İsmin
Yerini
Tutan Söz
Zamirler ismin yerini tutan sözcüklerdir. İsme gelen çekim eklerini alır, tamlayan da tamlanan da olabilir. Bir kısmı sözcük hâlinde, bir kısmı ek hâlindedir.
Zamir, ismin yerine geçer. Bunu kişi yoluyla, işaret yoluyla, belgisizlik yoluyla ya da soru yoluyla yapabilir. Aşağıdaki gezginde her türü ayrı ayrı incele.
| Zamir türü | Görevi | Özelliği | Örnek |
|---|---|---|---|
| Kişi zamirleri | Kişi isimlerinin yerini tutar | "Ben, sen, o, biz, siz, onlar" kişi zamirleridir | Ben de seni arıyordum. |
| Dönüşlülük zamiri | "Kendi" sözcüğü dönüşlülük zamiridir | Kişi zamiri ile kullanıldığında yüklemi kişi yönünden pekiştirir | Kendine güzel bir kahve yaptı. |
| İşaret zamirleri | İsimlerin yerini işaret yoluyla tutar | "Bu, şu, o, bunlar, şunlar, öteki, beriki, böylesi, şöylesi" başlıca işaret zamirleridir | Bu, hepimizin sorumluluğudur. |
| Belgisiz zamirler | İsimlerin yerini belgisizlik yoluyla tutar | "Biri, kimi, birkaçı, birçoğu, hepsi, herkes, şey, bazısı, herhangi biri, falan, birazı" başlıca belgisiz zamirlerdir | Birçoğunu okumak için yanına aldı. |
| Soru zamirleri | İsimlerin yerini soru yoluyla tutar | "Kim, ne, nereye, hangisi" başlıca soru zamirleridir | Tatilde nereye gideceksiniz? |
İsmin yerine kullanılır: Ben senden önce gördüm buraları.
İsme gelen çekim eklerini alır: Bir çoğumuz oradan ayrılmayı düşünüyoruz.
Tamlayan olarak kullanılır: Onun odası
Tamlanan olarak kullanılır: Öğretmenlerin bazısı
Tamlayan ve tamlanan olarak kullanılır: Bunun neresi
Basit zamirler: Yapım eki almamış, herhangi bir sözcükle birleşmemiş zamirlerdir.
Sen bundan neyi anlamadın?
Birleşik zamirler: İki sözcüğün birleşmesiyle oluşmuş zamirlerdir.
Birçoğu bu konuyu anladı.
Her zamir ayrı bir sözcük değildir. İyelik ekleri ve ilgi zamiri "-ki" sözcüğe bitişik yazılır ama yine de bir ismin yerini tutar.
İyelik ekleri aynı zamanda iyelik zamirleridir.
Okul-um · Okul-un ·
Okul-u
Okul-umuz · Okul-unuz ·
Okul-ları
Kardeşim beni aramış.
İlgi zamiri -ki'dir. İsim tamlamalarında tamlayan ekinden sonra gelerek tamlananın yerini tutar.
Senin sorun kolay, kardeşininki çok zor olmuş.
Buranın denizi Akdeniz'inkinden daha güzel.
Buranın denizi Akdeniz'inkinden daha güzel.
Dolaptaki çikolataların hepsini yedim.
Öyle bir baktı ki hepimiz korktuk.
Zamirler yapım eki aldığında türünü kaybedip isim, sıfat ya da zarf olur. Bu yüzden zamirler yapılarına göre yalnızca basit ve birleşik diye ikiye ayrılır.
Oraya sensiz gitmem. (Zarf)
Sokaktayım, kimsesiz bir sokak ortasında; (Sıfat)
Bu araştırmamız insan benliği üzerine olacak. (İsim)
Aynı sözcük bir cümlede zamir, başka bir cümlede sıfat ya da zarf olabilir. Karar tek bir soruyla verilir: sözcük bir ismin yerine mi geçmiş, yoksa bir ismi belirtiyor mu?
"O, onlar" sözcükleri kişi zamiri ve işaret zamiri olarak kullanılabilir.
Bütün söylediklerinde hep o haklıydı. (Kişi zamiri)
O, karşımda durmuş bana sevimli gözlerle bakan bir kediydi. (İşaret zamiri)
"Bu, şu, o" işaret zamirlerinden ve "o" kişi zamirinden sonra virgül kullanılmazsa ardından gelen
ismin sıfatı gibi anlaşılabilir.
