Tanışma
8. Yüzyıl
Kabul 10. Yüzyıl
8. yüzyıl başlarında İslamiyet'le tanışan Türkler, 10. yüzyıldan itibaren toplu olarak İslamiyet'i kabul etmeye başladılar. Arada geçen iki yüzyılın sebebi de sonucu da bu ünitede: Emevilerin mevali anlayışı geciktirdi, Talas Savaşı ve Abbasilerin hoşgörüsü hızlandırdı.
Bu ünitenin gövdesi bir tarih listesi. Şeritte her noktaya tıkla: o yıl ne oldu ve niçin önemli?
| Tarih | Gelişme | Niçin önemli |
|---|---|---|
| 751 | Talas Savaşı | Türklerin İslamiyet'i kabulünde dönüm noktasıdır. |
| 840 | Karahanlı Devleti'nin kurulması | Karahanlılar, Abdülkerim Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'e geçiş yapan ilk Türk devleti olmuştur. |
| 963 | Gaznelilerin kurulması | Gazneli Mahmut, "Sultan" unvanı kullanan ilk Türk hükümdarıdır. |
| 1040 | Dandanakan Savaşı | Gaznelilere karşı savaşı kazanan Selçuklular, Büyük Selçuklu Devleti'ni resmen kurmuştur. |
| 1048 | Pasinler Savaşı | Büyük Selçuklu ile Bizans arasındaki ilk savaştır. |
| 1071 | Malazgirt Muharebesi | Bu zafer ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır. |
| 1077 | Türkiye Selçuklu Devleti'nin kurulması | Anadolu'da kurulan Selçuklu devleti. |
| 1097 | Harzemşahlar Devleti'nin kurulması | — |
| 1157 | Büyük Selçuklu Devleti'nin yıkılması | — |
| 1187 | Gazneli Devleti'nin yıkılması | — |
| 1212 | Karahanlı Devleti'nin yıkılması | — |
| 1230 | Harzemşahlar Devleti'nin yıkılması | — |
Karahanlılar: İslamiyet'e geçiş yapan ilk Türk devleti.
Gazneli Mahmut: "Sultan" unvanı kullanan ilk Türk hükümdarı.
1040 Dandanakan: Selçuklular Gaznelilere karşı → Büyük Selçuklu Devleti kuruldu.
1048 Pasinler: Büyük Selçuklu Bizans'a karşı → ilk savaş.
Bu zafer ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır. Altı yıl sonra 1077'de Türkiye Selçuklu Devleti kuruldu.
Türklerin İslamiyet'i kabul etme nedenlerinin başında, eski Türk inanç ve yaşantısında var olan unsurların İslam dininin ortaya koyduğu prensip ve esaslarla benzerlik göstermesi gelir. Aşağıdaki gösterimde iki tarafı eşleştirerek incele.
• Tek Tanrı inancı
• Öbür dünya inancı (cennete uçmağ, cehenneme tamu demişlerdir)
• Kader inancı
• Kıyamet inancı
• Ahlak, sevap-günah anlayışı
• Cihan devleti ve alplık (yiğitlik) gibi durumlar
Geciktiren: Emevilerin mevali anlayışı,
Türklerin İslamiyet'e geçişini geciktirmiştir.
Hızlandıran: 751 Talas Savaşı'ndan itibaren İslamiyet
yavaş yavaş Türkler tarafından benimsenmeye başlanmıştır. Abbasilerin hoşgörüsü ve
ümmetçi politika izlemeleri, Türklerin İslamiyet'e ısınmasını sağlamıştır.
Türklerin İslamiyet'i kabulü bir boşluğa gelmedi: Türk toplulukları daha önce başka dinlerle de tanışmıştı. Aşağıdaki tablo, hangi dinin hangi Türk topluluğu arasında yayıldığını gösterir. Dikkat et — her satırda "bir kısmı" ifadesi vardır; hiçbir din bir topluluğun tamamını kapsamamıştır.
| # | Din | Hangi Türk toplulukları |
|---|---|---|
| 1 | Budizm | Kök Türklerin bir kısmı · Uygurların bir kısmı |
| 2 | Maniheizm | Uygurların bir kısmı |
| 3 | Musevilik | Hazarların bir kısmı |
| 4 | Hristiyanlık | Avarlar · Peçenekler · Kumanlar · Tuna Bulgarları |
BAĞLANTI: Kumanlar, 6. ünitede Kıpçaklar adıyla anılan topluluktur — Kuman ve Kıpçak aynı halkın iki adıdır. Hazarların bir kısmının Musevi olması ve Tuna Bulgarlarının Hristiyanlığı kabul etmesi de 6. ünitede geçer. Tablodaki tek bir satır bile sınavda eşleştirme sorusu olarak karşına çıkabilir.
