muhammed 632 yılında son kez hac vazifesini yapmış ve burada bir hutbe
okumuştur.
• Veda Hutbesi'nde, Cahiliye Dönemi'nin bütün kötü alışkanlıklarının
kaldırıldığını ifade etmiştir.
• Veda Haccı'ndan kısa bir süre sonra vefat eden Hz. Muhammed, Medine'de
Ravza-i Mutahhara'ya defnedilmiştir.
617 Habeşistan: Müslümanların ilk hicreti.
629 Mute: Bizans ile Müslümanlar arasındaki ilk savaş.
631 Tebük: ilk kez Arabistan dışına düzenlenen sefer.
Üçü de "ilk" ama üçü ayrı şeyin ilki. Soruda hangisinin sorulduğuna dikkat et.
Hz. Muhammed'in ölümünden sonra onun peygamberlik vazifesi dışındaki yetkilerini alarak İslam Devleti'nin başına geçen kişiye halife denir. Dört Halife Dönemi'nde halifelerin seçimle iş başına gelmesi nedeniyle bu döneme "Cumhuriyet Dönemi" de denmiştir.
• Hz. Muhammed'in ölümünden sonra ortaya çıkan yalancı peygamber problemi başarıyla
çözülmüştür.
• İslam'dan dönerek devlete isyan eden kabilelere karşı Ridde adı verilen savaşlar
yapılmış, dirlik ve düzen sağlanmıştır.
• Kur'an-ı Kerim kitap hâline getirilmiştir.
• Ecnâdeyn Savaşı ile Suriye kapıları Müslümanlara açılmış ve Arabistan dışında ilk
fetihler başlamıştır.
• İslam Devleti'nin dağılması önlenmiştir.
• 636 Yermük Savaşı ile Suriye ve Filistin ele geçirilmiş, akabinde Kudüs ve
640'ta bütün Suriye toprakları fethedilmiştir.
• Köprü Savaşı'nda Sasanilere yenilen Müslümanlar, bu savaştan sonra 636 Kâdisiye,
bir yıl sonra Celûlâ ve 642 Nihâvend savaşları ile Irak ve İran
topraklarını fethetmiştir.
• Horasan'a ve Hazar Denizi'ne kadar olan bölgeler fethedilmiş, Türklerle komşu
olunmuştur.
• Amr bin As komutasındaki İslam orduları Mısır'ı fethetmiştir.
• Askerî ve idari alanda birçok düzenleme yapılmıştır.
• Horasan ve Azerbaycan ele geçirilmiş, Hazarlarla mücadele edilmiş,
Orta Anadolu'ya kadar ilerleme sağlanmıştır.
• Şam valisi Muaviye tarafından ilk İslam donanması kurulmuştur.
• Doğu Roma'ya karşı Zâtü's-savârî denilen ilk deniz zaferi kazanılmıştır.
• Kıbrıs fethedilmiştir.
• Kur'an-ı Kerim çoğaltılmıştır.
• Kuzey Afrika'ya seferler düzenlenerek Tunus ele geçirilmiştir.
• Hz. Osman'ın şehit edilmesinden sonra ortaya çıkan kargaşa ortamında halife
seçilmiştir.
• Cemel Vakası ile İslam Devleti'nde ilk iç savaş meydana gelmiştir.
• Başkent Medine'den Kûfe'ye taşınmıştır.
• Sıffin Savaşı ve Hakem Olayı'ndan sonra İslam toplumunda ilk ayrılıklar
yaşanmıştır.
• Fetih hareketleri durmuştur.
• Hz. Ali'nin 661 yılında Hariciler tarafından şehit edilmesi ile Dört Halife
Dönemi sona ermiştir.
Hz. Ebubekir: Kur'an-ı Kerim kitap hâline getirildi.
Hz. Osman: Kur'an-ı Kerim çoğaltıldı.
İki farklı halife, iki farklı iş. Ayrıca ilk donanma ve ilk deniz zaferi
(Zâtü's-savârî) Hz. Osman dönemine aittir.
Karışık sırayla gelen olayı oku, doğru dönemi işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
36 sorudan oluşan bu test ile "İslamiyet'in Doğduğu Dönemde Dünya - İslamiyet Yayılıyor" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
İki imparatorluk arasındaki savaşlar her iki tarafı yıprattı. Orta Asya'da Kök Türkler etkiliydi; Avrupa'daki krallıklar genel bir otorite kuramamıştı.
Topraklar çöllerle kaplı ve ekonomik getirisi az olduğu için büyük devletlerin ilgisini çekmedi.
Çölde göçebe bedeviler, köy ve şehirde yerleşik Hadarîler; ayrıca yarı göçebe kabileler. Toplum hürler, köleler ve mevaliler olarak üç sınıfa ayrılmıştı.
Siyasi birlik yoktu, kabilecilik ve kan davaları yaygındı (şeyh/seyyid). Ticaret en önde gelen geçim kaynağı, Mekke en önemli ticaret merkeziydi.
Bu aylarda savaş yasaktı; yasağa rağmen yapılan savaşlara Ficâr Savaşları denirdi. Ukaz Panayırı da haram aylarında düzenlenirdi.
İlk hicret 617'de Habeşistan'a; 622'de Medine'ye hicretle Medine'de İslam Devleti kuruldu. Akabe Biatları hicrete zemin hazırladı. Medine Sözleşmesi anayasal özellikler taşır.
Bedir (624) zafer, Uhud (625) yenilgi, Hendek (627) son savunma savaşı. Hudeybiye (628) ile müşrikler Müslümanları resmen tanıdı; Hayber (629) Şam ticaret yolunu verdi.
617: ilk hicret. Mute (629): Bizans ile ilk savaş. Tebük (631): ilk kez Arabistan dışına sefer. Mekke'nin Fethi (630) en önemli engeli kaldırdı; Huneyn son putperest tehdidi, Taif ile Arabistan'a hâkim olundu.
Halifeler seçimle geldiği için "Cumhuriyet Dönemi" denir. Ebubekir: Ridde savaşları + Kur'an kitap hâline geldi. Ömer: Yermük, Kâdisiye, Nihâvend, Mısır, Türklerle komşuluk. Osman: ilk donanma, Zâtü's-savârî, Kıbrıs, Kur'an çoğaltıldı. Ali: Cemel (ilk iç savaş), Sıffin ve Hakem Olayı, fetihler durdu.