Bu sorularda karşımıza çıkan bir konu. (sıfat)
Bu, sorularda karşımıza çıkan bir konu. (işaret zamiri)
"Kimi" sözcüğü belgisiz zamir ve belgisiz sıfat olarak kullanılabilir.
Kimi gayet güzel kitap okuyor. (Belgisiz zamir)
Kimi insan gayet güzel kitap okuyor. (Belgisiz sıfat)
"Ne" sözcüğü soru zamiri, soru sıfatı ve soru zarfı olarak kullanılabilir.
Ne alacaksın çarşıdan? (Soru zamiri)
Bize bu kadar ne kızıyorsunuz? (Soru zarfı — "niçin" anlamı verdiğinde zarftır)
Eve bakmaya ne gün gelecekler? (Soru sıfatı)
Karışık sırayla gelen cümlelerde belirtilen sözcüğün türünü işaretle; hemen ardından gerekçesini gör.
Aynı ismi her cümlede yeniden söylemek zorunda kalmıyorsun; çünkü konuşurken sürekli zamir kullanıyorsun.
"Ben de seni arıyordum."
"Ben, sen, o, biz, siz, onlar" kişi zamirleridir; kişi isimlerinin yerini tutar. Adını her seferinde yazmana gerek kalmaz.
"Bunu alayım."
Bir şeyi işaret ederek ismini söylemiyorsan işaret zamiri kullanıyorsun. "Bu tostu alayım" dersen artık ismi belirttiğin için işaret sıfatı olur.
"Birçoğunu okumak için yanına aldı."
Sayısını bilmediğin ya da söylemediğin şeyler için belgisiz zamir kullanırsın: biri, kimi, birkaçı, birçoğu, hepsi, herkes, bazısı.
"Tatilde nereye gideceksiniz?"
"Kim, ne, nereye, hangisi" soru zamirleridir; ismin yerini soru yoluyla tutar. Cevap olarak bir isim beklersin.
"Kendine güzel bir kahve yaptı."
"Kendi" dönüşlülük zamiridir. Kişi zamiriyle birlikte kullanıldığında yüklemi kişi yönünden pekiştirir: Ben kendim yaptım.
"Senin sorun kolay, kardeşininki çok zor."
"-ki" burada ilgi zamiridir: "kardeşinin sorusu" demek yerine tamlananın yerini tutuyor. Sözcük tekrarını böyle önlersin.
"Dolaptaki çikolataların hepsini yedim."
Buradaki "-ki" zamir değil, sıfat türeten yapım ekidir ("dolapta olan"). Aynı ek üç ayrı görevde karşına çıkabilir.
"Bütün söylediklerinde hep o haklıydı."
Buradaki "o" bir kişinin yerini tutuyor: kişi zamiri. Aynı sözcük bir nesneyi işaret ediyorsa işaret zamiri olur.
"Bu, sorularda çıkan bir konu."
Virgülü koymazsan "bu" sözcüğü ardından gelen ismin sıfatı gibi anlaşılır ve cümlenin anlamı değişir. Tek bir işaret, sözcüğün türünü değiştirir.
30 sorudan oluşan bu test ile "Zamir (Adıl)" konusunu ne kadar kavradığını gör. Her sorudan sonra anında ayrıntılı geri bildirim alacaksın.
Zamirler ismin yerini tutan sözcüklerdir. İsme gelen çekim eklerini alır; tamlayan, tamlanan ya da her ikisi olabilir.
Ben-sen-o · kendi · bu-şu-o-bunlar-öteki · biri-hepsi-herkes · kim-ne-nereye-hangisi.
İyelik ekleri aynı zamanda iyelik zamiridir. İlgi zamiri "-ki" tamlayan ekinden sonra gelip tamlananın yerini tutar.
İsmin yerine geçerse zamir, ismi belirtirse sıfat: "Bunu aldım" (zamir) ↔ "Bu kalemi aldım" (sıfat).
Akdeniz'inkinden (ilgi zamiri) · dolaptaki (yapım eki) · öyle bir baktı ki (bağlaç).
Türemiş zamir yoktur; zamir yapım eki alınca isim, sıfat ya da zarfa dönüşür. Birçoğu (birleşik) · bu, ne (basit).