İSLAMİYET'İ AYIRAN ŞEY: yukarıdaki dört din Türkler arasında ancak bazı toplulukların bir kısmında yayılabildi; İslamiyet ise 10. yüzyıldan itibaren toplu kabullerle ve kalıcı olarak benimsendi. Bunun sebebi, bu bölümün başında sayılan Kök Tengri inancıyla benzerliklerdir.
8. yüzyıl başları: Türkler İslamiyet'le tanıştı.
10. yüzyıl: Türkler toplu olarak İslamiyet'i kabul etmeye başladı.
Soruda "tanışma" mı "toplu kabul" mü sorulduğuna dikkat et; arada yaklaşık iki yüzyıl var.
Bu bölümün en çok sorulan bilgisi tek cümle: Oğuz boylarından Müslümanlığı kabul edenlere Türkmen adı verilmiştir.
Oğuz boylarından Müslümanlığı kabul edenlere Türkmen adı verilmiştir.
Anadolu'nun İslamlaşması üzerine papa önderliğindeki Batı dünyası, Türk İslam dünyası üzerine Haçlı Seferleri düzenlemiştir.
Türkiye Selçuklu Devleti'nin dağılma döneminde kurulan Osmanlılar, İslam dünyasının lideri olarak Avrupa'da İslam kültürünün yayılmasını sağlamıştır.
Hangi devlet nereye yaydı, kime karşı korudu, hangi bilginleri yetiştirdi? Gezginde üç hizmeti ayrı ayrı incele.
| Devlet | İslam'ı yaydığı bölge |
|---|---|
| Karahanlılar | Orta Asya |
| Gazneliler | Hindistan |
| Selçuklular | Anadolu |
| Osmanlılar | Balkanlar |
Ayrıca Türkler, Haçlı ve Moğol saldırılarına karşı İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlenmiş; Harezmi, Farabi ve İbn-i Sina gibi önemli bilginler yetiştirerek İslam bilim, sanat ve kültürünün gelişimine katkı sağlamıştır.
Karahanlı → Orta Asya, Gazneli → Hindistan, Selçuklu → Anadolu, Osmanlı → Balkanlar. Bu dört eşleştirme sınavda doğrudan sorulur ve şıklarda yer değiştirilerek karıştırılır.
Karışık sırayla gelen olayı oku, doğru tarihi işaretle. Gerekçesini anında göreceksin.
30 sorudan oluşan bu test ile "Türklerin İslamiyet'i Kabulü" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
8. yüzyıl başlarında İslamiyet'le tanışan Türkler, 10. yüzyıldan itibaren toplu olarak İslamiyet'i kabul etmeye başladılar.
Tek Tanrı inancı, öbür dünya inancı (cennet: uçmağ, cehennem: tamu), kader inancı, kıyamet inancı, ahlak ve sevap-günah anlayışı, cihan devleti ve alplık.
İslamiyet’ten önce Türkler arasında dört din yayılmıştır. Budizm: Kök Türklerin bir kısmı ve Uygurların bir kısmı. Maniheizm: Uygurların bir kısmı. Musevilik: Hazarların bir kısmı. Hristiyanlık: Avarlar, Peçenekler, Kumanlar ve Tuna Bulgarları. Her satırda “bir kısmı” ifadesi geçer; hiçbir din bir topluluğun tamamını kapsamamıştır. Kumanlar, Kıpçaklarla aynı halktır.
Emevilerin mevali anlayışı geçişi geciktirdi; 751 Talas Savaşı'ndan itibaren İslamiyet benimsenmeye başladı, Abbasilerin hoşgörüsü ve ümmetçi politikası ısınmayı sağladı.
Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'i kabulünde dönüm noktasıdır.
Karahanlılar, Abdülkerim Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'e geçiş yapan ilk Türk devleti olmuştur.
Gazneli Mahmut, "Sultan" unvanı kullanan ilk Türk hükümdarıdır.
1040 Dandanakan: Gaznelilere karşı kazanılan savaşla Büyük Selçuklu Devleti resmen kuruldu. 1048 Pasinler: Büyük Selçuklu ile Bizans arasındaki ilk savaş.
Bu zafer ile Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı. 1077'de Türkiye Selçuklu, 1097'de Harzemşahlar kuruldu; 1157 Büyük Selçuklu, 1187 Gazneli, 1212 Karahanlı, 1230 Harzemşahlar yıkıldı.
Karahanlılar Orta Asya'da, Gazneliler Hindistan'da, Selçuklular Anadolu'da, Osmanlılar Balkanlarda İslam'ı yaydı. Haçlı ve Moğol saldırılarına karşı İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlendiler; Harezmi, Farabi ve İbn-i Sina gibi bilginler yetiştirdiler. Oğuz boylarından Müslüman olanlara Türkmen denir.